VII SA/Wa 2709/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy G. M. w sprawie ze skargi [...] z siedzibą w [...], E. M., R. M., Z. S., A. S., G. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić zmiany postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2935/17 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez [...] formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten jest drugim wnioskiem [...] złożonym w przedmiocie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2018 r. odmówiono wnioskodawcy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mocą postanowienia z dnia 11 kwietnia 2018 r. Obecny wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mocą postanowienia z dnia 6 czerwca 2018 r. połączył do wspólnego rozpoznaniu sprawy VII SA/Wa 2935/17 i VII SA/Wa 2709/17 i obecnie toczą się one pod sygnaturą VII SA/Wa 2709/17. Jednocześnie Sąd ten uwzględnił oświadczenie skarżącego złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. w sprawie zwolnienia skarżącego od wpisu sądowego i zwolnił [...] od wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Zatem z uwagi, że skarżący został zwolniony tylko od wpisu sądowego, złożony wniosek w zakresie pozostałych kosztów sądowych należało rozpoznać ponownie. Złożony obecnie wniosek jest więc rozpoznawany w zakresie zmiany postanowienia z dnia 26 lutego 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W poprzednio złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w [...] o pow. 45 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha (wskazując, że są to nieużytki rolne). Ponadto oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów i jest zadłużony. Zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem na kwotę 20 000 zł. Dodał, że Sąd w innych sprawach zweryfikował sytuację majątkową wnioskodawcy. Do pisma dołączył: kopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W obecnie rozpoznawanym wniosku wnioskodawca wskazał, że posiada dwa mieszkania o pow. 45 m2 i 33 m2 wg oświadczenia do remontu oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha. W ostatnim okresie przeszedł operację nogi, od 2017 r. jest osobą bezrobotną. Mieszkanie jest zadłużone na kwotę ponad 20 000 zł. Korzysta z życzliwości osób trzecich (drobne zakupy, pomoc w realizacji recept). Dodał że oprócz długu za mieszkanie posiada zadłużenie za media w wysokości 2 000 zł. Do pisma dołączono: kopię zaświadczeń z urzędu skarbowego, i kopię decyzji z ARiMR oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Nie dołączono natomiast wskazanego w piśmie przewodnim zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. W sprawie zważono, co następuje. Wskazać należy, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie przepisu zawartego w art. 165 p.p.s.a. jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji materialno – bytowej wnioskodawcy. Te okoliczności bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Chodzi więc o zmianę tych okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie, przy czym zmiana ta musi być na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z treścią, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając ponownie złożony przez [...] wniosek należy wskazać, że wnioskodawca ponownie nie wykazał swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżący deklaruje, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, wskazał jednocześnie, że jest zarejestrowany jako bezrobotny od grudnia 2017 r., jednakże zaświadczenia w tym zakresie wnioskodawca nie nadesłał. Ponadto wnioskodawca wskazał że posiada obecnie dwa mieszkania, a nie jedno jak wskazano to w pierwotnie rozpoznawanym wniosku. Dodatkowo w skład jego majątku wchodzi zarówno mieszkanie, jak i nieruchomość rolna o powierzchni 3,5 ha. Wskazać należy, że orzekający nie kwestionuje okoliczności, iż skarżący posiada zadłużenie. Jednakże nie jest wiadome z jakich środków, czy też w jaki sposób, wnioskodawca się utrzymuje. Nie sposób jest bowiem przyjąć, by skarżący mógł egzystować nie posiadając jakiegokolwiek źródła utrzymania. Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia źródła swojego utrzymania, powodują, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji życiowej oraz finansowej i wpływają negatywnie na ocenę jego wniosku. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż wnioskodawca nie podał jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji i dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Należy również zauważyć, ze wnioskodawca posiadając nieruchomość rolną nie wykorzystuje jej do osiągniecia dochodu (np. dzierżawa, ew. nieruchomość ta stanowi podstawę do udzielenia pożyczki której zabezpieczeniem będzie ta nieruchomość). Ponadto wnioskodawca posiada dwa mieszkania, z których jedno może zostać przeznaczone na wynajem w celu uzyskania dochodu. Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby wnioskodawca był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia NSA z 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05 i z 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15). Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący pouczony został przy przesyłaniu formularza PPF o konieczności wypełnienia formularza w sposób wyczerpujący i rzetelny oraz, że brak szczegółowego przedstawienia informacji o stanie rodzinnym, majątku, dochodach, źródłach utrzymania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, by w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.