VII SA/Wa 224/16

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2017r. po rozpoznaniu wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2015r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W dniu 5 kwietnia 2017r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K., w których wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni gospodarstwo domowe prowadzi z trójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok.1000-1200 złotych oraz świadczeń wychowawczych na dzieci na dzieci 500 plus w wysokości 1500 złotych, w sumie 2500-2700 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że posiada działkę o pow. 1000 m², zabudowaną budynkiem magazynowym i biurowym, mieszkanie w [...] o pow. 29 m² oraz samochód osobowy marki mazda z 2007r. oraz VW transporter z 2003r. Wnioskodawczyni wyszczególniła, że ponosi następujące wydatki tj. opłatę za mieszkanie w wysokości 250,00 złotych, energię elektryczna w wysokości 1230 złotych, podatek od nieruchomości 272 złotych (kwartalnie), wywóz nieczystości 50,00 złotych, opłatę za obiady w szkole 224,00 złotych, środki czystości i higieny 150,00 złotych, wydatki szkolne 200,00 złotych, leki i leczenie 100,00 złotych, telefon i internet 100,00 złotych, odzież i obuwie 200,00 złotych, paliwo 150,00 złotych, opłatę za gaz 45,00 złotych, ogrzewanie 550,00 złotych, wyżywienie 800,00 złotych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, że jej sytuacja materialna nie pozwala jej na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Wskazała, że osiągane przez nią dochody z prowadzenia działalności przeznaczane są na zaspokajanie podstawowych potrzeb rodziny. Zaznaczyła, że ma na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci w wieku szkolnym. Nie posiada oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Do wniosku wnioskodawczyni załączyła zaświadczenie o dochodach z dnia 28 marca 2017r. za okres od 1 stycznia 2016r. do dnia 31 grudnia 2016r. i za okres 1 stycznia 2017r do dnia 28 lutego 2017r. oraz wyciąg z rachunku za okres od dnia 1 stycznia 2017r. do dnia 31 marca 2017r., zestawienie obrotów w miesiącach za rok 2016r. oraz zestawienie obrotów za rok 2017r. W tym stanie faktycznym, zważono co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. , poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a). Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną art. 199 p.p.s.a , jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci, utrzymują się z dochodów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości ok.1000-1200 złotych oraz świadczeń wychowawczych na dzieci tzw. 500 plus - w sumie 2500-2700 złotych miesięcznie. Z załączonego do wniosku zestawienia obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2016r. sporządzonego przez jednostkę prowadzącą księgę przychodów i rozchodów wynika, że wnioskodawczyni uzyskała dochód w wysokości 14 591,73 złotych, uzyskując przychody w wysokości 364 747,94 złotych oraz ponosząc koszty uzyskania przychodu w wysokości 350.156,21 złotych . Natomiast za rok zestawienia obrotów w miesiącach z tego roku 2017r. uzyskała niewielki dochód w wysokości 977,55 złotych uzyskując przychód w wysokości 43.067,48 złotych i ponosząc koszty uzyskania przychodów w wysokości 42. 089,93 złotych. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała braku możliwości ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie jak również, że nie jest w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru. Wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania wpis od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 3 kwietnia 2017r. w wysokości 100 złotych został uiszczony. Natomiast ewentualne pozostałe koszty sądowe, jakie mogą wystąpić w sprawie bądź też nie pojawić się w ogóle, nie będą wyższe niż wpis od ww. zażalenia. Podkreślić należy, że na tle dotychczasowych uregulowań w orzecznictwie i doktrynie ugruntowany został pogląd, iż zasadność wniosku prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnej sprawie, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. W odniesieniu do tego drugiego aspektu w grę wchodzić będą nie tylko okoliczności dotyczące bieżących dochodów strony, ale ocena realnych możliwości finansowych wnioskodawczyni. Uwzględniając powyższe wskazać należy, iż w rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, iż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą. Z ogólnodostępnych informacji Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, że prowadzi ją od 2005r. i jej zakres jest bardzo szeroki. Z podanych danych we wniosku i załączonych do niego dokumentów wynika, że wnioskodawczyni prowadzi koszty prowadzenia działalności, utrzymania samochodów oraz rodziny. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i by utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Skarżąca, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Skoro kontynuuje działalność gospodarczą należy przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że jeżeli przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08). Wykazywanie niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Wskazać należy, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest jednak kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata (lub jak w niniejszej sprawie – niewielki dochód) jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 maja 2014r., sygn. akt I SA/Wr 1630/13 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2013r., sygn. akt II OZ 707/13, dotyczące wniosków o przyznanie prawa pomocy). W postanowieniu z dnia 4 września 2014r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Wobec powyższego uznano, że wnioskodawczyni dzięki prowadzeniu działalności gospodarczej i uzyskiwanym przychodom posiada realną możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Dokonując zestawienia zadeklarowanych miesięcznych wydatków z uzyskiwanymi dochodami wskazać należy, że wnioskodawczyni podała, że ponosi następujące wydatki tj. opłatę za mieszkanie w wysokości 250,00 złotych, energię elektryczną w wysokości 1230 złotych, podatek od nieruchomości 272 złotych (kwartalnie), wywóz nieczystości 50,00 złotych, opłatę za obiady w szkole 224,00 złotych, środki czystości i higieny 150,00 złotych, wydatki szkolne 200,00 złotych, leki i leczenie 100,00 złotych, telefon i internet 100,00 złotych, odzież i obuwie 200,00 złotych, paliwo 150,00 złotych, opłatę za gaz 45,00 złotych, ogrzewanie 550,00 złotych, wyżywienie 800,00 złotych. Po podsumowaniu wydatki te wynoszą ok. 2519 złotych (uwzględniając podatek od nieruchomości i opłata za energię jako opłatę kwartalną) plus koszty wyżywienia 800,00 złotych w sumie ok. 3319 złotych miesięcznie. Zauważyć przy tym należy, że wnioskodawczyni nie wykazała żadnych zaległości w bieżących opłatach bądź w regulowaniu przez nią należnych zobowiązań. Powyższe wskazuje na dysponowanie przez wnioskodawczynię środkami finansowymi i posiadaniu płynności finansowej. Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również analiza wyciągów z konta bankowego w Banku [...] za okres od 1 stycznia 2017r do 31 marca 2017r. Z ww. wyciągów załączonych do wniosku wynika, że przeprowadzane były na nim operacje uznaniowe jak i obciążeniowe. Operacje dokonywane na rachunku bankowych wnioskodawczyni, wskazują na obrót środkami pieniężnymi. Saldo na dzień 31 marca 2017r. wynosiło 5207, 57 złotych. Zauważyć należy, że na konto wnioskodawczyni wpływają także środki z tytułu świadczenia rodzinnego, o których nie poinformowała. Końcowo zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni nie wskazała, czy jest osobą rozwiedzioną, wdową, samotnie wychowującą dzieci, czy też ma męża, jeśli tak to brak danych na temat jego sytuacji finansowej i majątkowej. W wpisie CEIDG widnieje zapis "małżeńska wspólność majątkowa". Wnioskodawczyni została pouczona w piśmie z dnia 23 marca 2017r. jakie informacje winny być zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo powyższego informacji ww. zakresie wnioskodawczyni nie podała. Skoro tak jak wyżej wskazano wnioskodawczyni nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal kontynuuje działalność, to zdaniem referendarza, powinna partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów sądowych w związku zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Zauważyć jednocześnie trzeba, że skarżąca ustanowiła radcę prawnego z wyboru, który jest upoważniony do reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przedmiocie sporządzenia i wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2017r. Powyższe świadczy także o możliwościach płatniczych wnioskodawczyni. Reasumując w tych okolicznościach rozpatrywanego wniosku stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jak również w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a należało orzec jak w sentencji.