VII SA/Wa 473/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. O. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi Z. O. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 15 maja 2017r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. O., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 8.234,31 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się emerytura małżonki wnioskodawcy w wysokości 621,51 złotych i dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu wynajmu 7612,80 złotych (8.320,00 złotych minus podatek 707,20 złotych). Wnioskodawca podał, że posiada z małżonką dom w zabudowie szeregowej z lat 60-tych o pow. 120 m², szacunkowa wartość ok. 400 000 złotych oraz budynki usługowe o pow. 316 m² stanowiące zabezpieczenie pożyczki hipotecznej o wartości ok. 1.200 000 złotych. Wnioskodawca wskazał następujące wydatki: podatek od dzierżawy czynszu w wysokości 707,20 złotych, "porozumienie 800 złotych do maja", opłatę za telefon 73,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 84,64 złotych, ubezpieczenie nieruchomości 50,00 złotych, opłatę za wodę 47,00 złotych, opłatę za rachunek bankowy 40,00 złotych, podatki od nieruchomości 67,75 złotych, ubezpieczenie OC 101,50 złotych, opłatę za energię elektryczną w wysokości 67,59 złotych, karma dla zwierząt ok. 250,00 złotych, spłata kredytu w wysokości 4000 złotych do maja, od czerwca w wysokości 4500 złotych, kapitalizacja odsetek w wysokości ok. 70,00 złotych, prowizja za odnowienie kredytu w wysokości 16,66 złotych. Podał, że razem miesięczne koszty bez podatku wynoszą 5.688,14 złotych. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący opisał 12 – letni przebieg postępowań administracyjnych w swojej sprawie i dodał, że sytuacja zmusiła go i jego żonę do bardzo intensywnych poszukiwań kupców lub współinwestorów w celu rozwiązania powstałych zobowiązań, zaś wysokość pozyskiwanych środków oraz miesięcznych wpłat do banku nie jest spłatą rat kredytowych świadczących o znakomitej kondycji finansowej lecz próbą wypełnienia za wszelką cenę porozumienia w celu niedoprowadzenia do licytacji i sprzedaży majątku za bezcen. Wyjaśnił, że wyszczególniony we wniosku majątek w postaci budynku mieszkalnego i budynku usługowego jest zabezpieczeniem kredytów bankowych. Dodał, że Sąd Okręgowy w [...] w porównywalnej sytuacji majątkowej zwolnił go częściowo z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Oceniając sytuację majątkową skarżącego należy zgodzić się z ustaleniami poczynionymi w postanowieniu z dnia 26 czerwca 2017 r. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, że wnioskodawca wraz z żoną prowadzi gospodarstwo domowe. Wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 8.234,31 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się emerytura małżonki wnioskodawcy w wysokości 621,51 złotych i dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu wynajmu 7612,80 złotych (8.320,00 złotych minus podatek 707,20 złotych). Posiada z małżonką dom w zabudowie szeregowej z lat 60-tych o pow. 120 m², szacunkowa wartość ok. 400 000 złotych oraz budynki usługowe o pow. 316 m² stanowiące zabezpieczenie pożyczki hipotecznej o wartości ok. 1.200 000 złotych. Stałe miesięczne wydatki to: podatek od dzierżawy czynszu w wysokości 707,20 złotych, "porozumienie 800 złotych do maja", opłata za telefon 73,00 złotych, opłata za gaz w wysokości 84,64 złotych, ubezpieczenie nieruchomości 50,00 złotych, opłata za wodę 47,00 złotych, opłata za rachunek bankowy 40,00 złotych, podatki od nieruchomości 67,75 złotych, ubezpieczenie OC 101,50 złotych, opłata za energię elektryczną w wysokości 67,59 złotych, karma dla zwierząt ok. 250,00 złotych, spłata kredytu w wysokości 4000 złotych do maja, od czerwca w wysokości 4500 złotych, kapitalizacja odsetek w wysokości ok. 70,00 złotych, prowizja za odnowienie kredytu w wysokości 16,66 złotych. Skarżący wskazał, że razem miesięczne koszty bez podatku wynoszą 5.688,14 złotych, a wiec nie przekraczają one dochodu wnioskodawcy. Oznacza to, że skarżącemu i jego żonie miesięcznie, po odliczeniu od dochodów w wysokości 8.234,31 złotych miesięcznie (bez podatku) kosztów utrzymania w wysokości 5.688,14 złotych (bez podatku), pozostaje kwota około 2546 zł. Zatem skarżący jest w stanie poczynić oszczędności i tak gospodarować własnym dochodem, aby pokryć koszty sądowe, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie w kwocie 100 zł i ewentualnie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości również 100 zł. Rozpatrując niniejszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika słusznie uznano, że nie występują przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy pamiętać, że nie wszystkie deklarowane wydatki uznawane są za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Do wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb wnioskodawcy i rodziny nie można bowiem zaliczyć wydatków związanych z utrzymaniem zwierząt domowych, a zadeklarowanych przez skarżącego na poziomie 250 zł miesięcznie. Jak słusznie wskazał Starszy referendarz sądowy za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez skarżącego na spłatę kredytu. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Spłata zobowiązań finansowych –kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2011r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, postanowienie z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302). Odnosząc się do argumentu sprzeciwu o fakcie zwolnienia skarżącego w innym postępowaniu, należy wyjaśnić, że zwolnienie od konieczności ponoszenia kosztów sądowych rozpoznawane jest dla każdej sprawy osobno. Nie jest bowiem regułą, że zwolnienie w jednej sprawie pociąga za sobą automatycznie zwolnienie w innych sprawach, w których występuje ta sama strona. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.