VII SA/Wa 2212/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Janeczko, asesor WSA Marcin Maszczyński (spr.), , Protokolant: referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22 lipca 2024 r. znak DOZ-OAiK.650.134.2024.UB w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz J. P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister" lub "organ") z dnia [...] lipca 2024 r., znak: [...] , wydana w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków, którą to Minister uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2024 r., znak: [...] , w części i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wojewódzki Konserwator Zabytków w Sz[...] (dalej: "WKZ w Sz[...] ") decyzją z dnia [...] lutego 1995 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (ob. [...] ) "dwór wraz z parkiem w miejscowości: D[...] , gm. W[...] ". Granice ww. zabytku oznaczono pogrubioną linią na załączonej mapie ewidencyjnej w skali 1:5000. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono: "Dwór usytuowany w płn. części założenia dworsko-parkowego. Fasadę od strony wsch. poprzedza duży dziedziniec gospodarczy. Od str. elewacji zach. podłużny staw połączony kaskadowo od płn. ze stawem poza terenem założenia i od płd. z mniejszym stawem parkowym. Park rozciąga się na zach. i płd. od dworu. Dwór z XIX w. znacznie przebud. w 2 poł. XX w. W partiach piwnic średniowieczne mury pierwotnej siedziby rycerskiej. Budynek na planie prostokąta, z aneksami przy bocznych elewacjach. Pseudoryzalit na osi fasady, zwieńczony trójkątnym frontonem, podkreślonym takimż wycięciem w dwuspadowym dachu korpusu głównego. Zachowała się skromna dekoracja snycerska w partiach okapowych. Pierwotny neoklasycyzujący układ elewacji zachowany tylko w przybudówce od str. płd. Park krajobrazowy, obwodnicowy założony w 1 poł. XIX w. Układ przestrzenny parku tworzą następujące elementy: - obwodnicowy układ komunikacyjny, - zespół polan parkowych, - zadrzewione aleje przybrzeżne, - układ wodny złożony z kaskadowo połączonych stawów i sieci rowów, - cenny drzewostan: pomnikowe okazy dębów, rzadkie okazy egzotyczne: miłorząb dwuklapowy, kasztan jadalny, dąb czerwony, cypryśnik błotny, - integralnym elementem założenia parkowego są partie łąk poprzecinanych siecią drożną i ciekami wodnymi. Zespół dworsko-parkowy w D[...] ze względu na metrykę założenia zachowanego w pierwotnych granicach, XIX-wieczny dwór ze średniowiecznymi reliktami, szereg czytelnych elementów parkowego układu przestrzennego i cenny drzewostan - w pełni zasługuje na objęcie ochroną konserwatorską". Pismem z dnia 19 stycznia 2023 r. J. P. (dalej: "skarżąca") wniosła o skreślenie z rejestru zabytków dworu oraz jego "otoczenia" obejmującego nieruchomości położone na działkach ewid. nr [...], [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] w miejscowości D[...] , gm. W[...] . W uzasadnieniu wniosku wskazała na zły stan techniczny dworu, który nie nadaje się do użytku i stanowi realne zagrożenie. Ponadto, ze względu na katastrofalny stan, spowodowany brakiem remontów i koniecznych napraw, w ocenie skarżącej, pozostałości budynku nadają się jedynie do rozbiórki. Zwróciła również uwagę, że budynek dworu podczas użytkowania przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, uległ licznym przekształceniom, które doprowadziły do utraty jego wartości historycznych, artystycznych czy naukowych. W ocenie skarżącej niemożliwe jest dokonanie jakiegokolwiek remontu budynku dworu, a jego odbudowa stanowiłaby jedynie imitację zabytku bez wartości historycznych. Pozostawienie ruin i opóźnienie procesu degradacji tego co pozostało w obecnym stanie jest bezzasadne. Do wniosku skarżąca załączyła fotografie budynku dworu w D[...] z lat 90. XX w. oraz ze stycznia 2023 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r., znak: [...] , Minister odmówił skreślenia z rejestru zabytków nieruchomych dworu i parku położonych na nieruchomościach oznaczonych ew. nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] w miejscowości D[...] , gm. W[...] , wpisanych do tego rejestru pod numerem [...] (d. [...] ), decyzją WKZ w Sz[...] z dnia [...] lutego 1995 r. W uzasadnieniu ww. decyzji Minister stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków budynku dworu oraz parku, zwracając uwagę na ich nadal istniejące wartości zabytkowe. Pismem z dnia 7 lutego 2024 r., skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - r. pr. T. S. , wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] stycznia 2024 r. Pismem z dnia 8 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu z Ekspertyzy budowlanej wykonanej przez rzeczoznawców budowlanych – dr hab. inż. prof. ZUT R. N. oraz mgr inż. M. N.na okoliczność wystąpienia przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840, dalej: "u.o.z."). Minister decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2024 r., znak: [...] , w części dotyczącej odmowy skreślenia z rejestru zabytków działek ewid. [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmującej teren d. placu postoju maszyn rolniczych i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister przywołał treść art. 13 ust. 1 u.o.z., oraz podał, że rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie dokonano na podstawie szeregu dowodów, a w szczególności w oparciu o: a) decyzję WKZ w Sz[...] z dnia [...] lutego 1995 r., wpisującą do rejestru zabytków pod numerem [...] dwór wraz z parkiem w miejscowości D[...] , b) dokumentację ewidencyjną założenia przestrzennego parkowo-dworskiego, opracowana przez inż. G. E. w czerwcu 1995 r., c) kartę ewidencyjną zabytku - dworu, sporządzoną przez K. K. -S. w 1998 r., d) zawiadomienie z dnia 4 października 2011 r. o przepisaniu dworu wraz z parkiem do księgi rejestru województwa zachodniopomorskiego pod numerem [...] , e) decyzję Ministra z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...] , o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu położonego w miejscowości D[...] , f) ekspertyzę techniczną zabytkowego pałacu, sporządzoną przez mgr. inż. M. S. z dnia 14 kwietnia 2017 r., g) decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2018 r., znak: [...] , o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu położonego w miejscowości D[...], h) opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa - Pracowni Terenowej w Sz[...] z dnia 25 maja 2023 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, i) ekspertyzę budowlaną, dotyczącą oceny stanu technicznego budynku usytuowanego na dz. [...] , D[...] , gm. W[...] , opracowaną przez mgr. inż. M. N. i dr. hab. inż. R. N. w marcu 2024 r. Dokonując analizy decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r. Minister uznał, iż jej załącznik graficzny jest niespójny z treścią sentencji tej decyzji oraz z jej uzasadnieniem, bowiem na załączniku graficznym nie oznaczono budynku dworu. W ocenie Ministra, podstawą do prawnej ochrony konserwatorskiej zabytku jest jednak treść sentencji oraz spójne z nią uzasadnienie. A zatem, przedmiotem ochrony na podstawie tej decyzji, zdaniem organu, jest zarówno dwór, jak i teren parku, oznaczony na załączniku graficznym. Minister przypomniał dalej, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.z. do rejestru zabytków może zostać wpisany zabytek na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. A zatem, zawiadomienie z dnia 4 października 2011 r. o przepisaniu dworu wraz z parkiem do księgi rejestru województwa zachodniopomorskiego pod numerem [...] , jako dokument nie będący decyzją o wpisie do rejestru zabytków, nie może być podstawą do objęcia ochrona konserwatorską danego obiektu. W związku z powyższym, określone w ww. zawiadomieniu granice zabytku, tj. dworu wraz z parkiem w miejscowości D[...] , obejmujące działki ewid. nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] , nie stanowią podstawy do objęcia prawną ochrona konserwatorską wskazanego terenu. Jednocześnie Minister uznał, że wbrew stanowisku skarżącej, decyzja o wpisie do rejestru zabytków nie jest niewykonalna, bowiem z jej sentencji wprost wynika, że przedmiotem ochrony konserwatorskiej jest dwór wraz z parkiem w miejscowości D[...] . Załącznik graficzny ww. decyzji odnosi się jedynie do obszaru parku wpisanego do rejestru zabytków, a lokalizacja dworu została określona w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo organ, powołując się na art. 156 § 2 k.p.a. podał, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 tego przepisu, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W przedmiotowej sprawie od dnia doręczenia decyzji upłynęło ponad 10 lat, a zatem nie można zatwierdzić jej nieważności. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, Minister doszedł do wniosku, że do rejestru zabytków decyzją WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r. wpisany został dwór wraz z parkiem w granicach oznaczonych na załączniku graficznym ww. decyzji, przy czym budynek dworu zlokalizowany jest poza oznaczonym na tym załączniku obszarem. Lokalizację dworu określono w uzasadnieniu decyzji wpisowej jako północną część założenia dworsko-parkowego (co istotne - nie "parku"), a jego fasadę od strony wschodniej poprzedza duży dziedziniec gospodarczy (nie objęty przedmiotową decyzją o wpisie do rejestru zabytków). W uzasadnieniu wskazano także, że wpisany do rejestru zabytków "park rozciąga się na zach. i płd. od dworu", co dodatkowo uzasadnia stwierdzenie, że dwór nie znajduje się na terenie parku wpisanym do rejestru zabytków, a jedynie z nim sąsiaduje. Jednocześnie, brak oznaczenia tego budynku na załączniku graficznym, zdaniem Ministra, nie uniemożliwia identyfikacji obiektu. W związku z powyższym w odniesieniu do wniosku skarżącej o skreślenie z rejestru zabytków "nieruchomości położonej na dz. [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...], [...] " oraz budynku dworu, po ponownej analizie materiałów zgromadzonych w trakcie postępowania, Minister wyjaśnił, że obszar części parku, wpisanego do rejestru zabytków obejmują jedynie wymienione w ww. wniosku działki ewid. nr [...] , [...] , [...] , [...] oraz część działki [...] , nie stanowiącą terenu d. placu postoju maszyn rolniczych (oznaczonego na mapie zamieszczonej w Dokumentacji ewidencyjnej założenia przestrzennego parkowo-dworskiego, opracowanej przez inż. G. E. w czerwcu 1995 r.). A zatem, pozostałe nieruchomości gruntowe, tj. działki ewid. nr [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmująca teren d. placu postoju maszyn rolniczych (oznaczona na mapie zamieszczonej w Dokumentacji ewidencyjnej założenia przestrzennego parkowo-dworskiego, opracowanej przez inż. G. E. w czerwcu 1995 r.) nie zostały wpisane do rejestru zabytków jako park w miejscowości D[...] . W związku z powyższymi ustaleniami Minister stwierdził, że w odniesieniu do działek ewid. nr [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmującej teren d. placu postoju maszyn rolniczych, nie ma zastosowania art. 13 u.o.z. Wskazana powyżej okoliczność braku wpisu do rejestru zabytków ww. nieruchomości, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie skreślenia z rejestru zabytków, a zatem konieczne stało się uchylenie decyzji własnej z dnia 12 stycznia 2024 r. w części dotyczącej odmowy skreślenia z rejestru zabytków działek ewid. nr [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmującej teren d. placu postoju maszyn rolniczych i umorzenie postępowania w tym zakresie. Odnośnie natomiast pozostałego zakresu decyzji własnej z dnia 12 stycznia 2024 r., Minister ponownie rozpatrując sprawę, uznał że podjęte w tej decyzji stanowisko jest merytorycznie słuszne, a sama decyzja nie narusza przepisów prawa. Minister ponownie powtórzył, że skreślenie z rejestru zabytków powinno być traktowane w kategoriach wyjątku, a nie każdy uszczerbek w substancji zabytkowej może zostać zakwalifikowany jako urzeczywistniający przesłankę z art. 13 ust 1 u.o.z. Z treści ww. przepisu wynika, że przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych. Do utraty wartości zabytkowej obiektu może dojść na skutek jego zniszczenia, jednakże dla zaistnienia tej przesłanki konieczny jest bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy faktem częściowego czy całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W odniesieniu do drugiej przesłanki umożliwiającej skreślenie obiektu z rejestru zabytków organ wyjaśnił, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru. W związku z tym organ uznał, że dokonanie oceny, czy zaistniała którakolwiek z przesłanek określonych w ust. 1 tego przepisu wymaga ustalenia, czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartości, lub też, czy nowe ustalenia naukowe faktycznie tej wartości nie potwierdzają. Dokonując ponownej analizy akt sprawy, organ uznał, że w stosunku do nieruchomości stanowiących teren parku wpisanego do rejestru zabytków nie zachodzą przesłanki umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków. Przedmiotowe działki ewid. nr [...] , [...] i części działki ewid. nr [...] , nie obejmująca terenu d. placu postoju maszyn rolniczych, pomimo niezadowalającego stanu zachowania, będącego skutkiem przekształceń własnościowych oraz braku właściwej pielęgnacji zieleni przez właściciela, nie utraciła wartości historycznych, artystycznych i naukowych, dla których została wpisana do rejestru zabytków. Tym samym, zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 u.o.z., nie zachodzi przesłanka wskazująca na konieczność skreślenia omawianego obszaru z rejestru zabytków. Jednocześnie Minister podkreślił, że przedmiot ochrony konserwatorskiej jakim jest zabytek sztuki ogrodowej ma specyficzny charakter. Należy wyjaśnić, że w przypadku założenia parkowego, stopień zachowania oryginalnych nasadzeń nie jest czynnikiem decydującym o jego wartości. Istotny w przypadku zabytków sztuki ogrodowej jest przede wszystkim stopień zachowania formy, czyli w omawianej sprawie - oryginalny i czytelny sposób ukształtowania przestrzeni i jej wpływ na kształt otaczającego krajobrazu. Minister podał dalej, że z wymienionych w uzasadnieniu decyzji o wpisie do rejestru zabytków elementów czytelne pozostają do dziś: układ wodny, tj. układ sieci rowów i stawów, rozmieszczenie polan parkowych, różnorodność gatunkowa nasadzeń, częściowo starodrzew i pojedyncze drzewa, tworzące aleję po zachodniej stronie parku. Co istotne, dużą rolę w kształtowaniu ww. parku krajobrazowego odgrywają także otwarte przestrzenie, które stanowiły dogodne punkty widokowe dla zakomponowanych grup zieleni. Minister wyjaśnił, że opieka nad zabytkiem, w którym występuje roślinność, polega m.in. na jej pielęgnacji a także na zastępowaniu pokoleń drzew kończących żywot - nowymi, w związku z powyższym ocena oryginalności substancji zabytkowej winna być dokonywana w oparciu o inne kryteria niż dzieje się to w przypadku zabytków nieruchomych takich jak budynki i dzieła architektury. Organ przyznał, że przeprowadzenie rewaloryzacji przedmiotowego terenu jest trudne, niemniej jednak możliwe do wykonania. W związku z powyższym omawiany obszar parku, w jego ocenie, posiada przede wszystkim walor artystyczny jako czynnik kształtujący krajobraz parkowy oraz walor historyczny, jako świadectwo istnienia w D[...] założenia dworskiego o średniowiecznym rodowodzie (dawna siedziba rycerska), a także walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu. Do chwili obecnej wartości te zostały zachowane. Prowadzi to, zdaniem Ministra, do wniosku, że okoliczności faktyczne wskazane w materiale dowodowym nie wypełniają przestanki ustawowej do uznania, że ww. działki ewidencyjne można skreślić z rejestru zabytków. Odnosząc się natomiast do części wniosku dotyczącej budynku dworu Minister podał, że obiekt ten pozostaje integralnym elementem założenia dworskiego w D[...] , a jego wartość wynika przede wszystkim z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego zespołu. Biorąc pod uwagę stan zachowania obiektu, a także jego walory historyczne, naukowe i artystyczne nadal zachowuje on walor zabytkowy. Przedmiotowy budynek jest dokumentem historii i kultury materialnej miejscowości D[...] , świadczącym o historii regionu oraz o istnieniu założenia dworsko- parkowego. Organ podkreślił, że w świetle materiału dowodowego, zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości historycznej, naukowej jak i artystycznej. W dalszym ciągu możliwa do odczytania jest bowiem bryła budynku (dwukondygnacyjna z dostawioną od południa werandą), a także kontekst przestrzenny istniejące w momencie wpisu, które wprost definiują ww. obiekt jako element zespołu dworsko-parkowego w D[...] oraz jako materialnego świadka jego historii. Najcenniejszą wartością przedmiotowego budynku jest bowiem fakt, że jest głównym obiektem architektonicznym w tym zespole, wokół którego wykształcił się układ przestrzenny dawnego założenia. Istotne wartości naukowe omawianego budynku wynikają również z udokumentowania związku majątku w D[...] z siedzibą rycerską odnotowaną w źródłach historycznych już w XVI w., a walor artystyczny przejawia się w malowniczym usytuowaniu obiektu na terenie zespołu (w kontekście otaczającej zieleni). Wartości te zostały zachowane do chwili obecnej. W ocenie organu, budynek dworu położony w miejscowości D[...] bezsprzecznie zachował także wartość historyczną i naukową, jako autentyczny i integralny element zespołu dworskiego, stanowiąc materialne dziedzictwo przeszłości tego terenu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej, a także jako obiekt dokumentujący historię majątku rycerskiego istniejącego w D[...] co najmniej od XV w. Tym samym, okoliczność nawet bardzo złego stanu zachowania budynku, nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia omawianego zabytku z rejestru, na podstawie przepisu art. 13 ust. 1 u.o.z. Minister podkreślił, powołując się na orzecznictwo, iż obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać skreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe Innymi słowy nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków. Powyższy wniosek, zdaniem organu, pośrednio znajduje również uzasadnienie w brzmieniu art. 6 pkt 1 lit. c) u.o.z., zgodnie z którym, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę. W dalszej kolejności, Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie okolicznością bezspornie udowodnioną, której nie kwestionuje organ prowadzący niniejsze postępowanie, jest zły i pogarszający się stan techniczny obiektu. Jednakże analiza materiału dowodowego nie daje podstaw do sformułowania wniosku, iż obiekt na skutek zniszczenia całkowicie utracił swą wartość zabytkową, czy też wartości będące podstawą wpisania go do rejestru zabytków zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych i w związku z tym zachodzą przesłanki dla wykreślenia zabytku z rejestru. W niniejszym postępowaniu nie zakwestionowano posiadanej przez budynek wartości zabytkowej, będącej podstawą objęcia go ochroną prawną, jako elementu zabytkowego zespołu dworskiego. Wartość ta, pomimo złego stanu technicznego obiektu, zachowała się do chwili obecnej. Odpowiadając natomiast na argumenty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 7 lutego 2024 r. organ uznał, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że brak jest dowodów na występowanie średniowiecznych reliktów obiektu. Jak wynikać ma z dokumentacji archiwalnej, w tym z dokumentów źródłowych, w miejscowości D[...] istniał średniowieczny majątek rycerski. Fakt, że obecny stan obiektu nie pozwala na zidentyfikowanie pozostałości tego zabytku, nie jest tożsamy z uznaniem, że w zabytku tym owe relikty nie występują. W dalszym ciągu możliwe jest bowiem przeprowadzenie odpowiednich badań architektonicznych, które pozwolą jednoznacznie ustalić występowanie średniowiecznych reliktów zabudowy rycerskiej. W odniesieniu do stwierdzenia, dotyczącego braku dowodów "na istnienie muru kurtynowego", organ wyjaśnił, że jego występowanie nie było podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków, a zatem ewentualne ustalenie jego dokładnej lokalizacji będzie jedynie dodatkowym walorem ww. zabytku. W odniesieniu do uwag dotyczących opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Minister wyjaśnił, że orzekając w przedmiotowej sprawie nie jest skrępowany opinią specjalistyczną wykonaną na jego zlecenie. To organ, a nie biegły jest uprawniony, co więcej - obowiązany (wobec wszczęcia postępowania na wniosek) do dokonania samodzielnej oceny i tym samym ustalenia, czy wystąpiła chociażby jedna z przesłanek uregulowanych w ww. art. 13 ust. 1 u.o.z. Zdaniem organu, w prowadzonych analizach wartości artystycznej, historycznej i naukowej, którym są poddawane obiekty zabytkowe w opiniach specjalistycznych, wykonywanych na zlecenie Ministra przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w toku postępowania administracyjnego w sprawach o skreślenie z rejestru zabytków, ocena stanu technicznego obiektu jest drugorzędna. Z konserwatorskiego punktu widzenia analiza budynku zabytkowego nie ma na celu wykazania, czy budynek kwalifikuje się do rozbiórki, ale znalezienie rozwiązania powstrzymującego lub naprawiającego postępująca jego degradację w sposób umożliwiający zachowanie dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia, że "obecny właściciel nie jest winien katastrofalnemu stanowi obiektu i jego postępującej destrukcji", Minister przypomniał, że organ prowadzący niniejsze postępowanie jest świadom, że skarżąca nabyła ww. zabytek na własność w 2022 r., a obecny zły stan zachowania obiektu wynika także z zaniedbań wcześniejszych właścicieli. Niemniej jednak, z zebranej dokumentacji, a w szczególności z ogłoszenia Wójta Gminy W[...] o sprzedaży w drodze rokowań zespołu dworsko- parkowego w miejscowości D[...] wynika, że obecna właścicielka (skarżąca) omawianego zabytku nabyła dwór wraz z parkiem za cenę sprzedaży obniżoną o 50%, z tytułu wpisu do rejestru zabytków. Co więcej, w ogłoszeniu tym określono wymagania nałożone na kupującego, wskazane w decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zgodnie z którymi "stan obiektu wymaga, aby nałożyć na nabywcę w umowie sprzedaży obowiązek przeprowadzenia w określonym terminie od podpisania umowy sprzedaży niezbędnych prac konserwatorskich przy zabytku, polegających na: rozebraniu stropów i usztywnieniu murów obwodowych przedmiotowego budynku dworu, oraz odgruzowanie wnętrza obiektu i rozebranie luźnych cegieł; uporządkowanie wnętrza obiektu i jego otoczenia poprzez usunięcie porosłej roślinności; ogrodzenie obiektu, uniemożliwiające dostęp osobom trzecim". Tym samym Minister doszedł do wniosku, że skarżąca, nabyła obiekt zabytkowy ze znaczną bonifikatą (50% ceny) i była poinformowana o złym stanie obiektu oraz o koniecznych do przeprowadzenia pracach remontowo-zabezpieczających. Minister przyznał przy tym, że obecny, pogarszający się stan zachowania zabytku jest skutkiem m.in. braku podjęcia należytych działań także przez obecnego właściciela obiektu. Pogarszający się stan techniczny jest jednocześnie wskazywany przez skarżącą jako podstawa wniosku o skreślenie z rejestru zabytków. Postawa taka, w świetle przytoczonych wyżej okoliczności nabycia nieruchomości zabytkowej, zdaniem organu, jest niedopuszczalna. W odniesieniu natomiast do stwierdzenia, że "ruina dworu nie może być postrzegana jako zabytkowy element układu ruralistycznego D[...] ", organ wyjaśnił, że dwór i park w D[...] zostały wpisane do rejestru zabytków z uwagi na indywidualne wartości zabytkowe (artystyczne, historyczne i naukowe), a ich ewentualny związek z układem ruralistycznym D[...] nie miał wpływu na dokonane rozstrzygnięcie. Reasumując, Minister uznał, że w odniesieniu do dworu i parku zlokalizowanego na działkach ew. nr [...] , [...] , [...] , [...] oraz części działki ew. nr [...] (z wyłączeniem terenu d. placu postoju maszyn rolniczych), położonych w miejscowości [...], gm. W[...], wpisanych do tego rejestru decyzją WKZ w Sz[...] z 6 dnia lutego 1995 r., nie zachodzą przesłanki pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków, bowiem ww. nieruchomości nie utraciły wartości będących podstawą objęcia prawną ochroną konserwatorską. Natomiast, z uwagi na ustalenie, że działki ewid. nr [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmująca teren d. placu postoju maszyn rolniczych nie zostały wpisane do rejestru zabytków, jako park w D[...] , należało uchylić decyzję własną z dnia 12 stycznia 2024 r., w części dotyczącej odmowy skreślenia z rejestru zabytków działek ewid. [...] , [...] oraz część działki ewid. nr [...] , obejmującej teren d. placu postoju maszyn rolniczych i w tym zakresie umorzyć postępowanie. W skardze z dnia 28 sierpnia 2024 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - r. pr. T. S. , podała, że skarży decyzję Ministra z dnia 22 lipca 2024 r. w całości bowiem decyzja ta jest niewykonalna - organ nie wyznaczył precyzyjnie granic wpisu konserwatorskiego i nie ustalił, który teren jest wpisany do rejestru zabytków, a który nie jest wpisany do rejestru i w jakim zakresie postępowanie, należy umorzyć. Jednocześnie wydanej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 7 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") poprzez brak wzięcia pod uwagę wadliwego zakresu wpisu do rejestru zabytków poprzez brak porównania treści rozstrzygnięcia decyzji w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków z dnia 6 lutego 1995 r. i załącznika graficznego tej decyzji w zaskarżonej decyzji organu I instancji, niewykonanie przez organ żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, w tym zakresu wpisu do rejestru zabytków domniemanego zabytku, co przy braku powołania się na konkretne dowody w zakresie "wiedzy" oznacza zupełnie nieproporcjonalne i dowolne działanie organu naruszające prawa podmiotowe skarżącej, wbrew art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP, oraz ustawowej definicji zabytku wyrażonej w art. 3 pkt 1 u.o.z., a przecież w toku postępowania organy administracji publicznej mają obowiązek stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; 2) art. 10 ust. 1 k.p.a., art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie odniesienia się do dowodów, brak poinformowania strony, a zwłaszcza jej prawidłowo ustanowionego pełnomocnika, o zamiarze zakończenia postępowania dowodowego, a przecież organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; 3) art. 3 pkt 1 u.o.z. definiującej zabytek, poprzez brak odniesienia się do materiału dowodowego umożliwiającego ocenę ustawowych przesłanek co narusza również art. 6 i art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a, art. 80 k.p.a. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez orzekanie wbrew legalnej definicji zabytku, bez przytoczenia w zaskarżonej decyzji dowodów uzasadniających tak szeroki obszarowo wpis domniemanego zabytku; 4) art. 107 § 3 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego, gdyż pominięcie i nieprzeprowadzenie dowodu z Ekspertyzy budowlanej wykonanej przez rzeczoznawców budowlanych - dr hab. Inż. Prof. ZUT R. N. oraz mgr. inź. M. N. na okoliczność wystąpienia przesłanek z art. 13 u.o.z. - nie wyczerpują definicji uzasadnienia faktycznego, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 5) art. 107 § 3 k.p.a. art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego podstawy prawnej zaskarżonej decyzji wskazanej na pierwszej stronie tej decyzji, a przecież uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa; 6) art. 28 k.p.a. poprzez wadliwe uznanie że Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków jest stroną postępowania administracyjnego (zob. "Otrzymują, s. 11"), a ponadto pominięcie właścicieli działek sąsiednich przy nieznanym przebiegu granic wpisu konserwatorskiego; 7) art. 19 i art. 20 k.p.a. poprzez orzeczenie wbrew kompetencjom o terenie, który jak wynika z akt sprawy w ogóle nie jest zabytkiem i w aktach sprawy nie znajdują się dowody ani nawet źródła wiedzy na to że cały teren nieprecyzyjnie wskazany w załączniku graficznym decyzji organu konserwatorskiego jest zabytkiem, zaskarżonej decyzji zarzucam niewykonalność wskutek nieprecyzyjnie określonego przedmiotu ochrony, w tym niezgodności zaskarżonej decyzji z treścią opisową rozstrzygnięcia decyzji wpisującej dobro kultury do rejestru zabytków - przez co naruszono art. 107 § 1 pkt 5 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.; 8) art. 15 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji. W bardzo szerokim uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącej podał szereg argumentów na poparcie postawionych zarzutów. Stawiając te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania, wpisu stałego, opłat pocztowych, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z kosztami pomocy prawnej - zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki, o której mowa w art. 225 ustawy o radcach prawnych z uwagi na rodzaj sprawy - precedensowość niniejszej sprawy co oznacza wyjątkową zawiłość sprawy i wymaga ponadprzeciętnego wkładu pracy oraz specjalistycznej wiedzy pełnomocnika; rozpoznanie sprawy na rozprawie, z uwagi na jej precedensowy charakter. W odpowiedzi z dnia 3 września 2024 r. na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję/postanowienie i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należy podzielić twierdzenia Ministra, iż załącznik graficzny do ww. decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r. jest niespójny z treścią sentencji decyzji oraz z jej uzasadnieniem, gdyż na tym załączniku graficznym nie oznaczono budynku dworu (fakt bezsporny) to jednak wątpliwości budzi jednoznaczne twierdzenie Ministra, iż przedmiotem ochrony na podstawie decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r. jest zarówno dwór, jak i teren parku, oznaczony na załączniku graficznym bowiem podstawą do prawnej ochrony konserwatorskiej zabytku jest treść sentencji oraz spójne z nią uzasadnienie decyzji, na dowód czego organ cytuje wybrane przez siebie fragmenty tego uzasadnienia, które mają przemawiać za postawioną tezą. Na tej podstawie organ doszedł do wniosku, że załącznik graficzny ww. decyzji odnosi się jedynie do obszaru parku wpisanego do rejestru zabytków, a lokalizacja dworu została określona w uzasadnieniu decyzji. Sąd zauważa jednak, iż załącznik graficzny (jak każdy załącznik do decyzji) jest jej integralną częścią, i ma za zadanie zobrazować istotne elementy tej decyzji, które nie mogą być określone za pomocą tekstu. Ponadto, Minister podniósł, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.z. do rejestru zabytków może zostać wpisany zabytek na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, co ma prowadzić do wniosku, że zawiadomienie z dnia 4 października 2011 r. o "przepisaniu dworu wraz z parkiem do księgi rejestru województwa zachodniopomorskiego pod numerem A-933", jako dokument nie będący decyzją o wpisie do rejestru zabytków, nie może być podstawą do objęcia ochrona konserwatorską danego obiektu. Prowadzić to ma do wniosku, iż określone w ww. zawiadomieniu granice zabytku, tj. dworu wraz z parkiem w miejscowości D[...] , obejmujące działki ewid. nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...], nie stanowią podstawy do objęcia prawną ochroną konserwatorską wskazanego terenu. Sąd to stanowisko podziela bowiem z przepisów prawa wyraźnie wynika, iż podstawą do wpisu jest decyzja administracyjna a nie zawiadomienie mające w zasadzie charakter jedynie informacyjny. Niemniej jednak Sąd zwraca uwagę na fakt, iż z jednej strony organ jednoznacznie kwestionuje to zawiadomienie w kontekście obszaru objętego ochroną konserwatorską a z drugiej strony bez jakiegokolwiek dodatkowego wyjaśnienia uznaje, że na części z tych działek zabytek nieruchomy faktycznie się znajduje. Zupełnie niezrozumiałe jest przede wszystkim także i to, w jaki to sposób organ doszedł do wniosku, że obszar części parku, wpisanego do rejestru zabytków obejmują jedynie wymienione we wniosku skarżącej działki ewid. nr [...] , [...] , [...], [...] oraz część działki [...], nie stanowiącą terenu d. placu postoju maszyn rolniczych a takiego charakteru odmówił pozostałym nieruchomościom gruntowym, tj. działkom ewid. nr [...] , [...] oraz części działki ewid. nr [...] , obejmującej teren d. placu postoju maszyn rolniczych. Wprawdzie organ powołuje się na mapę zamieszczoną w "Dokumentacji ewidencyjnej założenia przestrzennego parkowo-dworskiego, opracowanej przez inż. G. E. w czerwcu 1995 r.", jednak czyni to również bez jakiegokolwiek dodatkowego wyjaśnienia. Wskazać przy tym trzeba, iż w toku rozprawy przez tutejszym Sądem profesjonalny pełnomocnik organu wspomniał, iż organ dokonał "wykładni" decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r., jednak wykładnia ta i sposób rozumowania organu powinien być w sposób dokładny wyjaśniony w treści tej decyzji. Wskazane okoliczności doprowadziły Sąd do wniosku, iż decyzja w tym zakresie nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. W związku z powyższym podzielić należy, co do zasady, stanowisko skarżącej, że już choćby z powyższego faktu obowiązkiem organów było wszechstronne wyjaśnienie spornej kwestii – nie tylko co do wykonalności decyzji wpisowej ale przede wszystkim jej zakresu, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i 77 k.p.a. oraz w sposób odpowiadający zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a. poprzez, w szczególności, odniesienie się do tejże okoliczności, zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a, wyjaśniając stronie zarówno przesłanki faktyczne, jak i prawne podjętego rozstrzygnięcia w aspekcie tak istotnej rozbieżności co do stanu faktycznego i prawnego przedmiotowych nieruchomości. To zaś czyni zasadnym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a. (zarzut nr 1 skargi), jak też art. 3 pkt 1 u.o.z. w zw. z art. 6 i art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a, art. 80 k.p.a. art. 107 § 3 k.p.a. (zarzut nr 3 skargi). Za zasadny (częściowo) Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 19 i art. 20 k.p.a. (zarzut nr 7 skargi), z tym jednak zastrzeżeniem, iż zasadność tego zarzutu dotyczy jedynie kwestii tego, iż organ nie rozwiał wątpliwości co do obszaru objętego wpisem, a nie że organ nie miał podstaw prawnych do orzekania w tym zakresie. Przedwczesne natomiast jest odnoszenie się do mocno akcentowanego zarzutu skargi, jakoby to decyzja WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r. była niewykonalna. Sąd za to podziela, co oczywiste, stanowisko organu, iż stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., ze względu na upływ 10-letniego ustawowego terminu, nie jest już możliwe. Wyraźnie również należy zaznaczyć, iż Sąd kontrolował (tylko i wyłącznie) legalność decyzji Ministra z dnia 22 lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków, a nie jak chciałby to pełnomocnik skarżącej, decyzję o wpisie tego zabytku do rejestru z dnia 6 lutego 1995 r. W związku z powyższym organ będzie zobowiązany do ponownej gruntownej analizy i oceny decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r., przede wszystkim w zakresie obszaru objętego ochroną konserwatorską, z uwzględnieniem numeracji poszczególnych działek ewidencyjnych, na których zabytek ten miałby się znajdować. Już tylko na marginesie Sąd podnosi, na co zwrócił uwagę na rozprawie pełnomocnik skarżącej, iż zupełnie niezrozumiałym jest użyte przez organ określenie "część działki ewid. nr [...] , obejmująca teren d. placu postoju maszyn rolniczych". Dokładne wyjaśnienie przez organ jaka część działki nr [...] stanowi "d. plac postoju maszyn rozlicznych" jest zaś niezwykle istotne, bowiem organ część tego terenu uznaje za objęty ochroną konserwatorską, a pozostałą cześć za nieobjęty, co bez wątpienia w sposób diametralnie odmienny kształtuje prawa i obowiązki skarżącej. Nadto, Sąd wskazuje, iż organ w jakikolwiek sposób nie wyjaśnił jakie to okoliczności ustalił na podstawie wymienionych w treści uzasadnienia dokumentacji ewidencyjnej założenia przestrzennego parkowo-dworskiego, opracowana przez inż. G. E. w czerwcu 1995 r. oraz karty ewidencyjnej zabytku - dworu, sporządzoną przez K. K. -S. w 1998 r., pomimo, iż dopuścił je jako dowód w sprawie. W ocenie Sądu odniesienie się do tych dowodów będzie istotne w kontekście oceny prawidłowości ustalenia obszaru ochrony konserwatorskiej, o którym mowa w decyzji WKZ w Sz[...] z dnia 6 lutego 1995 r., wpisującą do rejestru zabytków pod numerem [...] dwór wraz z parkiem w miejscowości D[...] . Odnośnie zaś samej zasadności odmowy skreślenia nieruchomości z rejestru zabytków, to w pierwszej kolejności należy podnieść, iż zgodnie z art. 3 pkt 1 u.o.z. zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W myśl art. 3 pkt 2 u.o.z., zabytek nieruchomy oznacza nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1. Stosownie do art. 4 pkt 1-3 u.o.z. ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, a także udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. Zgodnie zaś z art. 13 u.o.z. zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dla zaistnienia pierwszej z ww. przesłanek uregulowanych w art. 13 ust. 1 u.o.z. konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt wartości zabytkowej. W wyroku z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 1157/10, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia z rejestru - na mocy ww. art. 13 ust. 1. W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości prawnie chronionej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata ww. wartości. Jak z powyższego wynika stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru, ale nie może być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych zabytkowi walorów. Zważyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 6 ust. 1 u.o.z. przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 u.o.z.; NSA wskazał również, że dopóki stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnej wartości, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru. W odniesieniu do omawianej normy prawnej, istotnym jest więc, że posługując się pojęciem "uległ zniszczeniu" ustawodawca dookreślił jednocześnie, że chodzi o taki stopień zniszczenia, który powoduje utratę dotychczasowej wartości zabytku. Biorąc zaś pod uwagę choćby ww. art. 6 omawianej ustawy, przepis ten należy wykładać w ten sposób, że owo zniszczenie musi prowadzić do całkowitej, stałej, nieodwracalnej i definitywnej utraty wartości. Omawiany przepis musi być także postrzegany przez pryzmat celów, którym służy obowiązywanie tej ustawy – a należy dostrzec, że reguluje ona wszelkie instrumenty mające prowadzić do trwałego zachowania wartości zabytków i zapobiegania wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. To też w efekcie oznacza, że instytucję przewidzianą w art. 13 ust. 1 u.o.z. należy traktować w kategoriach wyjątku. Podobnie przyjął NSA w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. o sygn. akt II OSK 896/16, w którym to zaznaczył, że "(...) stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony, jeżeli poziom degradacji technicznej zabytku nie doprowadził do zaistnienia wyżej zauważonego skutku, tj. całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej. (...) wartość użytkowa obiektu jest wypadkową jego zużycia technicznego, niemniej nie odpowiada mu w pełni, co powoduje, że obiekt pozbawiony całkowicie właściwości użytkowych, nawet wtedy, gdy jego użytkownik nie stawia wysokich wymagań eksploatacyjnych, może pozostawać w takim stopniu zużycia, że wymagane jest jego zachowanie jako obiektu zdolnego w dalszym ciągu posiadać wartości przynależne zabytkowi." NSA podniósł również w tym orzeczeniu (a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela), że zły stan techniczny obiektu, który stanowić może wystarczające uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy ustawy Prawo budowlane, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki określonej w art. 13 ust. 1 u.o.z.; "(...) zużycie techniczne obiektu w jakimś stopniu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, niemniej dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu (...) z rejestru zabytków". Podobnie wskazał NSA w wyroku z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1130/19, stwierdzając, że zgodnie z ustawą z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za zabytek mogą być uznane także ruiny dawnej zabudowy, jeżeli wykazują określone cechy i właściwości. "Pozwala na to definicja zabytku zawarta w art. 3 pkt 1 ustawy. Ochronie może więc podlegać także zdegenerowana substancja nieruchomości, co jest powszechnie przyjętą prawną praktyką nie tylko w Polsce, ale i na świecie. A zatem zdegenerowanie substancji nieruchomości wcale nie oznacza, że utraciła ona cechy zabytku." Omówiona powyżej przesłanka, z uwagi na treść wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie, w którym powołano się na zły stan techniczny zabytku a wręcz jego zupełną degradację, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Przypomnieć jednak ponownie trzeba, że podstawowym obowiązkiem organów administracji publicznej jest działanie praworządne i zmierzające do ustalenia prawdy obiektywnej, w sposób budujący zaufanie obywateli do władzy publicznej (m.in. art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a.). W ramach tego obowiązku na organach ciąży powinność podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Rozwinięciem tej zasady jest obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego oceny w całokształcie stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.). Wyżej wymienione przepisy obowiązują również w postępowaniu odwoławczym (art. 140 k.p.a.). Organ odwoławczy co do zasady, jak wynika to z art. 138 § 1 k.p.a. i art. 15 k.p.a., jest obowiązany do ponownego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją organu I instancji. W realiach niniejszej sprawy, już na samym wstępie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia wydanego w trybie odwoławczym, Minister wymienił szereg dokumentów, które legły u podstaw wydanej przez niego w dniu 22 lipca 2024 r. decyzji. Obok opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa - Pracowni Terenowej w Sz[...] z dnia 25 maja 2023 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, organ podał, że wziął także pod uwagę ekspertyzę techniczną zabytkowego pałacu, sporządzoną przez mgr. inż. M. S. z dnia 14 kwietnia 2017 r. oraz ekspertyzę budowlaną, dotyczącą oceny stanu technicznego budynku usytuowanego na dz. [...] , D[...] , gm. W[...] , opracowaną przez mgr. inż. M. N. i dr. hab. inż. R. N. w marcu 2024 r. Sąd zauważa przy tym, że ewentualny brak wystąpienia o opinię do Narodowego Instytutu Dziedzictwa lub brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego nie oznacza, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał materiał dowodowy naruszając przepisy k.p.a. Dostrzec trzeba, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. nie jest obowiązkiem organu, a nadto, że biegły nie jest powoływany do ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz naświetlenia i wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Rozstrzygnięcie sprawy wymaga zaś wiadomości specjalnych wtedy, gdy przy jej rozpoznaniu wyłoni się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia osób je wydających (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1310/22). Minister, jako organ wyspecjalizowany, dla zweryfikowania posiadania przez ten obiekt wartości zabytkowych, nie musiał zaś sięgać po opinię biegłego czy też Narodowego Instytutu Dziedzictwa, samodzielnie mogąc wyjaśnić wątpliwości w tej materii w uzasadnieniu wydanej decyzji, wskazując przy tym na te zachowane elementy obiektu, które uzasadniają podtrzymanie ochrony prawnej przedmiotowego zabytku. W realiach przedmiotowej sprawy ww. opinie zostały jednak przeprowadzone i znajdują się w aktach sprawy. Co więcej, zostały one sporządzone zarówno z inicjatywy organu, jak też z inicjatywy skarżącej, a także (opinia z 2017 r.) z inicjatywy poprzedniego właściciela zabytku. Tym samym wszystkie one (a nie tylko wybrane z nich) podlegają kompleksowej ocenie jako dowód w sprawie. Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi jednak do wniosku, iż Minister poza szerokim zacytowaniem ustaleń Narodowego Instytutu Dziedzictwa, które zresztą bezkrytycznie podzielił, pomimo wyraźnego zastrzeżenia (na str. 9 uzasadnienia decyzji), że nie jest skrępowany jej ustaleniami i to organ a nie biegły jest zobowiązany do samodzielnego ustalenia, czy wystąpiła chociaż jedna z przesłanek uregulowanych w art. 13 ust. 1 u.o.z., zupełnie pominął pozostałe z dopuszczonych jako dowody w sprawie ekspertyz. Jednocześnie sposób zredagowania uzasadnienia tej decyzji prowadzić może do uzasadnionych wątpliwości czy to na pewno Minister a nie Narodowy Instytut Dziedzictwa podjął decyzję w sprawie. Ponownie należy podkreślić, co niezmiernie ważne w niniejszej sprawie, że organ – jeszcze raz podkreślając, iż wyraźnie wskazał, że decyzja zapadła na skutek oceny m.in. ekspertyz technicznych – w jakikolwiek sposób się do nich nie odniósł, nie podejmując z zawartymi w nich ustaleniami (mającymi przecież także charakter opinii biegłych) nawet najmniejszej polemiki. Sąd podziela wprawdzie twierdzenia Ministra, które zresztą wynikają z przytoczonego wyżej utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zgodnie z którym stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony, jeżeli poziom degradacji technicznej zabytku nie doprowadził do zaistnienia wyżej zauważonego skutku, tj. całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej, zastrzegając jednak wyraźnie, że wymaga to ustalenia stanu technicznego tego zabytku. Mając więc na uwadze twierdzenia zawarte w ekspertyzach technicznych, w szczególności już ekspertyzie przedstawionej przez samą skarżącą, Minister powinien w sposób kompleksowy odnieść się do jej ustaleń, wyjaśniając przy tym, dlaczego w tej konkretnej sprawie, z uwagi na wymienione w tej ekspertyzie okoliczności, które świadczyć mają o całkowitym zniszczeniu zabytku, Minister uznał, że nie został on całkowicie pozbawiony wartości zabytkowej, co uzasadniało odmowę skreślenia go z rejestru zabytków. Ustalenia Ministra, które sprowadzają się jedynie do twierdzenia, iż: "W niniejszym postępowaniu nie zakwestionowano posiadanej przez budynek wartości zabytkowej, będącej podstawą objęcia go ochroną prawną, jako elementu zabytkowego zespołu dworskiego. Wartość ta, pomimo złego stanu technicznego obiektu, zachowała się do chwili obecnej." są daleko nie wystarczające i świadczą o naruszeniu przez organ reguł z art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., a w konsekwencji także art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Niedogłębna ocena stanu faktycznego sprawy i możliwości zastosowania rozwiązań prawnych przewidzianych w u.o.z. stanowi z kolei naruszenie art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13 ust. 1 u.o.z., zwłaszcza, że decyzja wydawana w tym trybie należy do sfery uznania administracyjnego. Tym samym Sąd za zasadny uznał zarzut nr 4 skargi. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów dotyczących naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez wadliwe uznanie że Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków jest stroną postępowania administracyjnego (zarzut nr 6 skargi). Sąd, analizując przede wszystkim uzasadnienie tej decyzji ale także obowiązujący stan prawny, nie miał wątpliwości, iż organ ten, pomimo iż został oznaczony jako ten, który "otrzymuje" decyzję, nie został uznany jako strona postępowania, a jedynie przekazano mu tą decyzję "do wiadomości". Zasadny częściowo okazał się zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. (zarzut nr 7 skargi), bowiem Minister wprawdzie przeprowadził ponownie postępowanie (jako organ odwoławczy) jednak wydane rozstrzygnięcie okazało się niezgodne z prawem. Za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. (zarzut nr 2 skargi) bowiem z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, koniecznym jest wykazanie, że jej naruszenie uniemożliwiło skarżącej przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w konsekwencji tego, realizację przysługujących jej praw, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych) należy oceniać z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2024 r. II OSK 329/22). Na gruncie przedmiotowej sprawy skarżąca takich czynności, czy też okoliczności w ogóle nie podała. Sąd nie podzielił przy tym zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. (zarzut nr 5 skargi) bowiem wbrew stanowisku skarżącej, zaskarżona decyzja obok uzasadnienia faktycznego zawiera także uzasadnienie prawne. Za całkowicie bezzasadny Sąd uznał także podniesiony w uzasadnieniu skargi zarzut naruszenia zasady równego traktowania (str. 11 uzasadnienia skargi) bowiem samo przywoływanie jednej z decyzji Ministra (z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] ), bez jakiegokolwiek przytoczenia motywów podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia, nie znanego przy tym Sądowi, nie może stanowić jakiekolwiek podstawy do uznania, iż organ wydając w innej sprawie, w zapewne zupełnie odmiennym stanie faktycznym, naruszyć miałby tą zasadę. Reasumując, ponownie rozpoznając sprawę Minister uwzględni powyższe stanowisko oraz zalecenia Sądu zawarte w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Organ administracji publicznej w razie konieczności, przeprowadzi dodatkowe postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem wszystkich dostępnych środków dowodowych, dokona pogłębionej analizy zgromadzonych dowodów (oraz ewentualnych nowych dowodów), prawidłowo je oceniając i wyczerpująco uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, w pełni odnosząc się do podnoszonych przez pełnomocnika skarżącej szeregu argumentów, także w pismach kierowanych do organu. Przedstawione względy zadecydowały o tym, że Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w wysokości 697 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w pkt 2 sentencji wyroku, mając na uwadze, iż na koszty składał się nie tylko wpis od skargi (200 zł) ale także zwrot kosztów profesjonalnego pełnomocnika skarżących (480 zł) i zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł). Sąd za niezasadny uznał natomiast wniosek pełnomocnika o orzeczenie zwrotu kosztów pomocy prawnej - zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki, o której mowa w art. 225 ustawy o radcach prawnych z uwagi na "rodzaj sprawy - precedensowość niniejszej sprawy co oznacza wyjątkową zawiłość sprawy i wymaga ponadprzeciętnego wkładu pracy oraz specjalistycznej wiedzy pełnomocnika" bowiem Sąd stanął na stanowisku, iż niniejsza sprawa nie jest precedensowa ale jest typową sprawą rozstrzyganą przed tutejszym Sądem, kiedy to skarżący powołując się na zły stan techniczny zabytku domagają się jego wykreślenia z rejestru. Ponadto, jest wiadome Sądowi z urzędu, iż profesjonalny pełnomocnik skarżącej – dr hab. T. S. , pracownik naukowy Katolickiego Uniwersytetu L[...] , jest specjalistą m.in. z zakresu ochrony zabytków. Jednocześnie specjalistyczną wiedzę pełnomocnik z całą pewnością nabył na długo przed dniem 6 grudnia 2023 r. kiedy to skarżąca udzieliła mu pełnomocnictwa procesowego, co też nie wymagało od niego dodatkowe przygotowania się do niniejszej sprawy. O ile więc Sąd nie kwestionuje tego, że pełnomocnik ma prawo oczekiwać zwielokrotnionej stawki od skarżącej, to jednak brak jest podstaw ku temu aby Sąd miał taką stawkę zasądzić na jego rzecz od organu. Po pierwsze Sąd "może" ale "nie musi" orzec o zwielokrotnieniu tej stawki, a po drugie pełnomocnik – poza jedynie zwróceniem uwagi na poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, swój wkład pracy, rodzaj i zawiłość sprawy, nie wskazał konkretnych wykonanych czynności, które mogłyby świadczyć o zasadności żądania od organu tak wysokiej opłaty. Odnośnie natomiast wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów pocztowych to żądanie to nie mogło być spełnione, gdyż pełnomocnik nie przedstawił żadnego wykazu (zestawienia kosztów), z którego miałaby wynikać chociażby ich wysokość, co też umożliwiłoby Sądowi ocenę, czy są to wydatki drobne – które zasadniczo nie powinny podlegać zwrotowi, czy też wydatki poniesione w znacznej wysokości, co do których pełnomocnik mógłby domagać się zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów.