VII SA/Wa 406/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. o wznowienie postępowania sądowego o sygn. akt VII SA/Wa 1381/15 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 26 maja 2017 r. (data prezentaty) wpłynął na formularzu PPF wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2017 r., D. W. i M. W. zostali zobowiązani do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, m.in. poprzez: wskazanie, gdzie zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają; podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i z utrzymaniem mieszkania; podanie, jakie nieruchomości skarżący posiadają; wskazanie, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych; wskazanie, czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firmy [...] oraz firmy [...].; podanie, czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami; nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych; nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwano skarżących ponadto do wskazania, czyją własnością oraz jakiej wielkości jest wybudowany dom, o którym piszą w skardze z dnia 8 lutego 2013 r. w sprawie VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje. D. W. i M. W. powyższe wezwanie odebrali w dniu 8 czerwca 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy złożyli po raz kolejny formularz PPF, ponadto w piśmie z 24 czerwca 2017 r. wyjaśnili, że ich sytuacja jest bardzo zła "bowiem to Sąd uporczywie chronił mafię gruntowo budowlaną w GUNB w [...] i uporczywie nękał stronę skarżącą". Ponadto wnioskodawcy wskazali, że J. W. i M. W. nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, bowiem od 2003 r. skarżący nie mają w mieszkaniu wody zimnej i ogrzewania. Oświadczyli, że nie mają konta bankowego oraz pojazdów mechanicznych. Ponadto oświadczyli, że pod wskazanym adresem nie jest prowadzona żadna działalność [...]. Wskazali, że wszystkie ponoszone wydatki zamieścili w złożonym wniosku PPF. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Starszy referendarz sądowy uznał, że brak jest uzasadnienia dla przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Wskazał, że złożony wniosek zawiera dane ogólnikowe i niepełne, nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości i nie przedstawia pełnych danych materialnych wnioskodawców. Skarżący w złożonym wniosku wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3075 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że są współwłaścicielami działek nr [...] i [...] w [...], natomiast domu, mieszkania, innych nieruchomości nie posiadają. Wymieniając wydatki skarżący oświadczyli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie, na leki wydają około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody, bo do żadnej sprawy nie przydzielono im pomocy. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawcy nie wykazali, by ich sytuacja materialna była tak trudna, żeby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawcy przedstawili swoją sytuację materialną w sposób nierzetelny, podając dane w sposób wybiórczy. Ponadto nie udzielono wystarczających wyjaśnień w związku z wezwaniem z 1 czerwca 2017 r. Wnioskodawcy nie wyszczególnili w ogóle ponoszonych wydatków. W formularzu wskazano, że koszty utrzymania to 500 zł utrzymanie mieszkania, 800 zł leki (ratujące życie) na temat innych wydatków wnioskodawcy wskazali tylko że są to koszty postępowań sądowych, które przekraczają ich dochody. Zatem strona skarżąca nie przedstawiła żadnych rachunków bądź przybliżonych kwot świadczących o miesięcznych kosztach utrzymania takich jak żywność, środki czystości. Ze złożonych dokumentów nie wynika kto jest właścicielem obecnie zajmowanego domu. W istocie, poza danymi określającymi wysokość dochodu rodziny (3 075 zł.), nie ma żadnych innych danych, które umożliwiłyby ocenę sytuacji finansowej skarżących. Biorąc pod uwagę zaś powyższe kwoty referendarz stwierdził, że skarżący są w stanie ponieść pełne koszty postępowania. W ocenie referendarza składanie niepełnych, niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Ponadto referendarz wskazał, że dochód wnioskodawców na poziomie 3 075 zł. jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Państwo W. otrzymują stałą emeryturę, co było powodem uznania przez referendarza, że ich sytuacja materialna jest stabilna. Emerytura jest bowiem stale wypłacanym przychodem, z którego skarżący żyją. D. i M. W. złożyli od powyższego postanowienia sprzeciw, wnosząc o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżących postanowienie jest niesprawiedliwie i pozbawia skarżących prawa do obrony, prawa do wyroku i prawa do prawdy materialnej. Skarżący stwierdzili "nie stać nas na walkę z bezprawiem organu, referendarza sądowego i Sądu". W ocenie skarżących Sąd i referendarz sądowy uporczywie dyskryminują wnioskodawców i pozbawiają prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). W niniejszej sprawie zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie udzielili w sposób pełny i wyczerpujący odpowiedzi na skierowane do nich wezwanie, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżących. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. D. W. i M. W. uzyskują bowiem stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3075 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Ze złożonego formularza PPF wynika, że wydatki skarżących sprowadzają się do kosztów utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wydatków na leki około 800 zł. Należy podkreślić, że nie przedstawiając dodatkowych informacji, wnioskodawcy pozbawili orzekającego możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny ich sytuacji materialnej, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 1 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawcy nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, mogłoby prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawidłowo starszy referendarz sądowy przyjął, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.