VII SA/Wa 3/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. C. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na rozbudowę i nadbudowę budynku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym formularzu PPF wnioskodawca opisując swój stan majątkowy wymienił mieszkanie zakładowe wymagające kapitalnego remontu, działkę leśną nr [...] o powierzchni 700 m2 oraz działkę nr [...]. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 963 zł miesięcznie, zwrócił też uwagę, że pomaga córce po przebytej chorobie nerek. Wskazał, że ma do spłacenia 3900 zł kredytu. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania wniosku, pismem z dnia [...] marca 2017 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] marca 2017 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie: - podanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu, w którym skarżący mieszka (np. czynsz, opłaty za prąd, gaz, telefon, wodę), - udokumentowanie wysokości otrzymywanej emerytury, - wskazanie, czy oprócz emerytury skarżący posiada inne źródła dochodu; jeśli tak, jakie i jakiej wysokości dochody z nich uzyskuje, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Ponadto - w związku z zawartym w treści skargi stwierdzeniem cyt.: "chodzi mnie o wykonanie tej drogi i nie będzie to stanowiło żadnego problemu dla przeprowadzenia podziału swojej działki nr [...] gdzie też chcę budować dom" - zobowiązano skarżącego do wyjaśnienia, z jakich środków zamierza zrealizować budowę domu. Wezwano również T. C. do wyjaśnienia, z jakich środków pomaga córce - wobec zawartego w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. oświadczenia cyt.: "mam chorą córkę dla której muszę kupić co miesiąc leki za prawie 1000 zł". Pismem z dnia [...] marca 2017 r. wnioskodawca udzielił dodatkowych wyjaśnień, z których wynika, że: - "co do budowy domu to być może córka o ile pozwoli zdrowie, kiedyś zamierza budować domek letniskowy" - "pomagam jej od 2 lat kiedy zachorowała na nerki. Oczywiście z emerytury i z oszczędności lat ubiegłych których na dziś nie mam" oraz nadesłał wyciąg z rachunku bankowego i kserokopie dokumentów dotyczących opłat za prąd i wodę. Natomiast T. C. nie odniósł się w żaden sposób do zawartego w piśmie z dnia [...] marca 2017 r. wezwania do udokumentowania wysokości otrzymywanej emerytury. Nie udzielił także jakiejkolwiek odpowiedzi na pytanie, czy oprócz emerytury posiada inne źródła dochodu; a jeśli tak, jakie i jakiej wysokości dochody z nich uzyskuje. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Starszego referendarza sądowego na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, zaś jego wyjaśnienia nie są spójne, rzetelne i wyczerpujące w szczególności w zakresie źródła uzyskiwanych dochodów na pomoc córce w zakupie leków. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie wnioskodawca nie podał nowych danych dotyczących sytuacji materialnej wskazując jedynie, że przedstawione dokumenty "są prawidłowe i świadczą o moim stanie finansowym na dzień dzisiejszy" oraz odniósł się do braku drogi do działki, co uniemożliwia dokonanie jej podziału. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.). Wniesienie zaś sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać bowiem należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nasuwa wątpliwości, to stosownie do art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy zaniecha współpracy w tym zakresie, to Sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji, w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy. Ponadto, wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 p.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Zgodnie z treścią art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka, czego zdaje się nie dostrzegać skarżący, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący, na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie udzielił wyczerpujących wyjaśnień, a przede wszystkim nie nadesłał dokumentów potwierdzających jego dochody. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie wykazał w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Informacje wskazane przez skarżącego we wniosku oraz brak wyczerpującego odniesienia się do wezwania Sądu powoduje, że podane informacje nie są wystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych. Ogólnikowe twierdzenia o jego ciężkiej sytuacji finansowej nie zostały poparte stosownymi dowodami. Jak wyżej wskazano, warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wynika to wprost z powołanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. To stronę bezpośrednio obciąża obowiązek szczegółowego podania swojej sytuacji majątkowej. Nie ma tu mowy o uprawdopodobnieniu. W ocenie Sądu, skoro wnioskodawca nie zgadza się z podjętym przez starszego referendarza rozstrzygnięciem, winien w złożonym sprzeciwie, odnieść się do poruszanych kwestii i szczegółowo wyjaśnić swoją sytuację. Tymczasem poza zaskarżeniem postanowienia, brak jest jakichkolwiek wyjaśnień, w szczególności nie zostały nadesłane dokumenty wskazane w wezwaniu z dnia [...] marca 2017 r. Zauważyć również należy, że skarżący nie wyjaśnił czy posiada inne, niż emerytura, źródła dochodu. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, zatem postanowienie starszego referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.