VII SA/Wa 3112/24

WyrokWSA w Warszawie2025-04-15

Skład orzekający: Mirosław Montowski, Małgorzata Jarecka, Nina Beczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji organu nadzoru budowlanego, wydana z powodu zastosowania niewłaściwego trybu postępowania (naprawczego zamiast legalizacyjnego) przy samowoli budowlanej, może zostać utrzymana w mocy, jeśli nie uwzględniono wszystkich skutków społeczno-gospodarczych tej decyzji oraz długotrwałości postępowania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo stwierdzenie zastosowania niewłaściwego trybu postępowania przy samowoli budowlanej nie jest wystarczające do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, jeśli nie uwzględniono wszystkich skutków społeczno-gospodarczych decyzji oraz długotrwałości postępowania. W szczególności, eliminacja pozwolenia na budowę i długotrwałe procedowanie w niewłaściwym trybie mogą wpływać na ocenę rażącego charakteru naruszenia.
Stan faktyczny
Skarżący T. W. i A. F.-W. zaskarżyli decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), która utrzymała w mocy decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PWINB). PWINB stwierdził nieważność decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) z maja 2019 r. PINB pierwotnie nałożył na skarżącego obowiązek sporządzenia projektu budowlanego zamiennego w związku z budową muru oporowego, uznając to za istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu. GINB uznał, że PINB błędnie zastosował procedurę naprawczą (art. 51 Prawa budowlanego) zamiast procedury legalizacyjnej (art. 48 Prawa budowlanego) dla samowoli budowlanej, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Skarżący zarzucili GINB naruszenie przepisów k.p.a., w tym art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., twierdząc, że decyzja PINB nie była wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant ref. staż. Oliwia Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi T. W. i A. F.-W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 października 2024 r. znak: DOR.7100.239.2024.KAL w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną przez T. W. i A. F.-W. ("skarżący") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z 18 października 2024 r., znak DOR.7100.239.2024.KAL, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego ("GINB", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego ("PWINB", "organ wojewódzki") z 26 czerwca 2024 r., znak WOP.7718.22.2024.TA. GINB w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że ww. decyzją organ wojewódzki stwierdził nieważność decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w G. ("PINB", "organ powiatowy") z [...] maja 2019 r., znak PINB [...]. Następnie organ odwoławczy opisał specyfikę postępowania nieważnościowego. Stwierdził, że decyzja organu wojewódzkiego z 26 czerwca 2024 r. jest prawidłowa. GINB przedstawił, że 18 kwietnia 2019 r. przedstawiciele organu powiatowego przeprowadzili kontrolę obiektu budowlanego na nieruchomości zlokalizowanej w G. przy ul. [...]. Ustalono, że na działce znajduje się budynek mieszkalny jednorodzinny, wolnostojący, budowany na podstawie decyzji Prezydenta Miasta G. z [...] lutego 2008 r., znak [...]. Budowa została zakończona, a inwestor nie zawiadomił jeszcze organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy. Podczas kontroli stwierdzono również, że na terenie nieruchomości wzniesiono konstrukcję oporową o zmiennej wysokości od 0,95 do 1,60 m przenoszącą siły parcia gruntu, pochodzące z różnicy poziomów gruntu. Konstrukcja oporowa powstała wzdłuż działek nr [...], [...], [...] i [...]. Konstrukcja oporowa w okolicach połowy swojej długości posiada rysę pionową (pęknięcie). Pismem z 19 kwietnia 2019 r. organ powiatowy zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie istotnego odstąpienia od zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta G. o pozwoleniu na budowę z [...] lutego 2008 r. Następnie decyzją z [...] maja 2019 r. PINB, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 ze zm.), nałożył na skarżącego obowiązek sporządzenia i przedstawienia, w terminie do 30 września 2019 r., czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego wraz z wymaganymi opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i sprawdzeniami, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz – w razie potrzeby – wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, przy budowie domu mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem wraz z instalacjami wewnętrznymi: wod.-kan. i elektryczną przy ul. [...] w G., na terenie działki nr [...], obr. [...] (uwzględniając konstrukcję oporową będącą częścią całego zamierzenia budowlanego). Uzasadniając tę decyzję organ powiatowy stwierdził, że zatwierdzony projekt budowlany nie przewidywał wybudowania konstrukcji oporowej w ramach zamierzenia inwestycyjnego, co świadczy o naruszeniu warunków określonych w pozwoleniu na budowę poprzez zmiany w zakresie projektu zagospodarowania działki. Wybudowanie konstrukcji oporowej, czyli tzw. "innej budowli" wymagało uzyskania decyzji o zmianie decyzji o pozwoleniu na budowę, co w świetle art. 36a ust. 5 pkt 1 Prawa budowlanego stanowiło istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego. GINB następnie wskazał, powołując się na judykaturę, że rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., musi mieć charakter ciężki i oczywisty. Jego cechą jest to, że wydane rozstrzygnięcie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu. Oznacza to, że naruszenie przepisu ma oczywisty charakter, widoczny na "pierwszy rzut oka". Drugą cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że obarczona nim decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ odwoławczy podkreślił, że słuszne jest stanowisko organu wojewódzkiego co do tego, że PINB błędnie dokonał analizy dotyczącej istotnego odstąpienia od udzielonego pozwolenia na budowę. Projekt zagospodarowania terenu, będący częścią projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta G. z [...] lutego 2008 r., nie zawierał w swoim zakresie wykonania spornego muru oporowego. Na mapie zagospodarowania terenu wrysowano jedynie linią przerywaną granicę działki w obrębie stryku nr [...] z działkami graniczącymi z murem oporowym – bez jakiegokolwiek zaznaczenia, że projektuje się na tej linii mur oporowy. Budowa takiego muru wymagała uzyskania stosownego pozwolenia na budowę, którego inwestor nie posiadał. Nie można było uznać budowy muru oporowego za istotne odstępstwo od udzielonego pozwolenia na budowę, które uzasadniało wdrożenie procedury naprawczej z art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego. Organ prowadzący postępowanie winien wdrożyć postępowania legalizacyjne, o którym mowa w art. 48 Prawa budowlanego. Tym samym, w ocenie GINB, w sprawie został wdrożony niewłaściwy tryb postępowania, co niewątpliwie świadczy o wystąpieniu wady rażącego naruszenia prawa. Powołując się na poglądy judykatury wskazano, że za istotne odstąpienie nie może być uznane wykonanie obiektu, którego projekt zagospodarowania terenu, a także projekt architektoniczno-budowlany zatwierdzony decyzją o pozwoleniu na budowę nie przewidywał. Wykonanie budowli w postaci muru oporowego nie stanowi odstępstwa od pozwolenia na budowę w rozumieniu art. 36a Prawa budowlanego, ale wykonanie obiektu poza zakresem udzielonego pozwolenia. Skoro na wykonanie takiego obiektu wymagane było pozwolenie na budowę, trafne było zastosowanie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego. GINB stwierdził, że z uwagi na zaistnienie podstaw do wdrożenia postępowania legalizacyjnego, w sposób oczywisty bezzasadne było zastosowanie art. 51 Prawa budowlanego i prowadzenie postępowania naprawczego wobec obiektu budowlanego wybudowanego samowolnie. Wskazał, że przeprowadzenie postępowania w niewłaściwym trybie – w oparciu o art. 50-51 Prawa budowlanego zamiast art. 48 tej ustawy lub odwrotnie) może stanowić rażące naruszenie prawa, o tyle dla stwierdzenia takiego kwalifikowanego naruszenia niezbędne jest ustalenie ponad wszelką wątpliwość zakresu robót budowlanych i błędnego ich zakwalifikowania. Dla określenia właściwego trybu usuwania samowoli budowlanej decydujące znaczenie ma rodzaj wykonanych (wykonywanych) samowolnie robót budowlanych, który należy określić zgodnie z legalnymi definicjami zawartymi w art. 3 pkt 6 i 7 Prawa budowlanego. Procedurę przewidzianą w art. 48 tej ustawy stosuje się bowiem wyłącznie, gdy roboty budowlane, prowadzone bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, stanowią budowę. W analizowanej sprawie w sposób samowolny wykonano budowę muru oporowego, którego legalizację przeprowadza się w trybie art. 48. Wskazano, powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, że charakter naruszonego przepisu również uzasadnia uznanie naruszenia za rażące. Samowola budowlana stanowi bowiem najbardziej jaskrawy wyraz lekceważenia przez inwestorów przepisów Prawa budowlanego. Zastosowanie w takiej sytuacji trybu z art. 50-51, przewidzianego dla mniej jaskrawych form naruszenia przepisów, a przede wszystkim niewiążącego się z obowiązkiem uiszczenia opłaty legalizacyjnej, kłóci się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, uprzywilejowanym traktowaniem jednych kategorii inwestorów, w stosunku do innych, dopuszczających się takiej samej samowoli budowlanej. GINB podał, że w rozpoznawanej sprawie konsekwencją wydania decyzji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego jest wydanie decyzji zatwierdzającej, na podstawie art. 51 ust. 4 ww. ustawy przedstawioną przez inwestora dokumentację projektową i zobowiązującą go jedynie do uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Akceptacja tak wadliwego działania organu mogłaby stanowić zachętę do omijania, a przede wszystkim nadużywania prawa, z poważnym uszczerbkiem dla porządku prawnego. Podsumowując GINB wskazał, że organ wojewódzki prawidłowo stwierdził, iż decyzja z 21 maja 2019 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego przez bezzasadne jego zastosowanie w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie powinien zostać wdrożony art. 48 Prawa budowlanego. Zastosowany w sprawie tryb naprawczy wobec oczywistej samowoli budowlanej był niedopuszczalny. Wskazał również, że skutki ekonomiczne i społeczne sytuacji pozostawienia w obrocie inkryminowanej decyzji, jako te których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa, są jasne do wskazania i polegają na ochronie pewności porządku prawnego i zasad funkcjonowania praworządnego państwa. Utrzymanie w mocy decyzji organu wojewódzkiego pozwoli zatem przeprowadzić postępowanie legalizacyjne dla przedmiotowej budowli we właściwy dla niej sposób, a tym samym ochronić ww. zasady. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. 1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie przez GINB, iż organ wojewódzki prawidłowo zastosował ww. przepis i zastosowanie go w przedmiotowej sprawie, w sytuacji, gdy decyzja organu powiatowego nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie zachodzą więc przesłanki do zastosowania ww. przepisu, 2) art. 7b, art. 8 oraz art. 12 k.p.a., tj. obowiązku współdziałania organów administracji publicznej w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, obowiązku działania organów administracji publicznej w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz obowiązku możliwie szybkiego działania w sprawie oraz posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, w sytuacji gdy GINB nie uwzględnił i nie zbadał, że organ wojewódzki wydający decyzję parokrotnie przekazywał sprawę do ponownego rozpoznania, ani razu nie wskazując swoich wątpliwości w zakresie poprawności stosowania art. 51 Prawa budowlanego przez organ powiatowy, sam też wskazując na konieczność zastosowania ww. przepisu tylko po to, żeby po kilku latach prowadzenia sprawy w tym kierunku nabrać wątpliwości interpretacyjnych i w całości stwierdzić nieważność decyzji organu powiatowego, co w sposób ewidentny stanowi zaprzeczenie wszelkich powyżej wskazanych zasad postępowania administracyjnego, 3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ustalenie, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika brak podstaw do zastosowania procedury naprawczej określonej w art. 51 Prawa budowlanego, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż procedura przewidziana w ar. 51 Prawa budowlanego winna znaleźć zastosowanie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu wojewódzkiego. Odpowiadając na skargę GINB wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kierując się regułami unormowanymi w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja GINB narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa, Sąd uznał za konieczne uchylenie nie tylko decyzji organu odwoławczego, ale też decyzji ją poprzedzającej. Organy nadzoru budowlanego w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – trafnie uznały, że decyzja organu powiatowego z 21 maja 2019 r. wydana została z naruszeniem prawa. Co najmniej przedwczesna i niepoprzedzona należytymi i wyczerpującymi ustaleniami była jednak kwalifikacja tego naruszenia jako mającego charakter rażący. Zważyć bowiem należy, co znajduje również swoje odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu wojewódzkiego, iż instytucja stwierdzenia nieważności decyzji będąca nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 k.p.a., a służącej ochronie takich wartości, jak ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tego też powodu tryb ten może być stosowany tylko w sytuacji bezspornego ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., które to przesłanki z racji ich wyczerpującego wyliczenia nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Kontrola decyzji w postępowaniu nieważnościowym sprowadza się jedynie do kwestii, czy decyzja jest dotknięta którąkolwiek z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Wśród wad stanowiących przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wymienia rażące naruszenie prawa. Podkreślić jednocześnie należy, że nie każde naruszenie prawa zasługuje na to, aby zakwalifikować je jako "rażące", za takie można uznać tylko wyjątkowe i jaskrawe naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa, przy czym chodzi o przepis, którego treść bez żadnych wątpliwości może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Oczywistość naruszenia polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną, a więc chodzi o sytuację, gdy istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 marca 2023 r. sygn. II OSK 190/22, z 20 lipca 2023 r. sygn. III OSK 2683/21). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się ponadto, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki gospodarcze lub społeczne, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 września 2017 r. sygn. I OSK 3043/15, z 2 marca 2011 r. sygn. II OSK 2226/10, z 20 października 2010 r. sygn. II OSK 1614/09). W orzecznictwie wskazuje się również, że restrykcyjność sankcji nieważności powoduje, że winna ona mieć zastosowanie tylko w wypadkach ściśle wskazanych przez ustawodawcę i tylko z powodu kardynalnego naruszenia przepisów, a szersza wykładnia pojęcia rażącego naruszenia prawa prowadziłaby do zatarcia różnicy pomiędzy trybem instancyjnej kontroli decyzji a trybami nadzwyczajnymi (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 697/18). W realiach kontrolowanej sprawy Sąd nie kwestionuje dokonanych ustaleń i prawidłowości wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji (akceptującej ustalenia organu wojewódzkiego) w zakresie oczywistości naruszonego przepisu oraz jego charakteru. Naruszenie to nie przesądzało jednak jeszcze o konieczności stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, poprzez zastosowanie przez organ powiatowy względem zrealizowanej konstrukcji oporowej trybu naprawczego zamiast trybu legalizacyjnego, wymagało również dokonania ustaleń, co do dalszego toku postępowania, jakie faktycznie miało miejsce po wydaniu inkryminowanej decyzji. Należało wskazać na wydane później rozstrzygnięcia organów administracji oraz ich skutki. Było to niezbędne w celu wykazania konieczności wyeliminowania kwestionowanego aktu prawnego z powodu skutków, które już zaistniały oraz mogłyby zaistnieć w przyszłości. Analiza ta była konieczna zwłaszcza dlatego, że ostateczną decyzją z [...] listopada 2021 r., znak [...], Prezydent Miasta G. na wniosek organu nadzoru budowlanego wyeliminował z obrotu prawnego własną decyzję o pozwoleniu na budowę z [...] lutego 2008 r. znak [...]. Eliminacja z obrotu prawnego pozwolenia na budowę prowadzi do tego skutku, że skarżący nie legitymuje się żadnym pozostającym w obrocie prawnym pozwoleniem na budowę i stawia pod znakiem zapytania legalność całej inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z garażem i instalacjami wewnętrznymi, co jest skutkiem niewspółmiernym do kwestii prawidłowego trybu procedowania w zakresie spornego muru oporowego. Tymczasem w uzasadnieniu decyzji organ I instancji w ogóle nie zawarł żadnych rozważań co do skutków, które wywołała decyzja PINB z [...] maja 2019 r., a GINB swoje stanowisko w powyższym zakresie uzasadnił bez uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy. Nie można tracić z pola widzenia tego, że nałożenie na inwestora obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego gwarantuje ochronę prawną zarówno inwestora, jak i osób trzecich, poprzez sporządzenie i zweryfikowanie przez organy nadzoru budowlanego dokumentów, tj. projektu budowlanego wraz ze wszystkimi uzgodnieniami, opiniami i zezwoleniami. W niniejszej sprawie daje to również gwarancję prawnie zainteresowanym pozostałym stronom postępowania administracyjnego, w tym osób, których pismo z 15 marca 2019 r. stanowiło impuls do reakcji organu powiatowego w celu skontrolowania spornej konstrukcji oporowej. Nie można również pominąć i tego, że powiatowy i wojewódzki organ nadzoru budowlanego przez ponad pięć lat procedowali w sprawie w kierunku zakończenia jej rozstrzygnięciem wydanym w oparciu o art. 51 ust. 4 albo 51 ust. 5 Prawa budowlanego. PWINB dokonując dwukrotnie instancyjnej kontroli rozstrzygnięć organu powiatowego zatwierdzających projekt budowlany zamienny i nakładających obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie w żadnym stopniu nie kwestionował wdrożonego przez PINB trybu postępowania, unormowanego w art. 50-51 Prawa budowlanego. Zauważyć więc też przyjdzie, że skarżący, realizując nałożone na niego obowiązki w trybie naprawczym, musiał ponieść nakłady finansowe celem m. in. przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. Uwzględniając powyższe okoliczności, orzekające organy nie oceniły czy skutki, które wywołała inkryminowana decyzja, są mniej doniosłe aniżeli ewentualny brak konieczności uiszczenia przez inwestora opłaty legalizacyjnej z uwagi na niewłaściwie zastosowany tryb postępowania. Choć uiszczenie opłaty legalizacyjnej jest warunkiem sine qua non wydania decyzji na podstawie art. 49 ust. 4 Prawa budowlanego, to w obecnym porządku prawnym przewiduje się możliwość odroczenia terminu jej płatności, rozłożenia zapłaty opłaty legalizacyjnej na raty, a nawet umorzenia opłaty legalizacyjnej w całości lub w części (por. art. 67a Ordynacji podatkowej). Prawnie dopuszczalna jest więc sytuacja (choć w wyjątkowych i nielicznych przypadkach), gdy sprawca samowoli budowlanej nie poniesie konsekwencji finansowych związanych z koniecznością uiszczenia opłaty legalizacyjnej, a mimo to zalegalizuje roboty budowlane. Niewątpliwie, zastosowanie niewłaściwego trybu postępowania w niniejszej sprawie może spowodować potencjalny brak konieczności uiszczenia przez inwestora opłaty legalizacyjnej. Okoliczność ta nie może mieć jednak charakteru determinującego uznanie, iż decyzja PINB z [...] maja 2019 r. obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa. Całość zgromadzonego materiału dowodowego oraz wszystkie okoliczności sprawy, w ocenie Sądu, obligowały organy nadzoru budowlanego do głębszego pochylenia się nad kwestią skutków, które wywołuje inkryminowana decyzja organu powiatowego, a następnie ich wyczerpującego przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Sąd nie kwestionuje prawidłowości twierdzeń GINB oraz organu I instancji co do tego, że realizacja spornego muru oporowego wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, wobec czego jego wybudowanie odbyło się w warunkach samowoli budowlanej. Niewątpliwie też trybem postępowania, które powinien wdrożyć organ powiatowy, nie mógł być ten unormowany w art. 50-51 Prawa budowlanego. Organ wojewódzki, a w ślad za nim organ odwoławczy, nie wyważyły natomiast, czy skutki wydania inkryminowanej decyzji PINB (i powoływane przez GINB oraz znajdujące uzasadnienie w doktrynie oraz orzecznictwie) w zestawieniu z konsekwencjami, jakie decyzja ta wywołała po stronie inwestora oraz pozostałych stron postępowania, obligują do uznania, że w sprawie ziściła się przesłanka unormowana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Ponownie procedując we wszczętym z urzędu postępowaniu nieważnościowym Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, uwzględniając zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu, zobligowany będzie ocenić w sposób wszechstronny i wyczerpujący, czy skutki społeczno-gospodarcze, które wywołała decyzja PINB z [...] maja 2019 r., pozwalają w niniejszej sprawie uznać, że ziściła się przesłanka rażącego naruszenia prawa. Dokonując oceny czy ww. decyzja PINB obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa organ wojewódzki uwzględni nie tylko oczywistość i charakter naruszenia prawa, ale przede wszystkim weźmie pod uwagę konsekwencje, jakie dla stron postępowania wywołało wydanie inkryminowanej decyzji oraz przeszło pięcioletnie prowadzenie postępowania w trybie naprawczym. W zależności od dokonanych ustaleń organ wojewódzki oceni, czy zasadne jest umorzenie wszczętego postępowania nieważnościowego czy też stwierdzenie nieważności decyzji organu powiatowego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło