VII SA/Wa 2398/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.G. i E. G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić L.G. i E. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. L. G. i E. G. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że są osobami bezdomnymi i schorowanymi. Wskazali, że na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 200 zł musieli się zapożyczyć, uiszczenie wszystkich opłat wiązałoby się ze znacznym uszczerbkiem dla rodziny. Oświadczyli, że są zmuszeni obecnie koczować na terenie ogródków działkowych, gdyż nie mają gdzie mieszkać w miesiące zimowe. Wskazali, że byli zmuszeni wynajmować kwatery, co pozbawiło ich wszelkich oszczędności. Z treści wniosku wynika, że skarżący utrzymują się z renty E. G. w wysokości 1705,04 zł oraz wynagrodzenia za pracę L. G. w wysokości 1.464,15 zł. Wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają samochód osobowy o wartości ok. 4.000 zł – 5.000 zł, nie posiadają natomiast żadnych nieruchomości i oszczędności. Do stałych zobowiązań i wydatków skarżący zaliczyli: ratę kredytu - 35,75 zł, czynsz najmu - 900 zł, opłaty działkowe - 110 zł, opłaty za media - 300 zł, koszty leczenia - 400 zł, koszty dojazdów do pracy - 300 zł, utrzymanie samochodu - 400 zł. Pismami z dnia 6 lutego 2017 r. wezwano skarżących do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - udokumentowanie wysokości wymienionych we wniosku wydatków: czynszu najmu, "opłat działkowych", opłat za media, - udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez L. G. (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę), - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, - jednoznaczne wyjaśnienie, gdzie skarżący mieszkają, skoro w rubryce nr 5 formularza wskazują: "jesteśmy zmuszeni obecnie koczować na ogródku działkowym, gdyż nie mamy gdzie mieszkać w miesiące zimowe", a w rubryce nr 11 wśród wydatków wymieniają czynsz najmu i "opłaty działkowe". Skarżący udzielili odpowiedzi pismami z dnia 20 lutego 2017 r. i 21 lutego 2017 r. Przedłożyli m.in. wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 1 września 2016 r. do 20 lutego 2017 r., dowody uiszczenia opłat na rzecz [...] "S. ", w tym opłat za energię elektryczną, za wodę, opłaty ogrodowej. Oświadczyli, że "kwitów za najem" nie posiadają, ponieważ nie były im potrzebne i ich nie zbierali. Wskazali, że obecnie starają się o mieszkanie, gdyż przebywają na działce, a w mroźne dni u córki lub znajomych. Oświadczyli, że nie stać ich na wynajem mieszkania, co skazuje ich na dotychczasową bezdomność. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 Lex nr 1121302, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, pozbawione jakichkolwiek dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Informacje wynikające z wniosku oraz nadesłanych przez L. G. i E. G. dokumentów nie wskazują natomiast, aby skarżący znajdowali się w takiej sytuacji. L. G. i E. G. uzyskują stałe dochody w wysokości 3169,19 zł netto miesięcznie. Wprawdzie skarżący wymienili w złożonym wniosku szereg obciążających ich stałych wydatków, które łącznie wynoszą 2445,75 zł, to jednak oświadczenie o wydatkach budzi wątpliwości. Zauważyć bowiem trzeba, że do stałych wydatków skarżący zaliczyli m.in. czynsz najmu w kwocie 900 zł, a jednocześnie w uzasadnieniu wniosku wskazali, że są "zmuszeni obecnie koczować na ogródku działkowym", gdyż nie mają gdzie mieszkać w miesiące zimowe. Po skierowanym do skarżących wezwaniu do udokumentowania czynszu najmu oraz do jednoznacznego wyjaśnienia, gdzie mieszkają, w piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. oświadczyli cyt.: "kwitów za najem nie posiadam, gdyż nie były mi nigdy potrzebne (...) obecnie staramy się o mieszkanie, gdyż przebywamy na działce, a w mroźne dni u córki lub znajomych. Nie stać nas na wynajem mieszkania". Wskazuje to zatem na zawyżenie w złożonym wniosku wysokości obciążających skarżących wydatków. Podkreślić ponadto trzeba, że z nadesłanego przez skarżących wyciągu z rachunku bankowego za okres od dnia 1 września 2016 r. do 20 lutego 2017 r. wynika, że przez cały ten okres, niezależnie od dokonywanych przelewów, wypłat z konta, jak również spłat zadłużenia kart kredytowych, na rachunku tym pozostawały wolne środki w wysokości od 393,16 zł do 5241,14 zł. Ponadto na powyższy rachunek bankowy, na który wpływa zarówno wynagrodzenie skarżącej, jak i renta skarżącego, skarżący dokonują doraźnych wpłat gotówkowych, co może wskazywać, że oprócz środków na rachunku, z którego nadesłali wyciągi, posiadają jeszcze inne środki. I tak, w dniu 12 września 2016 r. na konto wpłacono gotówką kwotę 2564,82 zł. W tym samym dniu dokonano przelewu na powyższą kwotę, jako tytuł operacji wskazując: "porozumienie w przedmiocie wprowadzenia zmian wewnątrz mieszkania O. Sp. z o.o.". Z dostępnych w bazie orzeczeń sądów administracyjnych postanowień z dnia 12 września 2016 r. i z dnia 2 listopada 2016 r., wydanych po rozpoznaniu wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w sprawie sygn. II SA/Po 499/16, wynika, że na rachunek bankowy, na który wpływa wynagrodzenie skarżącej i renta skarżącego, wpłacono w dniu 4 maja 2016 r. gotówką kwotę 21.423,20 zł, w dniu 11 lipca 2016 r. – kwotę 1.000 zł. W postanowieniach tych wskazano również, że "w dniu 14 kwietnia 2016 r. posiadacze rachunku dokonali z rachunku przelewu kwoty 5.000 zł tytułem rezerwacji mieszkania w spółce developerskiej O. z K., a następnie w dniu 4 maja 2016 r. dokonali przelewu kwoty 19.923,20 zł tytułem aktu notarialnego dotyczącego O. Sp. z o.o. w K". W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności nie potwierdzają zatem twierdzeń skarżących o ich trudnej sytuacji finansowej, lecz wskazują, że dochody skarżących pozwalają im na utrzymanie oraz poczynienie oszczędności. Informacje wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają na stwierdzenie, że skarżący będą w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych i wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Skarżący nie wykazali, aby znajdowali się w wyjątkowo trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z tych przyczyn odmówiono przyznania skarżącym prawa pomocy, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.