VII SA/Wa 256/11

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2011 r. po rozpoznaniu wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. P. i B. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W dniu 15 kwietnia 2011 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy W. P., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wnioskodawca wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Podał, że wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 2.050,00 złotych miesięcznie. Z formularza wynika, że na kwotę tą składa się emerytura żony w wysokości 450,00 złotych oraz wynagrodzenie uzyskiwane przez wnioskodawcę w wysokości 1.600,00 złotych. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają udziały w wielkości 2/6 domu mieszkalnego o pow. 86 m. , są współwłaścicielami w ¼ nieruchomości rolnej o pow. 2 ha oraz działki o pow. 500 m². Wnioskodawca jako przedmiot wartościowy wskazał, samochód osobowy o wartości 24.000 złotych. Nadmienił również, że ma zobowiązania z kredytów kupieckich wobec banków. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2011 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu ( gaz , opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości, itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, -jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem samochodu ( ubezpieczenie, paliwo, przeglądy, naprawy), -z jakiego tytułu wnioskodawca uzyskuje dochody, jeśli prowadzi działalność gospodarczą wskazać jakiego rodzaju jest to działalność, - w jakiej wysokości zaciągnął kredyty kupieckie lub inne i ile wynosi miesięczna rata ich spłaty oraz wskazanie jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, -czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość, oraz do nadesłania -kserokopii wyciągów bądź wykazów z konta bankowego z trzech ostatnich miesięcy. Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 26 maja 2011 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź wnioskodawcy na powyższe zarządzenie. Wnioskodawca podał, że miesięczne ponosi następujące wydatki na utrzymanie domu tj. opłatę za gaz w wysokości 550, 00 złotych, opłatę za energię w wysokości 280,00 złotych, opłatę za telefon w wysokości 70,00 złotych, podatek od nieruchomości w wysokości 38,00 złotych. Nadto wskazał, że ponosi koszty związane z utrzymaniem samochodu tj. ubezpieczenie 3.500,00 rocznie, przeglądy naprawy i zakup paliwa ok. 12.000,00 złotych rocznie. Poinformował, że aktualnie jego dochody wynoszą ok. 2.000,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że jego kredyty łącznie z kredytem kupieckim wynoszą ok. 400.000 złotych. Dodał, że nie posiada żadnych oszczędności. Wnioskodawca załączył do pisma 3 zaświadczenia z banków o wysokości zadłużenia kredytowego oraz kserokopię wyciągów z banków z rachunku firmowego. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a). Na wstępie wskazać należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych oraz ewentualnych kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, a zatem planować tak swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Zgodnie z tezą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października (I SA/KR 1047/08: LEX nr 507289) " W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia". Z powyższego wynika, że strona ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych ale po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego co zostanie udowodnione przez stronę. Przy tym do Sądu/referendarza kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy ocena czy takie przesłanki zachodzą. W złożonym wniosku wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Analizując dane przedstawione w formularzu i nadesłanych wyjaśnieniach uznano, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej wskazano ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, bowiem zauważyć należy, że prowadzi firmę z której uzyskuje jak wskazał miesięczne dochody w wysokości ok. 2.000,00 złotych, posiada samochód osobowy o wartości 24.000,00 złotych oraz jest współwłaścicielem działki o pow. 500 m ² oraz nieruchomości rolnej. Wskazać także należy, że stały dochód wprawdzie niewielki uzyskuje również żona wnioskodawcy z tytułu renty. Analiza wydatków jakie wnioskodawca ponosi również wyklucza możliwość uznania go za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Wskazać należy, że wnioskodawca w piśmie wyjaśniającym wyszczególnił stałe opłaty które ponosi. Po podsumowaniu wynoszą one 938,00 złotych. Podał również wydatki jakie ponosi na utrzymanie samochodu to jest rocznie ok. 12.000,00 złotych na przeglądy naprawy, paliwo oraz 3.500,00 złotych na ubezpieczenie. Wnioskodawca wskazał, że posiada również zadłużenie w bankach na kwotę 400.000 złotych. Nie podnosił jednak, że posiada jakiekolwiek zaległości w spłacie kredytów. Biorąc pod uwagę przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące jego sytuacji finansowej należy, stwierdzić, że zestawienie wysokości uzyskiwanych dochodów z miesięcznymi wydatkami rodzi uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Za taką oceną przemawia zestawienie uzyskiwanych dochodów przez wnioskodawcę i jego żonę które wynoszą 2.450, złotych z ponoszonymi wydatkami, które wynoszą ( same opłaty stałe związane z utrzymaniem domu 938,00 + 1.000,00 złotych wydatki na paliwo wynoszą już 1.938,00 złotych). Zaznaczyć należy, iż wśród ponoszonych wydatków nie zostały uwzględnione inne niezbędne koszty codziennego utrzymania (zakup produktów żywnościowych, chemicznych, lekarstw itp. Nadto wnioskodawca nie wskazał, w jakich miesięcznych ratach dokonuje spłaty kredytu. Z załączonego zaświadczenia z banku z dnia 18 maja 2011 r. wynika, że wnioskodawca spłaca pożyczkę w miesięcznych ratach w wysokości 1.876,40 złotych, co w świetle uzyskiwanych dochodów może budzić uzasadnione wątpliwości. Sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Taki pogląd zresztą ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05). Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytów. Zaciągnięte zobowiązania finansowe świadczą o tym, że skarżący posiada wysoką zdolność kredytową. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). W świetle powyższych rozważań uznano, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.