VII SA/Wa 2599/11

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2012 r. po rozpoznaniu wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu postanawia: odmówić J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 17 stycznia 2012 r. do Sądu wpłynął na uzupełnionym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy J. Z. , w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku w pkt 6 w którym należy wpisać "osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym" wnioskodawca wskazał, że z nim we wspólnym gospodarstwie pozostaje żona, dwóch synów oraz córka z wnuczkiem. Jednocześnie oświadczył, że z rodziną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ze względu na fakt, iż nie uzyskuje żadnych dochodów. Wnioskodawca podkreślił, że z powodu kłopotów finansowych wynikających z nieuregulowanych płatności w Urzędzie Skarbowym i Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych od 16 lat nie łoży na utrzymanie rodziny. Zaznaczył, że rodzina zabezpiecza mu minimum egzystencji. Dodał, że informacji o stanie majątkowym osób z którymi mieszka nie posiada, ponieważ mu nie udostępniają. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że żona posiada mieszkanie o pow. 52 m². Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada innych składników majątkowych, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2012 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie czy uzyskuje dochody z tytułu, renty, zasiłku dla bezrobotnych lub z innego źródła zatrudnienia, jeśli tak należało wskazać z jakiego oraz w jakiej wysokości. Wezwano także, wnioskodawcę do podania czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, o dzieło, jeśli tak należało podać jakie i jaki uzyskuje z nich dochód. Zobowiązano również wnioskodawcę do podania, czy jest zadłużony, jeśli tak, na jaką kwotę i z jakiego tytułu i ewentualnie wskazania, kto spłaca zadłużenie i w jakiej wysokości. W dniu 13 lutego 2012 r. wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe. Podał, że nie uzyskuje dochodów z tytułu renty, zasiłku dla bezrobotnych ani żadnego innego źródła. Oświadczył, że nie podejmuje prac, ani dorywczych, ani sezonowych, ani zlecenie, ani umowy o dzieło. Nadmienił, że otrzymał kwotę 160,00 złotych będąc w komisji wyborczej z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich. Zaznaczył, że jest zadłużony na kwotę ok. 80.000,00 złotych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu braku płacenia składek oraz na kwotę 1.000,00 złotych za jazdę bez biletu czterokrotnie. Wnioskodawca dodał, że nikt nie spłaca zadłużenia, a on nie ma pieniędzy. Wskutek udzielonych informacji, kolejnym zarządzeniem z dnia 17 lutego 2012r. wezwano wnioskodawcę do podania, czy uzyskuje pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jeśli tak to w jakiej wysokości lub formie i z jaką częstotliwością. Wezwano także wnioskodawcę do wskazania wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę oraz pracujące dzieci. Ponadto, wezwano wnioskodawcę do wskazania jakie miesięcznie wydatki ponosi, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Zobowiązano wnioskodawcę do podania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w którym zamieszkuje, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość oraz jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z rodziną na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. zakup żywności, leków, odzieży, środków chemicznych itp. Wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe, która wpłynęła do Sądu w dniu 12 marca 2012 r. Poinformował, że nie uzyskuje pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podał, że żona i dzieci nie informują go o swoich dochodach. Nadto oświadczył, że nie ma żadnych wydatków, ponieważ nie ma dochodów. Wnioskodawca wyjaśnił, że koszty utrzymania mieszkania ponosi żona, on zaś nie jest informowany o wysokościach poszczególnych opłat, gdyż nie łoży na utrzymanie. Oświadczył, iż nie są mu znane jaką kwotę miesięcznie rodzina przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ww. ustawy.) Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty kosztów sądowych bądź też zapłata przez nią kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób wiarygodny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd/referendarz nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W ocenie orzekającego wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie wykazał jak wymaga tego ww. przepis, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący przedstawiając swoją sytuację materialną poprzestał jedynie na oświadczeniach, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie podejmuje żadnej pracy, nie uzyskuje pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazał także, że skoro nie ma żadnych dochodów, nie ma również wydatków. We wniosku zaznaczył, że od 16 lat nie łoży na utrzymanie rodziny. Skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji życiowej z jakiego powodu od 16 lat nie łoży na utrzymanie rodziny, z jakiego powodu nie podejmuje żadnej pracy. Wnioskodawca nie wskazał, czy jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy, schorowaną, itp. Nie wyszczególnił ponoszonych wydatków zarówno przez siebie jak i członków rodziny. Oświadczenie wnioskodawcy, iż nie ponosi żadnych wydatków jest mało wiarygodne. Nawet jeśli wydatki chociażby na codzienne potrzeby życia codziennego nie są ponoszone przez wnioskodawcę, to z pewnością są ponoszone przez rodzinę od której uzyskuje pomoc. Wnioskodawca poinformował, że podstawowe potrzeby egzystencjalne zapewnia mu rodzina. Nie wskazał jednak zarówno w formularzu jak również w nadesłanych wyjaśnieniach dochodów uzyskiwanych przez małżonkę oraz dzieci podając, iż rodzina nie informuje go o uzyskiwanych dochodach. Informacja taka nie jest wystarczająca do pozytywnego rozpoznania wniosku. Powoływanie we wniosku, iż nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego. Wskazać należy, że wnioskodawca wnioskując o przyznanie prawa pomocy musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny – domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 powołanej wyżej ustawy). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ), zw. dalej k.r.o. regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o). Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wyjaśnić należy, iż nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy ( art. 23 k.r.o.) Stosownie natomiast do art. 87 k.r. o. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Do obowiązków tych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r. II FZ 6/09 LEX nr 551925). W świetle powyższego brak podania przez wnioskodawcę wysokości dochodów małżonki oraz dzieci uniemożliwia dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego. W ocenie orzekającego dane przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne nie przedstawiają wyczerpująco jego sytuacji majątkowej oraz pozostałych członków rodziny, którzy pozostają ze skarżącym w relacji powinności alimentacyjnych. Reasumując stwierdzić należy, że brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy chociażby w części, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Trudno w tej chwili jednoznaczne stwierdzić, że wnioskodawca, ani przy pomocy małżonki oraz dzieci nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. W rozpoznanej sprawie, do czasu przedstawienia przez wnioskodawcę wyczerpującej informacji o możliwościach finansowych całej rodziny nie można obciążać Skarbu Państwa jego kosztami sądowymi. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.