VII SA/Wa 2578/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] września 2015 r. znak [...] w przedmiocie braku możliwości wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w zakresie stwierdzenia lub niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. K. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku skarżący wskazał, że ma niską emeryturę i nie jest w stanie ponieść kosztów postepowania. Oświadczył, że nie posiada majątku i oszczędności. W. K. wskazał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 440,23 zł netto. Do wydatków skarżący zaliczył alimenty w wysokości 493,03 zł. Z załączonej do wniosku kopii zaświadczenia z ZUS w S. wynika, że emerytura skarżącego wynosi 1098,09 zł brutto, a po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na NFZ oraz po potrąceniu z tytułu egzekucji sądowej kwoty 493,03 zł świadczenie to wynosi 440,23 zł netto miesięcznie. Pismem z dnia 15 stycznia 2016 r., w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez wskazanie: gdzie wnioskodawca zamieszkuje i kto jest właścicielem lokalu wskazanego jako adres dla doręczeń; podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem; wskazanie, z jakich środków, bądź przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje; wskazanie, czy otrzymuje pomoc od rodziny, a jeśli tak, na czym ona polega; wskazanie, czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej; nadesłanie kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące. W. K. w piśmie z dnia 26 stycznia 2016 r. oświadczył, że zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielem jest D. S., utrzymuje się z własnych środków oraz pomocy. Pomoc polega na tym, że skarżący nie ponosi kosztów "mieszkania, energii i innych wydatków eksploatacyjnych lokalu oraz posiłków żywnościowych". Wnioskodawca dodał, że na żywność wydaje wszystkie swoje środki, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku W. K., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W postanowieniu wskazano także, że wnioskodawca nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji materialnej. W złożonym formularzu skarżący oświadczył, że z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego, jednakże w piśmie z dnia 26 stycznia 2016 r. wskazał, że mieszka w lokalu D. S.. Korzystając z tego mieszkania nie ponosi kosztów jego utrzymania, dodatkowo ma zapewnione posiłki żywnościowe. W ocenie referendarza sądowego okoliczności te wskazują zatem, że wnioskodawca prowadzi z innymi osobami gospodarstwo domowe, a w takiej sytuacji należało wskazać te osoby i ujawnić ich dochody. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że nadesłany przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego nie przedstawia szczegółowo wpływów i wydatków wnioskodawcy, a jedynie wpłaty świadczenia ZUS oraz jedną wpłatę własną w wysokości 2.500 zł, przy czym nie wyjaśniono, z jakiego tytułu wpłata pochodzi. Na postanowienie to W. K. złożył sprzeciw. Skarżący stwierdził, że przedłożył wszystkie wymagane dokumenty i wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że wyjaśnił, gdzie zamieszkuje i "kto jest właścicielem lokalu w którym kątem zamieszkuje", wskazał też wszystkie swoje dochody. Dodał, że "wpłata własna w wysokości 2500 zł dokonana w dniu 14 grudnia 2015 roku została zwrócona właścicielowi, a przelew zaliczony jako wpłata posiadaczowi rachunku bankowego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wydanego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 ustawy prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Treść art. 246 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że to wnioskodawca powinien udowodnić, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy). Mając na uwadze powołane przepisy oraz treść wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwu stwierdzić należy, iż W. K. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy, brak jest więc podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Z treści wniosku wynika, że W. K. utrzymuje się z emerytury w wysokości 440,23 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył w złożonym formularzu, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zauważyć wobec tego należy, że po skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu do wyjaśnienia, gdzie zamieszkuje i kto jest właścicielem lokalu wskazanego jako adres dla doręczeń, a także do podania stałych miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem i wyjaśnienia, z jakich środków, bądź przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje, W. K. wskazał, że mieszka w lokalu, którego właścicielem jest D. S.. Oświadczył jednocześnie, że nie ponosi kosztów utrzymania lokalu oraz posiłków żywnościowych. Oznacza to zatem, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą, która zapewnia mu posiłki żywnościowe i która ponosi koszty związane z korzystaniem przez skarżącego z lokalu należącego do D. S. (np. opłaty za energię elektryczną, wodę itp.). W takiej sytuacji W. K. winien był zatem podać w złożonym formularzu również dane o stanie majątkowym i dochodach osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji finansowej osób pozostających z osobą składającą wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem informacje te mogą w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to właśnie łączne dochody i wydatki tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy nie można zatem ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku, lecz należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony składającej wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 442/12 Lex nr 1240669, z dnia 10 września 2013 r. I GZ 375/13 Lex nr 1363597). Skarżący zaś nie uwzględnił w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy danych o dochodach uzyskiwanych przez osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Informacji tych W. K. nie udzielił również w sprzeciwie od postanowienia z dnia 3 lutego 2016 r., pomimo że w postanowieniu tym wyjaśniono, że właśnie niewskazanie tych informacji było powodem odmowy uwzględnienia złożonego przez skarżącego wniosku. W ocenie Sądu informacje przedstawione przez skarżącego są zatem niepełne i niewystarczające do oceny jego sytuacji finansowej, na ich podstawie nie można w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości dokonać oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. W. K. nie wykazał zatem w sposób bezsporny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 ustawy, zasadne jest więc utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z 3 lutego 2016 r. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.