VII SA/Wa 2349/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2016 r. w sprawie ze skargi W. T. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić W. T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2349/15 wpłynął wniosek W. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dane w formularzu PPF zostały - na wezwanie referendarza - uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami. Z treści nadesłanego przez wnioskodawcę formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się ze stypendium socjalnego córki w wysokości 860 zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która z uwagi na zastój w budownictwie przynosi straty. Żona wnioskodawcy nie pracuje, ma przewleką chorobę kręgosłupa. Posiada dom o pow. 70m2 o szacunkowej wartości 200.000 zł oraz działkę o pow. 1 500 m2 z budynkiem gospodarczym – niedokończonym (obciążona hipoteką). Wskazał, że ponosi następujące koszty utrzymania: bilet miesięczny córki – 100 zł, media – 150 zł, koszt mieszkania – 100 zł. Nie wskazał posiadania oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W piśmie z dnia [...] lutego 2016 r wnioskodawca uzupełnił informacje zawarte w formularzu i wskazał, że jego żona nie jest zarejestrowana jako bezrobotna. Poza wskazanymi w formularzu wydatkami, podał, że na żywność wydaje 410 zł, nie otrzymuje pomocy od osób trzecich, ani świadczeń społecznych. Do wniosku dołączono kopię zaświadczeń z urzędu skarbowego o dochodach za 2014 r. wnioskodawcy i jego żony oraz decyzję o stypendium socjalnym córki. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2016 r. odmówiono W. T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie W. T. podniósł, że nie można mu odmówić wiarygodności z tego powodu, że na wyżywienie 3 osobowej rodziny wydaje miesięcznie 410 zł. Wskazał, że już od kilku lat nie opłaca składek ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i z tego powodu zajęto mu konta osobiste, bo konta firmowe już dawno zlikwidował. Wyjaśnił, że nie wpisał w formularzu PPF samochodu ciężarowego Gaz Gazela, bowiem w formularzu jest mowa o przedmiotach wartościowych powyżej 5.000 zł. Ponadto wskazał, że na mocy orzeczeń referendarzy Sądu Rejonowego w [...] zwolniony od kosztów sądowych w trzech sprawach. Dołączył kserokopię tych postanowień. Zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie kopii wyciągu bankowego wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące oraz do wskazania z jakiego tytułu działka, której jest właścicielem pozostaje obciążona hipoteką w wysokości 300 000 zł, do wskazania wysokości rat hipotecznych oraz z jakiego źródła pokrywa to obciążenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (bądź obu tych pomocy) i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. W niniejszej sprawie wnioskodawca wraz z żoną i córką utrzymują się ze stypendium socjalnego córki w wysokości 860 zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą z której nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie opłaca składek ZUS i z tego tytułu zajęto mu konta osobiste. Żona wnioskodawcy nie pracuje, nie jest również zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wnioskodawca posiada dom o pow. 70m2 o szacunkowej wartości 200.000 zł oraz działkę o pow. 1 500 m2 z budynkiem gospodarczym (obciążoną hipoteką na kwotę 300.000 zł). Miesięczny koszt utrzymania rodziny to kwota 760 zł, która obejmuje: bilet miesięczny córki – 100 zł, media – 150 zł, koszt mieszkania – 100 zł, koszt wyżywienia – 410 zł. Wskazać należy, iż skarżący został wezwany, stosownie do art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia oświadczenia, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem niezależnie od wypełnienia formularza, którego wzór określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r., nr 227, poz. 2245), Sąd może wzywać stronę ubiegającą się o przyznanie jej prawa pomocy do uzupełnienia informacji wskazanych we wniosku. Podkreślić należy, że okoliczności wskazane przez skarżącego w formularzu są niejasne. Skarżący nie wyjaśnił z jakiego tytułu działka, której jest właścicielem pozostaje obciążona hipoteką w wysokości 300.000 zł, w jakiej wysokości są raty hipoteczne i z jakiego źródła spłaca te raty. Niewyjaśnienie powyższej kwestii wobec wskazanych okoliczności o braku dochodów wnioskodawcy i jego żony stawia pod znakiem zapytania rzetelność udzielonych przez skarżącego informacji. Z bogatego orzecznictwa sądowo administracyjnego wynika zaś, że wydatki o charakterze cywilnoprawnym związane z prowadzoną działalnością gospodarczą czy zobowiązania kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy(por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2012 r. sygn. akt I GZ 155/12 LEX nr 1332311, z 20 maja 2014 r., II FZ 595/14; z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. I GZ 741/15, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 21 września 2015 r. sygn. I FZ 287/15 LEX nr 1794528). Ponieważ z uwagi na postawę skarżącego, który winien możliwe jak najdokładniej, a conajmniej zgodnie z wezwaniem Sądu, przedstawić swoją sytuację finansową, Sąd nie otrzymał tych dokumentów i oświadczeń, uzasadniona jest odmowa przyznania prawa pomocy. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (tak: Naczelny Sąd Administracyjny, postanowienie z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1294/14). Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia.