VII SA/Wa 2248/24
WyrokWSA w Warszawie2024-12-12
Skład orzekający: Grzegorz Rudnicki, Mirosław Montowski, Nina Beczek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy akt odwołania dyrektora instytucji kultury może być skutecznie doręczony w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 § 4 kpa oraz czy odwołanie ze stanowiska dyrektora z powodu odstąpienia od realizacji umowy jest zgodne z prawem?Ratio decidendi
Akt odwołania dyrektora instytucji kultury jest aktem administracyjnym podlegającym kontroli sądu administracyjnego. Doręczenie aktu odwołania w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 § 4 kpa jest skuteczne, jeśli spełnione są wymogi tego przepisu, a ciężar obalenia domniemania prawidłowości doręczenia spoczywa na adresacie. Odwołanie dyrektora z powodu odstąpienia od realizacji umowy, po zachowaniu obligatoryjnej procedury zasięgania opinii właściwych związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych, jest zgodne z prawem.Stan faktyczny
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odwołał A. B. ze stanowiska dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. z powodu niewywiązania się z umowy dotyczącej realizacji programu działania muzeum, w tym niezłożenia w terminie informacji o planach wdrożenia programu na 2024 rok oraz nierealizowania zaplanowanych wystaw i publikacji. Skarżący zarzucił m.in. brak doręczenia pisemnego aktu odwołania oraz brak przesłanek do odwołania. Minister wskazał, że akt odwołania został doręczony w trybie doręczenia zastępczego, a odwołanie było poprzedzone wymaganymi opiniami związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski, asesor WSA Nina Beczek (spr.), , Protokolant: ref. Tomasz Bilewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na akt Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 lipca 2024 r. znak: BKS-WZK.1131.62.2024 w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora oddala skargę
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art 15 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87), aktem z 2 lipca 2024 r. znak: BKS-WZK.1131.62.2024 z dniem 2 lipca 2024 r. odwołał A. B. ze stanowiska Dyrektora Muzeum Sztuki w Ł.
W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że odwołanie wynika z niewywiązania się przez A. B., jako Dyrektora Muzeum, z zapisów § 3 ust. 5 umowy z 14 listopada 2022 r. w sprawie warunków organizacyjno-finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania przez niezłożenie w terminie do dnia 30 września 2023 r. szczegółowych informacji o planach wdrożenia programu działania Instytucji w roku 2024, a także w związku z nierealizowaniem przez A. B. Programu działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata [...]. Minister podał, że zarzut nierealizowania przez A. B. Programu działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata 2022-2025, stanowiącego załącznik do umowy w sprawie warunków organizacyjno-finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania, obejmuje:
1. brak realizacji wystaw:
- Krasiński/Kobro - wskazany w Programie termin wystawy: 10 lutego do 7 maja 2023, Kuratorka: E. S.,
- Obraz Utajony. O negatywie w sztuce XX i XXI wieku - wskazany w Programie termin wystawy: 27 stycznia do 27 sierpnia 2023, Kuratorki: K P R i E S,
- Pakui Hardware (Neringa Cerniauskaite i Ugnius Gelguda) - wskazany w Programie termin wystawy: 26 maja do 3 września 2023, Kuratorka: A P,
- Zygmunt Rytka - wskazany w Programie termin wystawy: od 17 listopada 2023, Kuratorzy: K H i D M,
- Beuys/Rosołowicz - wskazany w Programie termin wystawy: 29 września do 31 grudnia 2023; - Gniew: wyzysk i pamięć klasowa - wskazany w Programie termin wystawy: od 15 września, Kurator. J G;
2. brak realizacji publikacji: - Poli-Grafie Leopolda Buczkowskiego - dr hab. A K, dr P. P oraz M M;
- publikacja towarzysząca (niezrealizowanej) wystawie Gniew - red. J G,
- publikacja towarzysząca wystawie Zygmunta Rytki (niezrealizowanej) - red. D M i K H,
- publikacja edukacyjna Książka do zobaczenia - koncepcja, redakcja i wstęp L K. Praca zbiorowa;
3. brak realizacji produkcji gry edukacyjnej wg pomysłu K M A (Dział Edukacji).
Nadto Minister podał, że w złożonej przez A B, po wyznaczonym w umowie terminie, informacji o planach wdrożenia programu działania instytucji w roku 2024, również nie uwzględnił on niektórych wystaw ujętych w Programie działania Muzeum na lata 2022-2025, w tym: Karol Hiller i misteria materii czy wystawa monograficzna prac Juliana Stańczaka. A B nie przedstawił także wyjaśnień przyczyn braku uwzględnienia ww. wystaw w informacji o planach wdrożenia programu działania instytucji w roku 2024.
Skargę na akt Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł A B, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zaskarżonemu aktowi zarzucono naruszenie:
1. art. 15 ust. 7 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87) dalej jako u.o.p.d.k. w zw. z art. 70 § 1 i 11 Kodeksu pracy w zw. z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu Pracy poprzez niedoręczenie skarżącemu pisemnego aktu odwołania ze stanowiska Dyrektora Muzeum Sztuki w Ł., a zatem nie złożono oświadczenia woli o odwołaniu skarżącego ze stanowiska skutecznie, tj. w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z treścią aktu odwołania, przez co skarżący wciąż nie dysponuje aktem odwołania, nie zna jego formy prawnej oraz oznaczenia, daty wydania czy uzasadnienia, co z kolei uniemożliwia zaskarżenie aktu odwołania w taki sposób, aby skarżący mógł się odnieść do stawianych zarzutów;
2. art. 15 ust. 6 u.o.p.d.k. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy żadna z enumeratywnie wymienionych w tym przepisie przesłanek nie zaistniała w stanie faktycznym niniejszej sprawy, a zatem brak było w sprawie rzeczywistej i konkretnej przesłanki dającej możliwość do wydania zaskarżonego aktu odwołania;
3. art. 15 ust. 1 u.o.p.d.k. poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie procedury odwołania skarżącego ze stanowiska Dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. z zachowaniem wszelkich niezbędnych czynności przewidzianych przez przepisy prawa.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie, z uwagi - jak podał - na nieznajomość aktu odwołania - wniósł o zobowiązanie skarżącego do zapoznania się z aktami złożonymi przez organ i odniesienia się do treści aktu odwołania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w dniu 14 listopada 2022 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał skarżącego na stanowisko dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. Trzyletnia kadencja rozpoczęła się 15 listopada 2022 r. Wcześniej skarżący uzyskał niemal jednogłośne poparcie komisji konkursowej, w konkursie na kandydata na dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. W dniu 14 listopada 2022 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na podstawie art. 15 ust. 5 u.o.p.d.k. zawarł ze skarżącym umowę w sprawie warunków organizacyjno-finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania. Umowa przewidywała, że kadencja będzie trzyletnia w okresie od dnia 15 listopada 2022 r. do dnia 14 listopada 2025 r. Skarżący, działając zgodnie z § 3 ust. 5 umowy, przedkładał do dnia 30 września, zarówno w roku 2022, jak i 2023 szczegółowe informacje o planach wdrożenia programu działania Muzeum Sztuki w Ł. w następnym roku. Zarówno Piotr Gliński w 2022 r., jak i Bartłomiej Sienkiewicz w 2023 r. - Ministrowie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, nie zgłosili pisemnych zastrzeżeń do przedłożonych informacji o planach wdrożenia programu działania Muzeum Sztuki w Ł. odpowiednio w roku 2023 i 2024. Skarżący podał, że zaplanowane wystawy realizował bądź miał zamiar realizować, z zastrzeżeniem, że Muzeum Sztuki w Ł. funkcjonuje w oparciu o przyjęty budżet i w ramach tego budżetu musi podejmować decyzje, które wystawy są możliwe do realizacji.
Skarżący podał, że od końca czerwca 2024 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym oraz że na stałe nie zamieszkuje w jednym miejscu, co wynika z różnorodności podejmowanych aktywności zawodowych. Podał, że w dniu 26 lipca 2024 r. z doniesień medialnych oraz z działu kadr Muzeum Sztuki w Ł. skarżący otrzymał informację o powołaniu na stanowisko p.o. Dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. D. M. Skarżący podkreślił, że do dnia złożenia niniejszej skargi, skarżącemu nie doręczono aktu odwołania. Podał, że według jego wiedzy nie podjęto żadnej próby ustalenia pod jakim adresem faktycznie przebywa celem dokonania skutecznego doręczenia pisemnego aktu odwołania.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi oraz wyjaśnił, że na podstawie adnotacji i pieczęci Urzędu Pocztowego w N. znajdujących się na kopercie przesyłki, zwróconej nadawcy, zawierającej zaskarżone pismo, Minister uznał, że zostało ono doręczone A. B. w dniu 23 lipca 2024 r. (awizacja 9 lipca 2024 r., powtórna awizacja 17 lipca 2024 r.). Jednocześnie wskazał, że w aktach sprawy znajduje się koperta niepodjętej przez skarżącego przesyłki, zawierającej zaskarżone pismo, wysłanej na adres podany w umowie z 14 listopada 2022 r. oraz notatki z wcześniejszych prób jego doręczenia, pod oboma znanymi organowi adresami, za pośrednictwem pracowników Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony akt odwołania ze stanowiska dyrektora instytucji kultury odpowiada prawu.
Na wstępie zwrócić trzeba uwagę na ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd o podwójnym charakterze prawnym aktów powołania i odwołania ze stanowiska dyrektora instytucji kultury, które są aktami publicznoprawnymi, a zarazem aktami wywołującymi skutki w sferze prawa pracy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2015 r., II OSK 1672/15 oraz wyroki NSA z dnia: 26 października 2017 r., II OSK 278/16; 22 listopada 2017 r., II OSK 481/16; 19 grudnia 2018 r., II OSK 2747/18; 13 listopada 2019 r., II OSK 3244/17; 17 listopada 2021 r., II OSK 3072/18; 5 kwietnia 2022 r., II OSK 3541/19; 8 marca 2023 r., II OSK 2492/21). Podwójny charakter tychże aktów nie może pozbawić możliwości objęcia ich kontrolą sprawowaną przez sądy administracyjne pod kątem zachowania przewidzianych w przepisach administracyjnego prawa materialnego wymogów dotyczących aktu odwołania dyrektora instytucji kultury, co nie stoi w sprzeczności z możliwością poddania sporu równocześnie kontroli sądu powszechnego, tj. sądu pracy (zob. powołany wyżej wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., II OSK 2747/18). Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87), powoływanej dalej jako "uopdk", jest niewątpliwie przepisem z zakresu prawa administracyjnego i ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Wystąpienie przez odwołanego dyrektora instytucji kultury do sądu powszechnego (sądu pracy) z roszczeniami specyficznymi dla stosunku pracy, nie wyłącza uprawnienia do kontroli legalności tego aktu wynikającej z jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. W postępowaniu przed sądem pracy badana jest w szczególności zgodność z prawem oświadczenia woli zawartego w akcie, którego adresatem jest odwołany dyrektor oraz czy i jakie skutki wywołał on w sferze stosunku zatrudnienia towarzyszącego aktowi powołania dyrektora oraz jakie posiada on ewentualne roszczenia o charakterze pracowniczym. W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi badana jest natomiast wyłącznie legalność aktu odwołania, bez wnikania w to, jakie skutki w sferze zatrudnienia odwołanego dyrektora akt ten wywołał (zob. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r., II OSK 2231/15). Zatem niezależnie od tego, że akt odwołania dyrektora wywołuje również skutki w sferze prawa pracy, odwołany dyrektor może kwestionować sam akt odwołania przed sądem administracyjnym, natomiast własnego interesu w sferze skutków, jakie ten akt wywołuje w zakresie praw pracowniczych, może dochodzić przed sądem pracy. Akt podjęty na podstawie art. 15 ust. 6 uopdk jest bowiem odrębną od decyzji administracyjnej prawną formą działania organu administracji publicznej, której nie można odmówić charakteru aktu z zakresu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935). Akt ten ma charakter władczy i rozstrzyga indywidualną sprawę konkretnego podmiotu.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy i odnosząc się zarazem do zarzutu niedoręczenia skarżącemu aktu odwołania, wskazać trzeba, że w nadesłanych Sądowi przez Ministra aktach sprawy znajduje się notatka służbowa sporządzona 5 lipca 2024 r. dotycząca ponownej próby doręczenia skarżącemu odwołania ze stanowiska dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. Z notatki tej wynika, że w związku z nieudaną próbą doręczenia skarżącemu aktu odwołania w dniu 3 lipca 2024 r. w miejscu zamieszkania: [...], [...], w dniu 5 lipca 2024 r. na powyższy adres przekazano odwołanie pocztą oraz podjęto ponowną próbę doręczenia pod innym znanym DDK adresem zamieszkania skarżącego wskazanym w umowie: ul. [...], [...]. Pod tym ostatnim adresem ok. godziny 13.00 na polecenie zastępcy dyrektora Departamentu Dziedzictwa Kulturowego MKiDN P. S., pracownik Departamentu W. P. w obecności mec. W. Z., podjął próbę doręczenia skarżącemu aktu odwołania. Pomimo kilkukrotnych prób wejścia pod wskazany adres poprzez dzwonienie domofonem pod numer [...], próba nie przyniosła skutku, domofon milczał. Obdzwonione zostały również mieszkania numer [...], [...] [...] i [...]. Mieszkanka numeru [...] poinformowała, że pod numerem [...] od dłuższego czasu nikt się nie pojawia. Po bezskutecznym kontakcie poprzez domofon, pracownik podjął próbę kontaktu telefonicznego na znany DDK nr służbowy skarżącego [...], jednakże wybierany numer nie odpowiadał, mec. W. Z. zaś próbował kontaktować się z drugim numerem telefonicznym skarżącego, również bez skutku. Jak wynika z notatki służbowej, próba doręczenia odwołania została sfilmowana telefonem mecenasa oraz były robione nagrania z prób połączeń przez domofon. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wysłało do skarżącego akt odwołania na dwa znane Ministerstwu adresy: ul. [...], [...] - adres wskazany w umowie z 14 listopada 2022 r. oraz na adres: [...], [...]. Jak wynika z adnotacji doręczyciela placówki pocztowej, przesyłki skierowanej na adres ul. [...] w [...] nie doręczono z powodu nieobecności adresata. Placówka pocztowa dwukrotnie bezskutecznie zawiadamiała adresata pisma o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym (awizo z 10 lipca 2024 r. i awizo powtórne z 18 lipca 2024 r.), po czym 25 lipca 2024 r. zwróciła nieodebraną przesyłkę do Ministerstwa. Przesyłka skierowana do skarżącego na adres: [...], [...] również nie została doręczona z powodu nieobecności adresata. Placówka pocztowa dwukrotnie bezskutecznie zawiadamiała adresata pisma o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym (awizo z 9 lipca 2024 r. i awizo powtórne z 17 lipca 2024 r.), po czym 24 lipca 2024 r. zwróciła nieodebraną przesyłkę do Ministerstwa. A zatem, jak słusznie Minister wskazał w odpowiedzi na skargę, doręczenie skarżącemu aktu odwołania nastąpiło w dniu 23 lipca 2024 r. w trybie tzw. doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 § 4 kpa, które opiera się na domniemaniu prawnym, że przesyłka została doręczona do rąk adresata, pod warunkiem, że zostały spełnione wszystkie wymogi wynikające z tego przepisu. Zgodnie z art. 42 kpa:
"§ 1. Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych.
§ 2. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
§ 3. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie.". Stosownie do brzmienia art. 43 kpa: "W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.". Z kolei w myśl art. 44 kpa:
"§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej
- w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta)
- w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.
§ 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.
§ 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia.
§ 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.".
Przywołany powyżej art. 42 kpa reguluje doręczanie pism adresatom, którymi są osoby fizyczne. Podkreślenia wymaga, że przepisy art. 42 § 1-3 kpa nie ustanawiają wiążącej organ prowadzący postępowanie kolejności miejsc, w których doręczenie może nastąpić. Z wykładni językowej tych przepisów wynika bowiem, że organ doręcza pisma osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych, a także w lokalu organu administracji publicznej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W zależności zatem od okoliczności organ może doręczyć pismo w mieszkaniu osoby fizycznej lub w jej miejscu pracy, albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych lub wręczyć pismo tej osobie w lokalu organu. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, że doręczenie pisma w lokalu organu jest dopuszczalne jedynie w razie niemożności doręczenia pisma w mieszkaniu lub miejscu pracy adresata. Z kolei z przepisu art. 42 § 3 kpa wynika, że doręczenie pisma w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie, jest dopuszczalne nie tylko w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, lecz także w razie koniecznej potrzeby, co należy do uznania organu. Organ nie jest zatem w każdym wypadku obowiązany wykazywać, że doręczenie pisma zgodnie z przepisami art. 42 § 1 i 2 nie było możliwe, jeżeli wykaże, że doręczenia pisma tam, gdzie się adresata zastało, wymagała konieczna potrzeba, tj. np. okoliczność, że adresat nie odbiera korespondencji pod adresem zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których niezwłoczne doręczenie pisma leży w interesie adresata (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 42). A tak jest w niniejszej sprawie, bowiem dotyczy odwołania ze stanowiska dyrektora instytucji kultury. Natomiast doręczenie w trybie art. 44 kpa określa się mianem doręczenia zastępczego lub też subsydiarnego ze względu na fakt, że znajduje ono zastosowanie dopiero wówczas, gdy nie można doręczyć pisma w sposób określony w art. 42 i art. 43 kpa. Przesłanką zastosowania doręczenia zastępczego w odniesieniu do pism adresowanych do osób fizycznych jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w powyższych przepisach art. 42 i art. 43 kpa, wynikająca z okoliczności niezawinionych przez organ administracji, zwłaszcza z powodu niepowiadomienia organu administracji o zmianie adresu przez stronę, jej pełnomocnika lub przedstawiciela. Wskazane uregulowanie z jednej strony stwarza - nieobecnemu w chwili próby doręczenia pisma - adresatowi możliwość jego odebrania w późniejszym terminie w placówce pocztowej operatora lub w urzędzie właściwej gminy, z drugiej zaś strony zwalnia organ od podejmowania dalszych prób doręczenia pisma do rąk adresata lub domownika, sąsiada i dozorcy. Ponadto - z uwagi na treść art. 44 § 4 kpa - wskazać należy, że głównym celem instytucji doręczenia zastępczego jest uniemożliwienie podmiotom uczestniczącym w postępowaniu tamowania postępowania poprzez celowe uchylanie się od odbioru korespondencji. Instytucja doręczenia zastępczego uregulowana w niniejszym artykule oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Przepisy regulujące doręczenia zastępcze mają na celu umożliwienie prawidłowego i sprawnego przebiegu postępowania w przypadkach, gdy dokonanie doręczenia samemu adresatowi jest utrudnione, np. z uwagi na jego nieobecność pod wskazanym adresem.
W świetle powyższych okoliczności pierwszy z zarzutów skarżącego odnoszący się do niedoręczenia skarżącemu pisemnego aktu odwołania ze stanowiska dyrektora jest chybiony. Jak już wyżej wskazano doręczenie aktu odwołania nastąpiło w dniu 23 lipca 2024 r. pod adresem: [...], [...], w trybie tzw. doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 § 4 kpa. Przesyłka skierowana do skarżącego na ten adres była awizowana przez doręczyciela wcześniejszymi datami (awizo z 9 lipca 2024 r. i awizo powtórne z 17 lipca 2024 r., i zwrot 24 lipca 2024 r. nieodebranej przesyłki do Ministerstwa) niż pod adresem ul. [...] w [...] (awizo z 10 lipca 2024 r. i awizo powtórne z 18 lipca 2024 r., i zwrot 25 lipca 2024 r. nieodebranej przesyłki do Ministerstwa). A ponieważ zgodnie z art. 44 § 4 kpa doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu (w tym przypadku licząc od pierwszego awizowania przesyłki, które miało miejsce w dniu 9 lipca 2024 r.), stąd uznać należy, że doręczenie aktu odwołania skarżącemu nastąpiło w dniu 23 lipca 2024 r. Awizowanie przesyłki było prawidłowe. Placówka pocztowa dwukrotnie bezskutecznie zawiadamiała adresata pisma o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym. Wszelkie adnotacje poczynione na zwróconej przesyłce, zamieszczone na kopercie, opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego i stanowią dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest dokumentem urzędowym potwierdzającym fakt i datę doręczenia, zgodnie z danymi umieszczonymi na tym dokumencie. Na tej podstawie fakt doręczenia określonej osobie, w tym także zastępczego, i to w określonej dacie przesyłki, korzysta z domniemań prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych, czyli wiarygodności. Doręczenie przewidziane w art. 44 kpa oparte jest więc na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Domniemanie doręczenia w takiej sytuacji może zaś zostać obalone przez uprawdopodobnienie okoliczności wyłączających prawidłowość działań doręczyciela, zaś ciężar podważenia tego domniemania spoczywa na skarżącym kwestionującym fakt doręczenia.
Nie jest skuteczny również drugi z zarzutów skargi odnoszący się do braku przesłanek do wydania zaskarżonego aktu odwołania.
W dniu 14 listopada 2022 r. pomiędzy Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego a skarżącym została zawarta umowa w sprawie warunków organizacyjno – finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania. Przepis § 3 ust. 1 tej umowy stanowi, że: Dyrektor zobowiązany jest do realizacji programu działania Instytucji – "Program działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata 2022 – 2025", stanowiącego załącznik do niniejszej Umowy i będącego jej integralną częścią. Z kolei § 3 ust. 5 umowy zobowiązuje Dyrektora, aby do 30 września roku poprzedzającego przedkładał szczegółowe informacje o planach wdrożenia programu działania Instytucji w następnym roku. Odwołanie skarżącego z zajmowanego stanowiska wynika z niewywiązania się z zapisów § 3 ust. 5 powyższej umowy z 14 listopada 2022 r. w sprawie warunków organizacyjno – finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania przez niezłożenie w terminie do dnia 30 września 2023 r. szczegółowych informacji o planach wdrożenia programu działania Instytucji w roku 2024, a także w związku z nierealizowaniem Programu działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata 2022-2025. Jak wynika z aktu odwołania, zarzut nierealizowania Programu działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata 2022-2025, obejmuje:
1. brak realizacji wystaw:
- Krasiński/Kobro - wskazany w Programie termin wystawy: 10 lutego do 7 maja 2023, Kuratorka: E. S.,
- Obraz Utajony. O negatywie w sztuce XX i XXI wieku - wskazany w Programie termin wystawy: 27 stycznia do 27 sierpnia 2023, Kuratorki: K. P. R. i E. S.,
- Pakui Hardware (Neringa Cerniauskaite i Ugnius Gelguda) - wskazany w Programie termin wystawy: 26 maja do 3 września 2023, Kuratorka: A. P.,
- Zygmunt Rytka - wskazany w Programie termin wystawy: od 17 listopada 2023, Kuratorzy: K. H. i D. M.,
- Beuys/Rosołowicz - wskazany w Programie termin wystawy: 29 września do 31 grudnia 2023; - Gniew: wyzysk i pamięć klasowa - wskazany w Programie termin wystawy: od 15 września, Kurator. J. G.;
2. brak realizacji publikacji:
- Poli-Grafie Leopolda Buczkowskiego - dr hab. A. K., dr P. P. oraz M. M.;
- publikacja towarzysząca (niezrealizowanej) wystawie Gniew - red. J. G.,
- publikacja towarzysząca wystawie Zygmunta Rytki (niezrealizowanej) - red. D. M. i K. H.,
- publikacja edukacyjna Książka do zobaczenia - koncepcja, redakcja i wstęp L. K. Praca zbiorowa;
3. brak realizacji produkcji gry edukacyjnej wg pomysłu K. M. A. (Dział Edukacji).
Z akt sprawy wynika, że skarżący wbrew zakreślonemu w § 3 ust. 5 umowy terminowi przedkładania, do 30 września roku poprzedzającego, szczegółowych informacji o planach wdrożenia programu działania Instytucji w następnym roku, złożył przedmiotową informację - o planach wdrożenia programu działania instytucji w roku 2024 - dopiero w dniu 6 grudnia 2023 r. przez ePUAP, co wynika z urzędowego poświadczenia przedłożenia znajdującego się w aktach sprawy, a więc uchybił terminowi wynikającemu z postanowienia umowy określonego w jej § 3 ust. 5. Już to naruszenie mogło stanowić asumpt do odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 15 ust. 6 pkt 4 uopdk. U podstaw odwołania legło również nieuwzględnienie, w złożonej po terminie, informacji o planach wdrożenia programu działania instytucji w roku 2024 niektórych wystaw ujętych w Programie działania Muzeum na lata 2022-2025, w tym: Karol Hiller i misteria materii czy wystawa monograficzna prac Juliana Stańczaka. Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącego w wystąpieniu ustnym przed Sądem przyznał, że faktycznie brak było realizacji przez skarżącego wskazanych w akcie odwołania wystaw.
W ocenie Sądu, w akcie odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora, Minister w sposób szczegółowy wskazał zarzucane nieprawidłowości i uzasadnił konieczność odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora przed upływem kadencji ze względu na odstąpienie od realizacji umowy z 14 listopada 2022 r.
Dokonując natomiast oceny legalności tego odwołania pod względem dochowania jego formalnych reguł, przywołać należy treść art. 15 ust. 1 uopdk, który stanowi, że dyrektora instytucji powołuje organizator na czas określony,
z zastrzeżeniem ust. 3, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających
w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Odwołanie dyrektora następuje w tym samym trybie. Zgodnie z art. 15 ust. 6 pkt 1-5 uopdk, dyrektor instytucji kultury powołany na czas określony może być odwołany przed upływem tego okresu: 1) na własną prośbę; 2) z powodu choroby trwale uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków; 3) z powodu naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem; 4) w przypadku odstąpienia od realizacji umowy, o której mowa
w ust. 5; 5) w przypadku przekazania państwowej instytucji kultury w trybie art. 21a ust. 2-6. Przed odwołaniem dyrektora wymagana jest więc opinia związków zawodowych działających w tej instytucji oraz generalnie wszelkich stowarzyszeń zawodowych i twórczych, które są właściwe ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Pojęcie "stowarzyszenie twórcze" należy rozumieć szeroko, jako obejmujące swoim zakresem wszelkie stowarzyszenia, które funkcjonują na terenie działania organizatora, zrzeszające twórców i inspirujące działalność twórczą. Ustawodawca wprowadzając w art. 15 ust. 1 uopdk obowiązek zasięgania opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych miał na uwadze przede wszystkim stworzenie możliwości wypowiedzenia się organizacji działających w dziedzinie szeroko pojętej kultury, co do powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury funkcjonującej na terenie działania tej instytucji. Wynika to ze specyfiki działania takich instytucji kultury, konieczna jest współpraca ze stowarzyszeniami bądź innymi organizacjami, które działają w dziedzinie kultury. Tym samym nie bez znaczenia jest opinia takich organizacji przy ustalaniu obsady stanowiska dyrektora instytucji kultury. Wprawdzie opinie stowarzyszeń twórczych nie wiążą organu przy podejmowaniu decyzji o odwołaniu dyrektora instytucji kultury (taka jest istota opinii), ale nie oznacza to, że proces konsultacji można całkowicie zbagatelizować. Proces opiniowania odwołania jest obligatoryjny, zapytania o opinie powinny być skierowane wprawdzie nie do wszystkich stowarzyszeń twórczych działających na danym terenie, ale do powiązanych z tą instytucją kultury przez rodzaj działalności prowadzonej przez tę instytucję, przynajmniej tych, które z nią współpracowały (zob. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2023 r., II OSK 1190/20).
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy Minister zastosował się do dyspozycji art. 15 ust. 1 uopdk i przed odwołaniem skarżącego ze stanowiska dyrektora, pismami z 24 i 25 kwietnia 2024 r. wystąpił do właściwych - ze względu na prowadzoną przez instytucję kultury działalność - stowarzyszeń zawodowych o wyrażenie opinii w sprawie, tj. Stowarzyszenia Muzealników Polskich, Stowarzyszenia Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM Polska, Stowarzyszenia Sekcja Polska Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA, Stowarzyszenia Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej. Ponadto pismem z 24 kwietnia 2024 r. Minister również zwrócił się o opinię do działających w muzeum związków zawodowych: Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Muzeum Sztuki w Ł., Związku Zawodowego Pracowników Muzeum Sztuki przy Muzeum Sztuki w Ł. oraz Komisji Zakładowej Ogólnopolskiego Związku Zawodowego "Inicjatywa Pracownicza" przy Muzeum Sztuki w Ł. Wszystkie stowarzyszenia zawodowe oraz organizacja związkowa OZZ "Inicjatywa Pracownicza" pozytywnie zaopiniowały zamiar odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora [...] muzeum. Natomiast organizacja związkowa ZZ Pracowników Muzeum Sztuki zadeklarowała niemożność przedstawienia jednoznacznej opinii, zaś NSZZ "Solidarność" wyraził negatywną opinię. Ponadto Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego pismem z 13 czerwca 2024 r. zwrócił się do Marszałka Województwa Ł. o uzgodnienie zamiaru odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora Muzeum Sztuki w Ł. przed upływem kadencji na jaką został powołany. W piśmie z 18 czerwca 2024 r. Marszałek Województwa Ł. wyraził zgodę na odwołanie skarżącego ze stanowiska dyrektora przed upływem kadencji.
W świetle powyższych okoliczności zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 uopdk poprzez nieprzeprowadzenie procedury odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora z zachowaniem wszelkich niezbędnych czynności przewidzianych przez przepisy prawa, jest niezasadny. Ponadto skarżący zarzuca naruszenie powyższego art. 15 ust. 1 uopdk "poprzez jego niezastosowanie". Przepisu prawa nie można naruszyć przez "niezastosowanie"- jest to typowy błąd logiczny, tzw. contradictio in adiecto. Prawo można naruszyć przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Albo organ przepisu nie stosuje, albo błędnie go wykłada. Jeżeli organ nie stosował - "nie ruszył" - danego przepisu, to go nie naruszył. Tym niemniej, organ orzekający w sprawie tego przepisu nie naruszył w żaden sposób.
Także nie jest trafny zarzut naruszenia art. 15 ust. 7 uopdk w zw. z art. 70 § 1 i 11 Kodeksu pracy w zw. z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy, bowiem Minister nie oparł zaskarżonego aktu na przesłankach określonych prawem pracy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu odwołania stanowił art. 15 ust. 6 pkt 4 uopdk w zw. z § 3 ust. 5 umowy z 14 listopada 2022 r. w sprawie warunków organizacyjno-finansowych działalności Muzeum Sztuki w Ł. oraz programu jego działania. Wyraźnie wynika to z treści zaskarżonego aktu odwołania. Minister ocenił jedynie, czy została spełniona podstawa do wydania zaskarżonego aktu, jaką było odstąpienie przez skarżącego od realizacji umowy z 14 listopada 2022 r. przez niezłożenie w terminie do dnia 30 września 2023 r. szczegółowych informacji o planach wdrożenia programu działania instytucji w roku 2024, a także w związku z nierealizowaniem przez skarżącego Programu działania Muzeum Sztuki w Ł. na lata 2022-2025, a nadto nieuwzględnienie w informacji, przekazanej po terminie, niektórych wystaw ujętych w Programie działania Muzeum na lata 2022-2025. Tym samym nie został naruszony art. 15 ust. 7 uopdk, zgodnie z którym w sprawach dotyczących powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym w ustawie mają zastosowanie przepisy art. 68-72 Kodeksu pracy. Przepisów tych w tej sprawie Minister nie stosował.
Sąd z urzędu również nie dostrzegł wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść wydanego w sprawie aktu odwołania.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednocześnie Sąd wskazuje, że powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło