VII SA/Wa 2604/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wykonania nałożonego obowiązku postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2017 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 13 czerwca 2017 r. na formularzu PPF wniosek A. C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca utrzymuje się jedynie z renty powypadkowej w wysokości 1335 złotych miesięcznie. Stan majątkowy obejmuje nieruchomość – segment o wielkości 154 m2 wraz z garażem o wartości 900 000 złotych. Wnioskodawca wskazał na następujące zobowiązania i stałe wydatki: kredyt hipoteczny – ok. 500 złotych, opłaty za gaz – 243,31 złotych, za energię elektryczną – 195,94 złotych, za telefon – 98,09 złotych, MPO – 15 złotych, Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej – 50 złotych, Solid – 45,51 złotych. A. C. podkreślił, że jest inwalidą o stopniu umiarkowanym "na stałe". Zalega z płatnościami i ma debet w Banku Millenium, którego kredyt jest zaciągnięty do 2025 r. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, iż złożony przez A. C. wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu pierwotnego wniosku A. C., przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przyznane skarżącemu prawo pomocy zostało następnie cofnięte postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 marca 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 25 maja 2017 r. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku nie sposób jest pominąć okoliczności, które były powodem wydania postanowienia o cofnięciu przyznanego uprzednio prawa pomocy. Zauważył, że w dniu 26 stycznia 2017 r. do akt sprawy wpłynęło pismo K. W. z dnia 23 stycznia 2017 r., w którym uczestnik postępowania wskazał, iż według jego wiedzy skarżący poza emeryturą i rentą posiada stałe źródło dochodów. Podniósł, że na stronie internetowej http://www.[...]pl A. C. reklamuje siebie jako wysokiej klasy specjalistę iluzjonistę. K. W. poinformował także, że w sprawie przed Sądem Okręgowym [...], którą A. C. wytoczył K. W. (sygn. akt [...]), Sąd powziął wątpliwość co do pełnego i rzeczywistego wykazania sytuacji majątkowej A. C. oraz wszczął dochodzenie na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i cofnął przyznane A. C. zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skierowane do A. C. wezwanie do ustosunkowania się do treści pisma K. W. z dnia 23 stycznia 2017 r., A. C. w piśmie z dnia 2 lutego 2017 r. oświadczył, że nigdy nie miał działalności gospodarczej i "nigdy nie była ona zarejestrowana w Urzędzie Gminy pod nazwą "[...]". Wskazał, że jako osoba powypadkowa z kompresyjnym uszkodzeniem kręgosłupa nie może wykonywać prac zleconych, które szkodzą jego zdrowiu. Podniósł jednocześnie, że faktem jest, iż "przed wypadkiem na kręgosłup" próbował wykonywać dodatkowe prace na umowę o dzieło, które są zarejestrowane w urzędzie skarbowym. Oświadczył, że strona internetowa http://www.[...].pl jest "wizytówką dawnej wykonywanej okazjonalnej pracy sprzed 10 lat". Starszy referendarz sądowy podkreślił, że ustalono jednakże, iż informacje dostępne w internecie podważają twierdzenie skarżącego, że występował jako iluzjonista ponad 10 lat temu. I tak np. na stronach internetowych [...] można odnaleźć informacje o występach A. C.: w dniach 29-30 września 2012 r.; w dniu 16 marca 2014 r., 17 sierpnia 2014 r., 13 września 2014 r., 29 września 2013 r., 4 czerwca 2016 r. Na stronie internetowej [...], która jak twierdzi skarżący, jest "wizytówką dawnej wykonywanej okazjonalnej pracy sprzed 10 lat", znajdują się informacje m.in. o występach skarżącego: w marcu 2010 r., w maju 2011 r., w dniu 2 czerwca 2013 r., w dniu 4 stycznia 2014 r., w dniu 18 września 2014 r. Z uzyskanego natomiast z Sądu Okręgowego [...] odpisu postanowienia z dnia [...] lipca 2015 r. sygn. [...] wynika, że postanowieniem tym cofnięto przyznane uprzednio A. C. zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd wskazał m.in., że z załączonych na żądanie Sądu zeznań o wysokości dochodów za rok 2010 i 2011 wynika, że "w 2010 roku A.C. osiągnął dochód z emerytury w wysokości 22.944,88 zł, z tytułu działalności wykonywanej osobiście dochód w wysokości 3.505 zł, zaś z praw autorskich osiągnął dochód w wysokości 40.421 zł. Natomiast w 2011 roku z tytułu emerytury osiągnął dochód 23.712 zł, z tytułu działalności wykonywanej osobiście dochód w wysokości 23.890 zł, zaś prawa autorskie przyniosły mu dochód 27.756 zł. Zadeklarowane Sądowi Rejonowemu jako jedyne źródło utrzymania świadczenie emerytalno-rentowe stanowi ok. 1/3 dochodów zadeklarowanych Urzędowi Skarbowemu, przy czym powód przyznał, że wykazuje jedynie niektóre z dochodów". Powyższe okoliczności stały się powodem wydania przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 1 marca 2017 r. o cofnięciu przyznanego skarżącemu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy uznał, że w świetle informacji wynikających z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. sygn. [...] oraz dostępnych w internecie oświadczenia złożone przez A. C. budzą wątpliwości i nie pozwalają na bezsporne ustalenie, jakiej wysokości dochody skarżący uzyskuje i czy spełnia przesłanki określone w art. 246 ustawy. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy ze złożonego wniosku wynika bezspornie, że strona składająca wniosek spełnia przesłanki określone w art. 246 ustawy. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej. Prawo pomocy nie może więc być przyznane, jeśli nie ma pewności co do tego, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. O takiej pewności nie może być zaś mowy w niniejszej sprawie, z uwagi na okoliczności, które stały się powodem cofnięcia przyznanego skarżącemu prawa pomocy, a które powodują, że zachodzą wątpliwości co do tego, czy renta jest jedynym źródłem utrzymania A. C. W ocenie referendarza sądowego oceny kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można dokonywać w oderwaniu od tych okoliczności. Skarżący - odnosząc się do podnoszonej przez K. W. w piśmie z dnia 23 stycznia 2017 r. kwestii dodatkowego źródła dochodów skarżącego i strony internetowej [...], na której A. C. reklamuje się jako iluzjonista - podkreślił, że strona ta jest "wizytówką dawnej wykonywanej okazjonalnej pracy sprzed 10 lat". Oświadczył też, że jako osoba powypadkowa z kompresyjnym uszkodzeniem kręgosłupa nie może wykonywać prac, które szkodzą jego zdrowiu i podniósł, że próbował wykonywać dodatkowe prace na umowę o dzieło, ale "przed wypadkiem na kręgosłup". Starszy referendarz sądowy zauważył, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie z dnia 30 listopada 2015 r. o uznaniu skarżącego za trwale niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym, z którego wynika, że wypadek, w następstwie którego A. C. doznał urazu kręgosłupa ze złamaniami kręgów, miał miejsce w 1991 roku. Informacje dostępne w internecie (w tym na stronie internetowej [...]) o występach skarżącego jako iluzjonisty w latach 2010 - 2016, jak również informacje dotyczące wysokości dochodów skarżącego z tytułu działalności wykonywanej osobiście i z praw autorskich za rok 2010 i 2011 (wynikające z postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. sygn. [...]) przeczą twierdzeniom skarżącego, że występował jako iluzjonista ponad 10 lat temu, czy też przed wypadkiem. Oświadczenia złożone przez A. C., wskazujące na rentę jako jedyne od wielu lat źródło utrzymania, budzą zatem wątpliwości i nie pozwalają na bezsporne ustalenie, czy skarżący znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która mogłaby uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie starszy referendarz sądowy podkreślił, że wymienione przez skarżącego we wniosku wydatki związane ze spłatą kredytu oraz z utrzymaniem domu wynoszą łącznie 1147,85 złotych, natomiast deklarowane źródło utrzymania – 1335 złotych. Wobec tego w świetle powyższego oświadczenia na wyżywienie, odzież, leki i inne potrzeby życia codziennego skarżącemu pozostawałaby kwota 187,15 złotych miesięcznie. W ocenie starszego referendarza sądowego, powyższe okoliczności dodatkowo pogłębiały wątpliwości co do rzeczywistej wysokości środków finansowych, jakimi skarżący dysponuje. Starszy referendarz sądowy uznał zatem, że A. C. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. W złożonym w dniu 9 sierpnia 2017 r. (data nadania w UP) sprzeciwie skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dał wiarę pomówieniom i oszczerstwom przedstawionym w piśmie procesowym przez K. W. Zaznaczył, że błędnie referendarz przyjął, że wnioskodawca posiada stronę internetową za możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i że są informacje wskazujące, że wykonuje on nadal swoją profesję. Informacje internetowe nie są na ogół prawdziwe, "gdyż nie świadczy to, że powód pobiera jakiekolwiek wynagrodzenie za pokaz własnego wizerunku". Zaznaczył, że istotne są wskazywane dochody w PIT - 37 za rok 2016. Jako dowód skarżący przedstawił kserokopię rozliczenia podatkowego ZUS za rok 2016. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Jak podkreślił także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawo pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Ponadto, wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 p.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy niniejszej należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 27 lipca 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącego złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, mając także na uwadze postępowanie w przedmiocie cofnięcia przyznanego wcześniej prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia treść sprzeciwu, albowiem skarżący nie wskazał w nim w sposób nie budzący wątpliwości, że nie posiada oprócz wskazanej renty, innych źródeł zarobkowania, że nie otrzymuje wynagrodzenia np. z tytułu umów zlecenia, o dzieło. A. C. stwierdził jedynie, że błędnie referendarz przyjął, że posiadanie strony internetowej wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zarzucił także, że informacje internetowe nie są na ogół prawdziwe, nie świadczą o tym, że "powód pobiera jakiekolwiek wynagrodzenie za pokaz własnego wizerunku". Zaznaczył przy tym, że istotne są wskazywane dochody w PIT- 37 za rok 2016. Sąd nie neguje stanu zdrowia A.C., budzą jednak wątpliwość oświadczenia skarżącego odnośnie jego trudnej sytuacji majątkowej, w kontekście, jak wskazał starszy referendarz sądowy, dostępnych w internecie informacji o jego występach jako iluzjonisty w latach 2010 – 2016. Okoliczność, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie oznacza, że nie posiada on innych źródeł finansowania z tytułu wynagrodzenia z umowy zlecenia lub o dzieło. Słusznie wskazał skarżący w złożonym sprzeciwie, że istotne są wykazywane dochody w PIT – 37 za rok 2016 r. Zeznania podatkowego PIT – 37 jednakże skarżący nie załączył, lecz jedynie rozliczenie podatkowe z ZUS za rok 2016 r. W dalszym ciągu nie jest zatem możliwe jednoznaczne zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. A przedstawiona budzi uzasadnioną wątpliwość, bowiem trudno jest przyjąć, aby strona po opłaceniu wydatków związanych ze spłatą kredytu i utrzymaniem domu, mając na względzie deklarowane źródło utrzymania, była w stanie utrzymać się z kwoty około 187 złotych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w postanowieniu.