VII SA/Wa 263/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania skarżącej H. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. H. K. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 6 marca 2017 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku. Pismo z dnia 6 marca 2017 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 13 marca 2017 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że prawo pomocy, jako instytucja stanowiąca odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania H. K. prawa pomocy, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. W treści wniosku H. K. wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i niepełnosprawnym chorym synem, posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz działkę o powierzchni 900 m2. Skarżąca oświadczyła, że mąż został zwolniony z pracy, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca wraz z rodziną utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 3143 zł netto miesięcznie, na które składają się: otrzymywany przez skarżącą zasiłek z GOPS (1400 zł), zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez męża skarżącej (831 zł), renta syna (759 zł) i zasiłek opiekuńczy (153 zł). W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków H. K. wskazała, że nie wie, "od czego zacząć wyliczanie, bo te pieniądze nawet na jedzenie nie wystarczają". Pismem z dnia 6 marca 2017 r. zobowiązano skarżącą – na podstawie art. 255 ustawy - do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz itp.), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi H.K. w piśmie z dnia 16 marca 2017 r. wyraziła oburzenie z powodu skierowania do niej wezwania do uzupełnienia wniosku, podkreślając, że wskazała już, że pieniądze, które otrzymuje z rodziną nie wystarczają na spokojne życie i utrzymanie domu. Podniosła też, że cyt.: "przecież jest odpowiedni przepis prawny, że gdybym kłamała, to grozi za to grzywna lub kara więzienia". Dokonując oceny wniosku H. K. stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, bowiem oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Z wniosku wynika, że łączna wysokość dochodów, z których skarżąca utrzymuje się wraz z mężem i synem wynosi 3143 zł netto miesięcznie, jednakże nie jest możliwe ustalenie wysokości ponoszonych co miesiąc wydatków, bowiem takich informacji skarżąca nie udzieliła. Podkreślenia wobec tego wymaga, że dopiero zestawienie posiadanych przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na dokonanie oceny jej sytuacji finansowej. Pomimo skierowanego do H. K. wezwania z dnia 6 marca 2017 r. skarżąca nie tylko nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem domu, ale również nie wskazała nawet orientacyjnie ich wysokości, co nie pozwala na ustalenie, jakie są jej możliwości finansowe. H. K. nie odniosła się też w żaden sposób do wezwania dotyczącego nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem to właśnie wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej kondycji finansowej strony, ich analiza pozwala nie tylko na określenie wielkości wpływów do budżetu domowego wnioskodawcy, ale także wysokości wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie i ustalenie wzajemnej relacji wpływów i obciążeń. Na podstawie samego wniosku H. K. niemożliwe jest bezsporne ustalenie jej możliwości płatniczych, skoro nie można porównać wysokości środków pozostających w dyspozycji skarżącej i jej rodziny z ponoszonymi wydatkami. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 6 marca 2017 r. do uzupełnienia wniosku skarżąca pozbawiła zatem referendarza sądowego możliwości jednoznacznego ustalenia jej sytuacji finansowej. Przypomnieć w tym miejscu warto, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy zatem jedynie samo twierdzenie strony o trudnej sytuacji, niskich dochodach czy ogólnikowe oświadczenie, że posiadane środki nie wystarczają nawet na jedzenie. Strona powinna poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej strony ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wobec treści pisma skarżącej z dnia 16 marca 2017 r. podkreślenia jednocześnie wymaga, że fakt, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, nie pozbawia sądu/ referendarza sądowego możliwości wezwania strony w trybie art. 255 ustawy do uzupełnienia wniosku i nie zwalnia strony z obowiązku udzielenia na to wezwanie odpowiedzi. Uchylenie się przez stronę od pełnego przedstawienia okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku nie pozwala na przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.