VII SA/Wa 542/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia części drogi kategorii drogi gminnej postanawia: odmówić Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na uchwałę Rady Miejskiej w [...], dotyczącą pozbawienia ulicy [...] w [...] kategorii drogi gminnej, złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku Stowarzyszenie wskazało, iż prowadzi działalność niezarobkową, mającą na celu m.in. reprezentowanie mieszkańców ulic [...],[...],[...] i [...] w [...] oraz ich najbliższego sąsiedztwa w kontaktach z władzami, a także dbałość o przestrzeganie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w gminie [...]. Stowarzyszenie oświadczyło, że do chwili obecnej, oprócz darowizn przeznaczonych na pokrycie kosztów organizacji Stowarzyszenia, nie otrzymało od swoich członków żadnych dalszych darowizn, nie otrzymało też żadnych spadków czy dotacji. Jak wskazało Stowarzyszenie, jego majątek w chwili obecnej wynosi 0 zł. Pismem z dnia 29 maja 2015 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazanie, ilu członków liczy stowarzyszenie; wskazanie, czy zostały ustalone składki członkowskie - jeśli tak, w jakiej wysokości i jak często są pobierane (co miesiąc, kwartał); podanie, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi stowarzyszenie i co się na te koszty składa. W piśmie z dnia 3 czerwca 2015 r. Stowarzyszenie [...] wskazało, że nie posiada rachunku bankowego. Podyktowane to jest niezarobkowym charakterem Stowarzyszenia, do którego w znacznej mierze należą osoby starsze, które nie mają możliwości samodzielnie reprezentować się m.in. w kontaktach z organami samorządowymi, a w związku z tym nie były ustalane dotychczas jakiekolwiek składki członkowskie. Stowarzyszenie wskazało też, że chęć przystąpienia do Stowarzyszenia wyraziło ok. 150 mieszkańców gminy [...]. Oświadczyło, że nie ma bieżących kosztów działalności. W 2014 r. koszty działalności, na które złożyły się opłaty związane z założeniem Stowarzyszenia (np. wyrobienie pieczątek, zakup podstawowych materiałów biurowych), sfinansowane zostały z dobrowolnych darowizn członków zarządu oraz członków założycieli Stowarzyszenia. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11 LEX nr 794951, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Stowarzyszenie [...], nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie działa w celach niezarobkowych, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, stowarzyszenia powinny uwzględniać konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 stycznia 2009 r. II OZ 22/09 LEX nr 551904, z dnia 16 kwietnia 2008 r. II OZ 321/04 LEX nr 479098, z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 LEX nr 1138287). Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone i na ponoszenie kosztów sądowych, np. poprzez ustalenie składek członkowskich w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "rejestrowe" mogą pozyskiwać środki ponadto z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach), mogą również prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 tej ustawy), mogą także otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35). Ustawodawca określił zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmioty mogą czerpać dochody. Takim właśnie stowarzyszeniem "rejestrowym" jest wnioskujące o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie [...]. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów Stowarzyszenia przyjąć trzeba, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skoro zaś nie ustalono jakichkolwiek składek członkowskich, a jednocześnie Stowarzyszenie nie zapewnia środków na swą działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań, stwierdzić trzeba, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Stowarzyszenie [...] winno było zatem podjąć odpowiednie działania w celu zgromadzenia środków finansowych na koszty sądowe w niniejszej sprawie, chociażby w taki sam sposób, w jaki zgromadziło środki na wydatki związane z założeniem Stowarzyszenia, a więc w drodze darowizn członków Stowarzyszenia. Skoro zaś Stowarzyszenie nie podejmuje jakichkolwiek działań w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie, brak jest podstaw do przerzucania tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy. Warto przy tym zauważyć, że wprawdzie Stowarzyszenie [...] nie wskazało jednoznacznie, ilu liczy członków (wskazało bowiem, że "w chwili obecnej chęć przystąpienia do Stowarzyszenia wyraziło ok. 150 mieszkańców gminy [...]"), to jednak, jako stowarzyszenie "rejestrowe" liczyć musi co najmniej 15 członków. Wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi natomiast 300 zł, zaś wysokość innych kosztów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się na dalszym etapie postępowania byłaby niższa aniżeli wysokość wpisu od skargi, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. I tak, wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosiłby 150 zł, wpis od zażaleń na wydawane postanowienia wynosiłby 100 zł, opłata kancelaryjna za wydanie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (w przypadku wyroku oddalającego skargę) również wynosiłaby 100 zł. Trudno zatem uznać, aby takie kwoty pozostawały poza zasięgiem możliwości finansowych Stowarzyszenia. Mając na względzie wskazane okoliczności stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...], nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.