VII SA/Wa 2831/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy H. W. i G. W. w sprawie ze skargi H. W. i G. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości i w części opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić H. W. i G. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez H. W. i G. W. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został uzupełniony wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 22 stycznia 2016 r. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego pisma wynika, że H. W. jest matką G. W. Gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie także z córką wnioskodawczyni K. W. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawców są dochody z tytułu pracy wnioskodawczyni. Do końca listopada 2015 r. również wnioskodawca posiadał pracę. Wskazany obecny dochód to około 2 500 zł. Do końca listopada G. W. osiągał dochód około 3 000 zł. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 5,18 ha, użytkowaną przez osoby trzecie. Posiadają dwa samochody osobowe – audi z 2000 r. oraz opel corsa z 2003 r. Wskazali koszty utrzymania na około 2 200 - 2 500 zł. i są ograniczone tak by starczyło z wypłaty H. W. Otrzymują dopłaty unijne do gospodarstwa rolnego w wysokości około 3 000 zł., wskazali, że nie uzyskują innych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Dodali, ze rozbudowę będącą przedmiotem sprawy prowadził zmarły mąż wnioskodawczyni. Do wniosku dołączono kopie dokumentów PIT oraz kopie wyciągów ze stanu konta. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez H. W. i G. W. wniosek należy wskazać, że wnioskodawcy nie wykazali, by ich sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że rodzina wnioskodawców utrzymuje się ze stałego dochodu. Wprawdzie strona wskazała wysokość dochodu na około 2 500 zł. co na trzyosobową rodzinę jest dochodem niewielkim, jednak z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że średni dochód H. W. za miesiące październik – grudzień wyniósł ponad 4 700 zł. Należy również pamiętać, że wnioskodawca G. W. do końca listopada posiadał pracę za która uzyskiwał dochód około 3 200 zł. Ponadto należy wskazać, że strona posiada nieruchomość rolną z której wg oświadczenia nie uzyskuje dochodów. Stan taki, jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, należy ocenić jako negatywną przesłankę jeżeli chodzi o możliwość przyznania prawa pomocy. Wskazać należy w tym zakresie, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Nawet jednak, gdyby gospodarstwo rolne nie przynosiło dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez wnioskodawców innych źródeł zarobkowania. Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowo-administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie orzekającego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny, posiadają i utrzymują dwa samochody osobowe, posiadają dom o pow. 100 m2, posiadają nieruchomość rolną. Więc w omawianej sytuacji uznano, że wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie własnym staraniem ponieść kosztów postępowania w sprawie. Wnioskodawcy nie należą do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez skarżącyvch środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie możliwe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.