VII SA/Wa 514/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: odmówić L. J. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. L. J. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie oznaczając zakresu żądania. Z treści wniosku wynika, iż skarżąca posiada dom o powierzchni 150 m2 oraz siedlisko o powierzchni 100 m2. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1440 zł, z której kupuje leki oraz utrzymuje dom. Pismem z dnia 28 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez oznaczenie zakresu żądania, a ponadto – na podstawie art. 255 ustawy - do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. W odpowiedzi na ww. wezwanie L. J. nadesłała kolejny formularz, w którym oznaczyła, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadesłała przy nim kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury oraz wyciągi z rachunku bankowego za marzec i kwiecień 2015 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania L. J. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do skorzystania z tej instytucji. Z uwagi na niewystarczające, w ocenie referendarza sądowego, przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym przez L. J. wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia 28 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości emerytury (np. nadesłanie kserokopii decyzji o waloryzacji emerytury lub ostatniego odcinka emerytury), - wskazanie, czy skarżąca mieszka sama, czy wspólnie z innymi osobami, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wskazanie, czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje, - wskazanie, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami, jeśli tak, należy wskazać uzyskiwane przez nie dochody, - wskazanie wysokości miesięcznych wydatków, w tym wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za gaz, wodę, energię, telefon), - wskazanie, czy skarżąca uzyskuje dochody z tytułu najmu pawilonu handlowego przy ul. Piłsudskiego w Przasnyszu, jeśli tak, w jakiej wysokości. W odpowiedzi na ww. pismo skarżąca wraz z kolejnym formularzem nadesłała decyzję o waloryzacji emerytury, z której wynika, że wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia wynosi 1440,72 zł netto. Oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu pawilonu handlowego przy ul. Piłsudskiego w Przasnyszu, którego była inwestorem, jak wynika z akt administracyjnych. Wskazała, że na utrzymanie domu miesięcznie wydaje ok. 450 zł (opłaty za gaz, wodę, prąd, odprowadzanie nieczystości, telefon, koszty opału), na jedzenie przeznacza ok. 500 zł. Skarżąca wymieniła również wydatki związane z leczeniem, jednak zauważyć trzeba, że oświadczenie skarżącej w tym zakresie jest niejasne i nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, jakiej wysokości są to koszty. Skarżąca wymieniając bowiem ponoszone przez nią wydatki oświadczyła: "(...) na leki miesięcznie wydaję ok. 100 zł, na jedzenie miesięcznie wydaję ok. 500 zł oraz na leczenie miesięcznie wydaję ok. 300 zł". Należy też zwrócić uwagę, że L. J. w "pierwotnym" formularzu pozostawiła niewypełnione rubryki dotyczące stanu rodzinnego, wobec czego pismem z dnia 28 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącą do wskazania, czy prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami (jeśli tak, do wskazania uzyskiwanych przez nie dochodów), wezwano też do wskazania, czy mieszka sama, czy wspólnie z innymi osobami. W odpowiedzi, w kolejnym formularzu skarżąca oświadczyła, że brak jest osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Nie udzieliła natomiast żadnej odpowiedzi na pytanie, czy mieszka sama, czy wspólnie z innymi osobami. Zauważyć wobec tego trzeba, że, jak wynika z akt administracyjnych, uczestnikiem postępowania jest M. J., której adres zamieszkania jest taki sam, jak skarżącej. Ponadto z dowodów doręczenia kierowanych przez Sąd do skarżącej pism z dnia 19 marca, z dnia 10 kwietnia oraz z dnia 28 kwietnia 2015 r. wynika, że były one odbierane przez dorosłego domownika – syna skarżącej, S. J.. Okoliczności te podważają zatem, w ocenie referendarza sądowego, wiarygodność oświadczenia skarżącej, że nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego. Oczywiście sam fakt wspólnego zamieszkiwania z innymi osobami nie świadczy automatycznie o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, jednakże biorąc pod uwagę uchylenie się skarżącej od odpowiedzi na pytanie, czy mieszka sama, czy wspólnie z innymi osobami, musi budzić wątpliwości jej oświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądowym wskazuje się natomiast, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób pozostających z osobą składającą wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem informacje te mogą w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to właśnie łączne dochody i wydatki tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy nie można zatem ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku, lecz należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony składającej wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 442/12 Lex nr 1240669, z dnia 10 września 2013 r. I GZ 375/13 Lex nr 1363597). Mając na uwadze powyższe wątpliwości co do stanu rodzinnego skarżącej i jej oświadczenia o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego uznać trzeba, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Strona postępowania wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna bowiem wykazać w sposób przekonujący i wiarygodny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13 Lex nr 1347052, z dnia 13 stycznia 2011 r. I GZ 456/10 Lex nr 741446, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 r. I SA/Rz 478/10 Lex nr 764503, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2014 r. I SA/Bd 1172/13 Lex nr 1457060). Mając na uwadze powyższe uznać należy, że L. J. nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, wobec czego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270).