VII SA/Wa 499/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy G. M. w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez G. M. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w [...] o pow. 45 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha (wskazując, że są to nieużytki rolne). Ponadto oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, własną działalność gospodarczą zawiesił z uwagi na panującą recesję, nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów i jest zadłużony. Zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem na kwotę 20 000 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 31 lipca br. wnioskodawca został zobowiązany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - wskazania z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, skoro jak zaznaczył od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodu, - wykazania z jakich środków utrzymuje mieszkanie i nieruchomość rolną; - wskazania jaki rodzaj działalności gospodarczej prowadzi przy ul. B., nr [...], lok. [...] w [...], - wskazania czy prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą M. Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe "S" w N. ul. Z., nr [...]; należało również wskazać jaki rodzaj działalności gospodarczej prowadzi wnioskodawca pod tą nazwą; - podania miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności kosztów żywności, opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości - w celu uprawdopodobnienia wysokości ww. kosztów należało załączyć odpowiednie kopie faktur, przelewów itp. - udokumentowania wysokości zadłużenia mieszkania, - wskazania czy posiada pojazdy mechaniczne jeżeli tak należało wskazać ich markę i rocznik oraz szacunkowe koszty utrzymania, - nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2016; - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; - nadesłania kopii wyciągu bankowego z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawcę (również firmowych) i wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące. W odpowiedzi na ww. zarządzenie wnioskodawca w piśmie z dnia 28 sierpnia 2017 r. wskazał, że do 2017 r. utrzymywał się z oszczędności. Mieszkanie jest zadłużone od trzech lat. Przy ul. B. nie prowadzi działalności gospodarczej. Prowadził działalność gospodarczą pn. G. Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe "S." w N., która zawieszona jest od pięciu lat. Prowadzi działalność skup i sprzedaż samochodów osobowych oraz akcesoriów samochodowych, oprócz opłat za mieszkanie wnioskodawca ma około 200 zł. zobowiązań. Posiada pojazdy (własność przedsiębiorstwa), które są kilkunastoletnie, uszkodzone i nieeksploatowane. Zaświadczenie z US przedstawi niezwłocznie po otrzymaniu. Nie korzysta ze świadczeń społecznych, od 5 lat składał PIT zerowy. Pomoc od osób trzecich otrzymuje w zakresie ogólnej egzystencji. Do pisma dołączono: kopię dowodu wpłaty na rachunek, specyfikację zapisów na koncie we wspólnocie mieszkaniowej. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez G. M. wniosek należało wskazać, że wnioskodawca nie wykazał swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżący deklaruje, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, jednakże nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Ponadto w skład jego majątku wchodzi zarówno mieszkanie, jak i nieruchomość rolna o powierzchni 3,5 ha. Wskazać należało, że orzekający nie kwestionuje okoliczności, iż skarżący posiada zadłużenie. Jednakże nie jest wiadome z jakich środków wnioskodawca się utrzymuje. Wskazanie, że pomoc od osób trzecich otrzymuje w zakresie ogólnej egzystencji, jest niewystarczające. Nie sposób jest bowiem przyjąć, by skarżący mógł egzystować nie posiadając jakiegokolwiek źródła utrzymania. Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia źródła swojego utrzymania, powoduje, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji życiowej oraz finansowej i wpływa negatywnie na ocenę wniosku. W dalszej kolejności zauważyć należało, iż wnioskodawca nie podał jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro skarżący nie wskazuje ani wysokości dochodów ani wydatków, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Zauważenia również wymaga, iż status prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest, według dostępnych danych ewidencyjnych, aktywny. Wnioskodawca wskazał że posiada w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą pojazdy mechaniczne (które są kilkunastoletnie, uszkodzone i nieeksploatowane), jednakże nie zostało wskazane jakie są to pojazdy ile ich jest, nie zostały podane roczniki. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji i dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby wnioskodawca był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Ponadto skarżący oświadczył, że zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, czego nie potwierdzają jednak dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. A zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia NSA z 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05 i z 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15). Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Niezależnie do powyższych uwag, zauważyć należało, że w wyznaczonym przez Sąd terminie, G. M. nie wykonał wezwania i nie przesłał do Sądu dokumentu PIT (poprzestając na stwierdzeniu, że od pięciu lat składa PIT zerowy), nie wykazał, że działalność gospodarcza została zawieszona w 1999 r., nie przedstawił też wyciągów z rachunku bankowego przedstawiając dowód wpłaty 1 zł. Brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego stanu rodzinnego, a w konsekwencji rzeczywistych możliwości płatniczych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.