VII SA/Wa 2731/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej i stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa postanawia: 1. przyznać S. Z. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić S. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek S. Z., dalej skarżący, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł on o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ma 75 lat. Utrzymuje się z dochodu z emerytury w wysokości 998 zł. Posiadany majątek obejmuje budynek mieszkalno-gospodarczy o pow. 200 m2, grunt rolny o powierzchni 1,3 ha (oddany w dzierżawę), las o powierzchni 1,5 ha. Skarżący posiada samochód osobowy audi o wartości około 15 tys. zł. Wskazał, że nie ma kredytów, nie płaci alimentów, z dzierżawy nie uzyskuje dochodów, na lekarstwa wydaje około 150 zł miesięcznie, koszty eksploatacji wynoszą około 130 zł. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2731/14 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący, w ustawowym terminie, złożył do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 22 grudnia 2015 r. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy Sąd miał na względzie obecny etap postępowania sądowego, a w szczególności okoliczność, że obecnie na skarżącym nie ciążą żadne koszty. W niniejszej sprawie koszty postępowania zostały już poniesione przez stronę samodzielnie, tj. wpis sądowy, wpis od skargi kasacyjnej, opłata za uzasadnienie wyroku. Sąd wskazał, że z uwagi na to, że na skarżącym nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, uzasadnionym jest odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Nie pozbawi to bowiem strony, ani nie utrudni jej dochodzenia praw przed sądem. Sąd uwzględnił, że skarżący w niniejszym postępowaniu sądowym uiścił wszystkie wymagane koszty sądowe, zatem był w stanie wygospodarować środki finansowe na ich pokrycie, a ponadto jest reprezentowany w niniejszym postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Na powyższe postanowienie Sądu z dnia 3 lutego 2016 r. skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 228/16 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Sąd Naczelny podał, że w złożonym przez skarżącego formularzu wniosku PPF z dnia 27 listopada 2015 r. nie został przez skarżącego określony zakres żądania. W szczególności nie określono, czy domaga się on przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych, czy w zakresie całkowitym obejmującym również ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez wypełnienie rubryki 4 formularza PPF. Ponadto NSA nie podzielił argumentacji Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący w niniejszym postępowaniu uiścił wszystkie wymagane koszty sądowe, to znaczy, że był w stanie wygospodarować środki finansowe na ich pokrycie. Ocena taka jest w sytuacji żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nieuprawniona, jako nieuwzględniająca w pełni sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zwłaszcza jego niskich dochodów, tym bardziej, że skarżący wskazał, że w celu poniesienia dotychczasowych opłat sądowych i kosztów zastępstwa procesowego zmuszony był pożyczyć pieniądze. Tym samym, zdaniem NSA, dodatkowej oceny wymaga, czy w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W wykonaniu zarządzenia z dnia 16 marca 2016 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku z dnia 24 listopada 2015 r. o przyznanie prawa PPF poprzez wskazanie zakresu żądania (rubryka 4 urzędowego formularza PPF), tj. wskazanie, czy skarżący wnosi o: 1) zwolnienie od kosztów sądowych, 2) częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie: a) ustanowienia radcy prawnego, b) ustanowienia adwokata. W piśmie z dnia 29 marca 2016 r. skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 ww. przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu z emerytury w wysokości 998 zł. Posiadany majątek obejmuje budynek mieszkalno-gospodarczy o pow. 200 m2, grunt rolny o powierzchni 1,3 ha (oddany w dzierżawę), las o powierzchni 1,5 ha. Skarżący posiada samochód osobowy audi o wartości około 15 tys. zł. Wskazał, że nie ma kredytów, nie płaci alimentów, z dzierżawy nie uzyskuje dochodów, na lekarstwa wydaje około 150 zł miesięcznie, koszty eksploatacji wynoszą około 130 zł. Okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek natomiast o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata został rozpoznany odmownie, ponieważ skarżący korzysta już z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – adwokata L. K., a stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a. nie jest możliwe ustanowienie pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy stronie, która ma pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 23 października 2015 r. udzielił pełnomocnictwa procesowego wskazanemu powyżej pełnomocnikowi (karta 60 akt sądowych). Pełnomocnik ten skutecznie reprezentuje skarżącego, podjął stosowne czynności procesowe, wniósł bowiem skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2015 r. (karta 53) oraz sprzeciw od postanowienia Sądu z dnia 3 lutego 2016 r. (karta 96). Skoro skarżący jest aktualnie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowoadministracyjnym wobec treści art. 246 § 3 p.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GZ 156/10, LEX nr 742993). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił, jak w sentencji.