VII SA/Wa 423/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić wniosek D. W. i M. W. o zmianę postanowienia z dnia 21 lipca 2015 r., odmawiającego przyznania D. W. i M. Wnuk prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący D. W. i M. W. w dniu 12 marca 2015 r. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z wniosku wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] w N. o powierzchni 2488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, nieruchomości rolnej nie posiadają. Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Po zobowiązaniu wnioskodawców, pismem z dnia [...] marca 2015 r., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, starszy referendarz sądy postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując iż w żaden sposób nie ustosunkowali się oni do zarządzenia z dnia [...] marca 2015 r. Od powyższego postanowienia skarżący złożyli sprzeciw. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, uznając, że skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd wskazał, że w złożonym formularzu skarżący podali jedynie szczątkowe informacje o stanie materialnym, dodatkowo po skierowanym do nich w trybie art. 255 ustawy wezwaniu nie udzielili informacji na temat ponoszonych comiesięcznych wydatków, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. oddalił zażalenie skarżących na postanowienie z dnia 21 lipca 2015 r. Skarżący D. W. i M. W. w dniu 22 grudnia 2015 r. złożyli na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. zobowiązano skarżących do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. D. W. i M. W. w odpowiedzi na ww. wezwanie przysłali ponownie uzupełniony urzędowy formularz w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zauważyć przede wszystkim trzeba, że wniosek D. W. i M. W. z dnia 22 grudnia 2015 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, Sąd odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W takiej sytuacji kolejny wniosek skarżących należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z 21 lipca 2015 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej - "ppsa"), który to przepis stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Wniosek taki może być uwzględniony tylko, jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a więc wówczas, gdy nastąpiło takie pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadnia przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 ustawy. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przez D. W. i M. W. wniosku, ponieważ nie wykazali oni w sposób niebudzący wątpliwości, że ich aktualna sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W treści wniosku z dnia 22 grudnia 2015 r. D. W. i M. W. oświadczyli, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.047 zł netto miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] w N. o powierzchni 2488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, nieruchomości rolnej nie posiadają. Dodali, że w domu nie mają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wskazali, że ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem mieszkania w wysokości 500 zł oraz w związku z zakupem leków w wysokości około 800 zł miesięcznie. Podali, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. zobowiązano D. W. i M. W. do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez m.in: udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłaty za prąd, gaz, telefon, wodę itp.), udokumentowanie wysokości wydatków związanych z leczeniem, nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych Skarżący w odpowiedzi na ww. wezwanie, przesłali w dniu 22 stycznia 2016 r. ponownie wypełniony formularz urzędowy, z którego dodatkowo można odczytać informacje, iż skarżący w związku z toczącymi się postępowaniami administracyjnymi oraz w sądzie ponoszą wydatki w wysokości 1.000 zł. Podkreślenia wobec tego wymaga, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie można natomiast zaliczyć kosztów, jak to określili skarżący, "walki z bezprawiem", wydatków na usługi kserograficzne czy pocztowe. Zauważyć należy, że pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznania prawa pomocy. Wnioskodawcy praktycznie nie ustosunkowali się do tego zarządzenia, tj. nie przedstawili żadnych informacji o udzielenie których byli wzywani. Mając na uwadze powołane okoliczności uznać zatem trzeba, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego wniosku wynika, że D. W. i M. W. utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3.047 zł netto miesięcznie. Brak jest natomiast rzetelnych informacji pozwalających na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się wydatki i koszty utrzymania wnioskodawców, w tym wydatki ponoszone w związku z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują oraz wydatki związane z leczeniem. Przyznanie prawa pomocy możliwe jest natomiast wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierających przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości uzyskiwanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, a także zestawienie ponoszonych wydatków. Dopiero bowiem porównanie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią koniecznymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy jest ona w stanie ponieść koszty postępowania. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Przypomnieć trzeba, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Na podstawie udzielonych przez D. W. i M. W. informacji nie jest natomiast możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, nie jest też możliwe ustalenie, czy nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej skarżących w stosunku do sytuacji opisanej we wniosku, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. Brak jest więc podstaw do zmiany postanowienia z dnia 21 lipca 2015 r., odmawiającego skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 i art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.