VII SA/Wa 2347/17

WyrokWSA w Warszawie2018-11-27

Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, Joanna Gierak-Podsiadły

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o pozwoleniu na rozbiórkę budynku, wydana bez zgody współwłaściciela obiektu, może zostać uznana za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa, jeśli skutki tej rozbiórki są nieodwracalne?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdzając, że choć pozwolenie na rozbiórkę zostało wydane z naruszeniem art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa budowlanego (brak zgody współwłaściciela), to jednak rozbiórka obiektu budowlanego, który wymagał pozwolenia na budowę, wywołała nieodwracalne skutki prawne. W związku z tym, organy nadzoru budowlanego były władne jedynie do stwierdzenia naruszenia prawa, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji, zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji Starosty udzielającej pozwolenia na rozbiórkę budynku. Pozwolenie zostało wydane bez zgody jednego ze współwłaścicieli budynku. Skarżący zarzucił naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez błędną interpretację pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak - Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Protokolant sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz P. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) decyzją z [...] sierpnia 2017r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania [...] – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r., [...] stwierdzającą, na wniosek [...], nieważność decyzji Starosty [...] z [...] stycznia 2015 r. ([...]) udzielającej pp. [...] pozwolenia na rozbiórkę budynku warsztatowo-gospodarczego przy ul. [...] w [...] na działce nr ew. [...]. Organ przedstawił zasady postępowania nieważnościowego podkreślając przy tym, że organy badają prawidłowość decyzji w oparciu o stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Następnie wyjaśnił pojęcie rażącego naruszenia prawa powołując się na orzecznictwo. GINB wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. Nr poz. 1409, na 23 stycznia 2015 r.) do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę należy dołączyć zgodę właściciela obiektu. [...] dołączył oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania na cele budowlane działką nr ew. [...], jednak bez oświadczenia współwłaściciela ww. o wyrażeniu zgody na jego rozbiórkę. Z Księgi Wieczystej nr [...] wynika bowiem, że właścicielem działki nr ew. [...] jest Gmina Miasta [...], a jej użytkownikami wieczystymi są [...] i [...], a budynki stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Organ podkreślił, że z chwilą powstania lub przeniesienia prawa użytkowania wieczystego powstaje odrębna własność budynku trwale związanego z gruntem i własność ta jest prawem związanym z prawem użytkowania wieczystego gruntu (art. 235 § 2 k.c). Nie można zatem zbyć, obciążyć i znieść odrębnej własności (współwłasności) budynku bez zbycia, obciążenia lub zniesienia współużytkowania wieczystego. Użytkowanie wieczyste i własność budynków stanowią jedną całość i oba te prawa mogą należeć tylko do tego samego podmiotu lub tych samych podmiotów w tym samym zakresie i w ramach tego samego rodzaju wspólności majątkowej - współużytkowanie (zob. postanowienie SN z 1 marca 2017 r., sygn. akt IV CSK 276/16). Skoro właścicielami budynku są [...] i [...], to inwestor winien posiadać zgodę [...] na rozbiórkę, a taką zgodą nie dysponował i nie dysponuje. W ocenie GINB, decyzja z [...] stycznia 2015 r. została zatem wydana z rażącym naruszeniem art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa budowlanego. Naruszenie to jest oczywiste, a przepis jednoznaczny i wywołuje również skutki społeczno-gospodarcze niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawa., z uwagi na uchybienie nie tylko przepisom Prawa budowlanego, ale i prawa własności, (art. 140 k.c. i art. 64 Konstytucji RP). Organ powołując się na art. 35 ust. 4 pkt 2-6 Prawa budowlanego, zaznaczył, że do wniosku o rozbiórkę inwestor dołączył projekt, zawierający m. in. szkic usytuowania obiektu, opis zakresu i sposobu prowadzenia robót rozbiórkowych. Decyzja nie narusza zatem rażąco art. 33 ust. 4 pkt 2-6 Prawa budowlanego, jak i nie jest obarczona pozostałymi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Odnosząc się do argumentacji, iż decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, GINB wyjaśnił, że realizacja decyzji nie wyłącza stwierdzenia jej nieważności. Z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji mamy do czynienia bowiem wówczas, gdy skutków tych organ w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2220/12; wyrok NSA z 12 grudnia 2012 r" sygn. akt II OSK 1952/11, wyrok NSA z 18 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 210/11, wyrok WSA w Warszawie z 28 stycznia 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 1666/08). W literaturze wskazuje się, że nieodwracalności skutków prawnych nie można utożsamiać z niemożnością przywrócenia stanu faktycznego sprzed wydania wadliwej decyzji. Obojętne jest też, czy istnieją realne możliwości przywrócenia poprzedniego stanu faktycznego (por. W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., [w:] Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej, Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr hab. Jackowi Langowi, Warszawa 2009, s. 75 i n.). Jeśli do odwrócenia skutków prawnych decyzji dotkniętej wadą nieważności niezbędne są działania, których organ z braku podstawy prawnej nie może podjąć (ani przepisy prawa materialnego, ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania administracji publicznej, nie czynią tego organu właściwym do cofnięcia nieodwracalnego skutku prawnego przez wydanie decyzji), ani nie może wydać aktu indywidualnego, ani wszcząć postępowania, to skutek prawny jest nieodwracalny (por. J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, Łódź - Zielona Góra 1997, s. 68 i n.). Według organu - uchwała Sądu Najwyższego z 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92 - nie może prowadzić do stwierdzenia, że decyzja Starosty [...] wywołała nieodwracalne skutki prawne. Aktualnie, w orzecznictwie prezentowany jest bowiem pogląd, że ewentualna niemożność przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem decyzji nie jest tożsama z nieodwracalnymi skutkami prawnymi. Nie jest tak, że nieodwracalny skutek prawny następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny (wyrok NSA z 4 grudnia 2012 r" I OSK 1505/12; wyrok NSA z 14 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2220/12). Tym samym zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ uznał za nietrafny. Skargę na powyższą decyzję złożył [...], zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 2 k.p.a., polegające na przyjęciu, iż w przypadku wykonania rozbiórki, nie ustaje byt prawny nieruchomości i wywołania nieodwracalnych skutków prawnych. Skarżący m.in. wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. Według skarżącego, organy niezgodnie z orzecznictwem interpretują pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych. Powołując się na orzecznictwo NSA, organ II instancji tylko krótko wskazał, iż przywoływana przez skarżącego uchwała SN z 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, nie może prowadzić do uznania, że decyzja Starosty [...] wywołała nieodwracalne skutki prawne i zwrócił uwagę na aktualnie prezentowany pogląd. Według strony, nie jest tak, że nieodwracalny skutek prawny następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. Uchwała dotyczy właśnie skutków prawnych rozbiórki nieruchomości, a nie faktycznych. Już w wyroku przywołanym przez organ (wyrok NSA z 4 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1505/12) można zauważyć, iż nieodwracalność skutku prawnego trzeba rozpatrywać mając na uwadze właściwość organów. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji może nastąpić poprzez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego, to nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych. Przytoczony fragment stanowi paralelę do utrwalonej i aktualnej linii orzeczniczej NSA i SN, jak m. in. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99, uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96 (ONSA 1997, z. 2, poz. 49), uchwała składu pięciu sędziów NSA z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. OPK 4-7/98 (ONSA 1999, z. 1, poz. 13), wyrok NSA z 10 października 1995 r. sygn. IV SA 747/94 (Wspólnota 1997, nr 7, s. 26), czy uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. sygn. III AZP 4/92 (OSNCAP i US 1992. nr 12. poz. 211). Zdaniem skarżącego, ww. orzeczenia jednolicie traktują to zagadnienie. Pojęcie nieodwracalnego skutku prawnego odnosi się do takich skutków prawnych i faktycznych, które uniemożliwiają powrót do stanu poprzedniego. Przesłankę tą należy rozpatrywać poprzez uwzględnienie możliwości prawnej odmiennego uregulowania sytuacji prawnej jednostki od tej, która została ukształtowana decyzją dotknięta wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 (B. Adamiak, glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSP 1993, nr 5, poz. 104). Decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny wówczas, gdy organ nie będzie uprawniony ani przez przepisy prawa materialnego, jak i proceduralne do odwrócenia. cofnięcia lub zniesienia tego skutku przez wydanie decyzji. Zagadnienie to rozwija uchwała z 28 maja 1992 r., zgodnie z którą rozbiórka, prowadząca do likwidacji stałego lub tymczasowego budynku, czy innej budowli powoduje ustanie bytu prawnego obiektu budowlanego jako przedmiotu poddanego regulacji prawnej ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane ze wszystkimi konsekwencjami dla stron i osób trzecich. Ustają obowiązki utrzymania obiektu, spoczywające na właścicielu lub zarządcy. Zmienia się tez stan własności rzeczy. Rozbiórka obiektu budowlanego, którym jest np. budynek mieszkalny, powoduje zlikwidowanie substancji mieszkaniowej, czyli przestają istnieć lokale mieszkalne poddane różnemu reżimowi prawnemu. Przywrócenie takiego obiektu do stanu pierwotnego przez jego odbudowę nie oznaczałoby jeszcze odwracalności skutku prawnego decyzji o nakazie rozbiórki. Odbudowa wymaga bowiem pozwolenia na budowę, roboty muszą być prowadzone zgodnie z aktualnymi wymaganiami technicznymi i prawnymi, oddanie do użytku nastąpić musi z zachowaniem wszystkich wymagań stawianych nowemu obiektowi budowlanemu. Nie będzie to przywrócenie bytu prawnego dawnego obiektu budowlanego, lecz jego odtworzenie w znaczeniu faktycznym, bo prawnie będzie to nowy obiekt budowlany. Jeżeli wobec tego w prawie budowlanym nie będzie takiego przepisu, który dałby organowi podstawę prawną do rozstrzygnięcia w drodze decyzji o przywróceniu bytu prawnego obiektu budowlanego, który został zlikwidowany przez nakaz rozbiórki, to rozbiórka dokonana w wykonaniu decyzji wywoła nieodwracalny skutek prawny. Pozwolenie na odbudowanie daje podstawę do wzniesienia innego obiektu, który nie będzie tożsamy ze zlikwidowanym. Przy braku materialnej podstawy prawnej do wydania decyzji która nosiłaby prawny skutek wykonania wadliwej decyzji nakazującej rozbiórkę, organ władny jest tylko stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, wobec negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, określonej w art. 156 § 2 k.p.a. - zaistniał nieodwracalny skutek prawny. NSA nie będzie władny stwierdzić w takim przypadku nieważności decyzji, lecz musi ograniczyć się do stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji (art. 207 § 4 k.p.a.). Sąd Najwyższy jako przykład nieruchomości, których rozbiórka, nie będzie powodowała nieodwracalnych skutków prawnych, a jedynie faktyczne — wskazał obiekt budowlany, który może być wzniesiony bez pozwolenia budowlanego. a nawet bez zgłoszenia lub bez powiadomienia o oddaniu do użytkowania. Rozbiórka obiektu budowlanego, którego budowa (odbudowa) wymagałaby pozwolenia, będzie prowadzić do powstania nieodwracalnego skutku prawnego. Skarżący zwrócił również uwagę na glosę B. Adamiak (OSP 1993/5/104) do uchwały 7 sędziów z dnia 28 maja 1992 r.), która pomimo częściowej krytyki popiera to stanowisko, ale z innych względów tj. nieistnienia przedmiotu postępowania. Będzie to miało miejsce w sprawach o charakterze rzeczowym, w których znaczenie prawne ma istnienie rzeczy albo możliwość prawna dysponowania rzeczą. Jeśli w postępowaniu nieważnościowym organ ustali, że w wyniku wykonania decyzji rzecz zastała np. zniszczona, nie istnieje przedmiot postępowania głównego, to występuje przesłanka nieodwracalnego skutku prawnego. Tak będzie w przypadku wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu, wykonanie której powoduje nieistnienie przedmiotu postępowania głównego. Dalej skarżący podzielił stanowisko Sadu Najwyższego w kwestii znaczenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych dla oceny wystąpienia przesłanki nieodwracalnego skutku prawnego. Przesądza o tym art. 5 z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ustanawiając rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz. U. z 2018r. poz. 1302), dalej p.p.s.a. W świetle powyższych kryteriów skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd kontrolował w tej sprawie decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2017r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r., stwierdzającą nieważność decyzji Starosty [...] z [...] stycznia 2015 r. udzielającej skarżącemu pozwolenia na rozbiórkę budynku warsztatowo-gospodarczego na działce nr ew. [...] przy ul. [...] w [...]. Podstawowe znaczenie dla przyjętych przez organy ustaleń i ich oceny jako trafnych ma okoliczność, że koncepcja wadliwości decyzji jest oparta na gradacji wad oraz zróżnicowaniu sankcji obwarowanych danym rodzajem naruszenia prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. I OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/1/1). Sankcja nieważności w odróżnieniu od sankcji zwykłej wzruszalności decyzji ogranicza się wyłącznie do wad o kardynalnym znaczeniu, co oznacza, że nie każde naruszenie prawa przybiera postać kwalifikowaną i może być utożsamiane z "rażącym" naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przypomnieć trzeba, że rażące naruszenie prawa można stwierdzić jedynie wówczas, gdy spełnione są jednocześnie trzy przesłanki: naruszenie prawa jest oczywiste, charakter naruszonego przepisu pozwala na uznanie jednoznaczności naruszenia, a ponadto za stwierdzeniem nieważności decyzji przemawiają skutki, które wywołuje rozstrzygnięcie, to jest skutki, których nie można zaakceptować w praworządnym państwie. Chodzi zatem wyłącznie o przypadki ewidentnego bezprawia, którego nie można tolerować (por. wyroki NSA: z 14 kwietnia 2017 r. sygn. I OSK 2810/15; z 14 czerwca 2016 r. sygn. II OSK 2416/14; z 12 stycznia 2016 r. sygn. II OSK 1098/14). Akcentuje się więc konieczność dokonania oceny wpływu unieważnienia decyzji na stabilność obrotu prawnego, co jest kwestią fundamentalną dla prawidłowego funkcjonowania państwa prawa, które stoi na straży takiego obrotu (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1642/14). W konsekwencji pojęcie rażącego naruszenia prawa nie może być interpretowane rozszerzająco. W sprawie toczącej się w tym nadzwyczajnym trybie postępowania nie da się zatem przypisać organowi nadzoru budowlanego błędu w wykładni przepisu prawa przyjętej w postępowaniu zwyczajnym, nawet gdy błąd ten miał charakter oczywisty. W tym miejscu zaznaczenia wymaga ponadto, iż ustawa Prawo budowlane stawia inne kryteria w zakresie uzyskania pozwolenia na budowę i inne odnośnie uzyskania pozwolenia na rozbiórkę. Różnica polega na tym, że stosownie do art. 33 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, z kolei art. 33 ust. 4 pkt 1 tej ustawy wynika, że do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę należy dołączyć zgodę właściciela obiektu. Do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę nie jest zatem wymagane dołączenie oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, tylko zgoda stanowiąca cywilnoprawne oświadczenie woli właściciela obiektu mającego podlegać rozbiórce. Mając powyższe na uwadze, należało zgodzić się z organem, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji Starosty [...] z [...] stycznia 2015r. skarżący, wbrew art. 33 ust. 4 Prawa budowlanego nie dysponował zgodą na rozbiórkę [...], jako współużytkowniczki wieczystej gruntu i współwłaścicielki przedmiotowego budynku. Nie jest bowiem kwestionowane, że [...] wprawdzie dołączył oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania na cele budowlane działką nr ew. [...], jednak bez zgody [...]. W dacie wydania decyzji właścicielem działki nr ew. [...] była bowiem Gmina Miasta [...], a jej użytkownikami wieczystymi skarżący i [...] (KW nr [...]). Rację ma organ twierdząc, że w omawianej sytuacji w momencie powstania lub przeniesienia prawa użytkowania wieczystego powstała odrębna własność budynku, związana z prawem użytkowania wieczystego gruntu (art. 235 § 2 k.c). W konsekwencji, nie można zbyć, obciążyć i znieść odrębnej własności (współwłasności) budynku bez zbycia, obciążenia lub zniesienia współużytkowania wieczystego. Jednak, w ocenie Sądu, trzecia z przesłanek stanowiących o uznaniu powyższego naruszenia prawa za rażące, to jest skutków społeczno-gospodarczych niemożliwych do zaakceptowania w praworządnym państwie nie jest jednoznaczna, wskutek okoliczności, co prawda, zaistniałej już po wydaniu kontrolowanych decyzji, niemniej mającej wpływ na powyższą ocenę. Skarżący złożył bowiem do akt sprawy potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny umarzającego postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego na skutek zawarcia ugody, na mocy której stał się on wyłącznym użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości nr [...]. Ponadto, zawarta ugoda wyczerpuje wzajemne roszczenia stron z tytułu majątku wspólnego oraz wszelkich nakładów i rozliczeń z majątków odrębnych na majątek wspólny i odwrotnie (pkt III ugody). Sąd nie podzielił również stanowiska GINB, w zakresie braku możliwości zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 156 § 2 k.p.a., to jest z uwagi na niezaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych. Pomimo, że rację ma organ wskazując, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż ewentualna niemożność przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem decyzji nie jest tożsama z nieodwracalnymi skutkami prawnymi. Niemniej podkreśla się również, że od tej zasady istnieją odstępstwa. Jak wskazał w powoływanym obszernie w tej sprawie uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy (III AZP 4/92) – co do zasady – nieodwracalne skutki prawne można rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa, nie nawiązując do sfery faktów. Prawnie obojętne będzie zatem ustalenie, że są podstawy materialne, organizacyjne lub możliwości techniczne doprowadzenia jakiejś rzeczy lub stanu faktycznego do pierwotnej postaci, skoro przepis wymaga tylko skutków prawnych i oceny ich odwracalności. W uchwale podkreślono, że prawne skutki decyzji należy rozpatrywać na podstawie przepisów procesowych, egzekucyjnych i materialnoprawnych odnoszących się do rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Nie można zatem oceniać nieodwracalności skutków prawnych decyzji poza przepisami prawnymi normującymi działanie organu w sprawie indywidulanej. Należy je oceniać przy uwzględnianiu zakresu właściwości organu oraz jego umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. Tym samym, jeżeli cofnięcie, zniesienie lub odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga podjęcia takich działań przez organ, do których nie ma on umocowania ustawowego, to wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Odwrócenie tego skutku jest bowiem prawnie niedostępne dla organu. Przepisy dotyczące kompetencji i właściwości organów mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy wskazać trzeba, że przedmiotowy budynek warsztatowo-gospodarczego przy ul. [...] w [...] został rozebrany, co oznacza, że fizycznie przestał istnieć. Jest to wprawdzie sytuacja faktyczna odwracalna, bo budynek można odtworzyć choćby poprzez jego odbudowę. Niemniej taka odbudowa wymagałaby pozwolenia budowlanego z wszelkimi tego faktu konsekwencjami prawnymi. W wyniku odbudowy nie doszłoby do przywrócenia bytu prawnego dawnego budynku, tylko do powstania zupełnie nowej substancji obiektu budowlanego, tylko tożsamej z obiektem rozebranym. W takim przypadku nie istnieje podstawa materialnoprawna skutkująca wydaniem decyzji znoszącej prawny skutek wadliwej decyzji udzielającej pozwolenia na rozbiórkę obiektu budowlanego poddanego reżimowi Prawa budowlanego. Tylko odnośnie obiektu budowalnego, który nie jest objęty reglamentacją Prawa budowlanego, nie byłoby prawnych przeszkód do jego odtworzenia. Wbrew zatem stanowisku przedstawionemu w zaskarżonej decyzji, w rozpatrywanej sprawie zaistniała przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Tym samym nawet w sytuacji stwierdzenia wystąpienia opisanej wyżej wady kwalifikowanej w postaci braku zgody [...] na rozbiórkę - to jest trzeciej przesłanki stanowiącej podstawę do uznania decyzji za wydaną z rażącym naruszeniem prawa - organy nadzoru budowlanego były władne jedynie do stwierdzenia, że decyzję wydano z naruszeniem prawa i odmowy stwierdzenia jej nieważności wskutek wystąpienia negatywnej przesłanki w postaci nieodwracalnych skutków prawnych. Rzeczą organów nadzorczych przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem uwag Sądu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło