VII SA/Wa 2149/11

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2011 r. po rozpoznaniu wniosku A. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. O. na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania budynku postanawia: odmówić A. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 17 października 2011 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku A. O. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ww. ustawy.) Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie (przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne), które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( FZ 478/04 ; LEX nr 393645) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia". Wskazać należy, iż zgodnie z tezą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października (I SA/KR 1047/08,: LEX nr 507289) " W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym , samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia". Odnosząc powyższe do przedstawionej sprawy uznano, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z trójką dzieci. Podała, że z mężem pozostaje w separacji na potwierdzenie powyższego załączyła wyrok Sądu z którego wynika, że małżonek partycypuje w kosztach utrzymania i wychowania małoletnich dzieci płacąc miesięcznie na każde dziecko po 2.000,00 złotych tj. łącznie kwotę 6.000,00 złotych. Wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości ok. 21.000,00 złotych. Podała, że posiada dom mieszkalny o pow. 250 m ², nieruchomość rolną o pow. 1 ha, domek letniskowy, salę weselną oraz samochód o wartości ok. 10.000,00 złotych. Skarżąca poinformowała, że na utrzymanie domu przeznacza kwotę ok. 3.100,00 złotych miesięcznie, spłaca zobowiązania kredytowe w wysokości 14.000,00 złotych miesięcznie. Wskazała, że pozostałą część kwoty tj. 3,900,00 netto miesięcznie przeznacza na swoje utrzymanie oraz dzieci. Biorąc pod uwagę powyższe dane, a zwłaszcza wysokość wykazanych dochodów z których utrzymuje się wnioskodawczyni wraz z dziećmi oraz posiadany stan majątkowy uznano, że jest ona w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe. Kwota jaką wnioskodawczyni uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz od małżonka na utrzymanie dzieci wystarczy zarówno na zaspokojenie koniecznego utrzymania, a także na pokrycie wszystkich wydatków, związanych z postępowaniem sądowym. Oceniono, że poniesienie kosztów sądowych w całości przez wnioskodawczynię nie spowoduje utraty jej płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawczyni i jej rodziny. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. Instytucja ta nie może być nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawczyni uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności wysoki miesięczny dochód oraz znaczącą kwotę na utrzymanie dzieci od małżonka. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia przez wnioskodawczynię kredytu. Zaciągnięte zobowiązania finansowe świadczą o tym, że skarżąca posiada zdolność kredytową. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów i wydatków jakie ponosi wynika, że po spłacie raty kredytu pozostaje jej jeszcze kwota ok. 7.000,00 złotych + kwota 6.000,00 złotych jaką uzyskuje od małżonka na utrzymanie dzieci. Podkreślić należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Wskutek powyższego stwierdzono, że wnioskodawczyni mając powyższy dochód miesięczny powinna partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić należy, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. II OZ 678/09). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 cytowanej wyżej ustawy, orzeczono jak w sentencji postanowienia.