VII SA/Wa 2572/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Gierak-Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: 1) oddalić wniosek Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) oddalić wniosek Z. R. o ponowne ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 1 marca 2012 r. do Sądu wpłynął formularz wniosku Z.R. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bezrobotną żoną oraz studiującą córką. Podał, że wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokości około 1.000,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że posiada dom mieszkalny o pow. 156 m ², nieruchomość rolną o pow. 5,60 ha, dwa budynki gospodarcze, masarnię z ubojnią. Dodał, że ubojnia jest w stanie surowym, a masarnia jest również nie wykończona. Poinformował, że otrzymuje dopłaty unijne do nieruchomości około 5.000,00 złotych na rok 2012 r. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że nie zatrudnia pracowników od 2006 r., działalność prowadzi samodzielnie z powodu wstrzymania przez nadzór budowlany budowy masarni z ubojnią i nałożenia kary w wysokości 50.000,00 złotych. Zaznaczył, że z tego powodu działalność została sparaliżowana i nie ma z niej dochodów. Podał, że utrzymuje siebie oraz rodzinę z wyprzedaży złomu pozostałego z prowadzonej poprzednio działalności ślusarskiej. W dniu 27 marca 2012 r. wnioskodawca nadesłał dodatkowe wyjaśnienia. Wskazał, że ponosi koszty: opłatę za energię w wysokości 150,00 złotych, opłatę za wodę wysokości 50,00 złotych. Podał, że na bieżące potrzeby życia codziennego przeznacza kwotę około 500,00 złotych, na edukację córki 300,00 złotych. Dodał, że córka pobiera stypendium w wysokości 300,00 złotych. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada samochodu prywatnego, jak również telefonu, posiada samochody firmowe używane. Nadmienił, że małżonka nie podejmuje żadnych prac dodatkowych z powodu problemów zdrowotnych. Poinformował, że konto firmowe ma zablokowane przez komornika, a stan jest zerowy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r. przyznano Z. R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Uznano, że wnioskodawca nie jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Z tego względu przyznano mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Jednocześnie stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca nie może ponosić kosztów postępowania sądowego. Podkreślono, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą. Z przesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawca wprawdzie w miesiącu styczniu i lutym 2012 r. poniósł stratę w wysokości 1.285,48 złotych, jednakże nie jest to okoliczność, która pozwala na miarodajną ocenę sytuacji finansowej strony. Zaznaczono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowych nadwyżek kosztów nad przychodami nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu, a przychodu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 Centralna Baza Orzeczeń). Z nadesłanego zestawienia wynika, że z tytułu prowadzonej działalności w styczniu uzyskał on przychód 15.800,96 złotych, natomiast w lutym 6.246,96 złotych. Wnioskodawca poniósł zaś koszty w styczniu w wysokości 7.749,68 złotych, a w lutym 3.320,84 złotych. Wysokość środków pieniężnych jakimi obraca wnioskodawca wskazuje na możliwość ponoszenia przez niego kosztów sądowych w całości. Wskazano ponadto, iż wnioskodawca uiścił wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 złotych, a pozostałe ewentualne koszty sądowe, mogące wystąpić w trakcie prowadzonego postępowania są w zasięgu możliwości finansowych strony. Uznano, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości przez wnioskodawcę nie spowoduje utraty płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. W dniu 29 marca 2013 r. wpłynął do Sądu formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bezrobotną żoną oraz studiującą córką. Podał, że wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jednak nie wpisał w rubryce dotyczącej dochodu miesięcznego brutto jakiejkolwiek kwoty, wskazał zaś, że załącza do wniosku PIT. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2011 r. wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 84.942,59 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 81.163,14 zł. Wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości 3779,45 zł. Wnioskodawca podał, że posiada dom mieszkalny o pow. 156 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 5,60 ha, dwa budynki gospodarcze, a także masarnię z ubojnią w stanie surowym. Poinformował, że nie posiada oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Dodał, że otrzymuje wraz z żoną dotacje do nieruchomości rolnej w kwocie ok. 4000 zł rocznie. Stwierdził, że w działalności gospodarczej nie zatrudnia pracowników od 2006 r. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie kwoty dochodu miesięcznego brutto oraz nadesłanie kserokopii wyciągów bądź wykazów z konta bankowego z ostatnich trzech miesięcy – w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo z dnia 13 kwietnia 2013 r., w którym wskazał, że jego konto bankowe od 5 lat jest zablokowane w związku z orzeczoną karą pieniężną z tytułu nielegalnego użytkowania części obiektu budowlanego, tj. części budynku masarni z ubojnią. Poinformował, że jego dochody z działalności gospodarczej są prawie zerowe, a cały majątek został zajęty przez ustanowienie hipoteki przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 245 § 2 ww. ustawy. Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podkreślić należy, że strona wnosząc skargę do Sądu winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności. Jednocześnie z treści powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zaznaczyć trzeba, iż podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Pomimo wezwania, wnioskodawca nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, jak również nie wskazał kwoty uzyskiwanego dochodu miesięcznego. Sąd nie może zaś poprzestać na oświadczeniu skarżącego zawartym w piśmie z dnia 13 kwietnia 2013 r., zgodnie z którym dochody z działalności gospodarczej są prawie zerowe. Dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest również wystarczające załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2011, gdyż Sąd bierze pod uwagę aktualną sytuację finansową wnioskodawcy. W odniesieniu do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że w niniejszej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 8 maja 2012 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego została wyznaczona r. pr. E. K. W dniu 25 lipca 2012 r. wpłynęło do sądu pismo pełnomocnika z urzędu informujące o fakcie wypowiedzenia pełnomocnictwa przez skarżącego. Ponadto podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 2 sierpnia 2012 r. skarżący oświadczył, że wypowiedział pełnomocnictwo ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu oraz wniósł o zmianę pełnomocnika. Pismem z dnia 22 sierpnia 2012 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie poinformowała, że brak jest podstaw do wyznaczenia nowego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie. Zauważyć należy, iż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt II OZ 262/05, jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenia zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Reasumując, stwierdzić należy, że w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych samodzielnie, a zatem brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W odniesieniu zaś do wniosku o przyznanie radcy prawnego z urzędu, nie jest możliwe wydanie ponownego postanowienia w tym zakresie, z uwagi na przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.