VII SA/Wa 589/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy G. M. w sprawie ze skargi G. M. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Sygn. akt VII SA/Wa 58917 UZASADNIENIE Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez G. M. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w [...] o pow. 45 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha (wskazując, że są to nieużytki rolne). Ponadto oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, własną działalność gospodarczą zawiesił z uwagi na panującą recesję, nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów i jest zadłużony. Zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem na kwotę 18 000 zł. Jak stwierdził skarżący, o ile znajomi mu pomogą, ma dylemat, czy wykupić konieczne leki, czy żywność. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 29 sierpnia br. wnioskodawca został zobowiązany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie okoliczności wskazujących na trudną sytuację materialną wnioskodawcy, - wskazania z jakich środków obecnie się utrzymuje skoro nie osiąga dochodów, - wskazania na czym polega korzystanie z pomocy przyjaciół i w jakiej formie pomoc jest udzielana (jeżeli są to pożyczki pieniężne należy wskazać jakie kwoty miesięcznie wnioskodawca pożycza od przyjaciół i z jakich środków zamierza je spłacić oraz udokumentować je w postaci nadesłania umów, bądź oświadczeń osób udzielających pożyczek), - udokumentowania posiadanego zadłużenia (za mieszkanie, ew. innego), - udokumentowania zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, - wskazania czy posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należało wskazać model i rocznik, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłania kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za 2016 r., - nadesłanie kopii wyciągu bankowego za trzy ostatnie miesiące (osobistego i z prowadzonej działalności). W odpowiedzi na ww. pismo wnioskodawca w piśmie z dnia 21 września 2017 r. wskazał, że w jego ocenie jest osobą, której przysługuje pełne zwolnienie o kosztów sadowych, Dodał, że kilka lat żył z oszczędności, obecnie popadł w tarapaty finansowe i zdrowotne, korzysta z pomocy przyjaciół w postaci zaproszeń na obiady i inne posiłki, nie pożycza pieniędzy, zadłużenie za mieszkanie i energię elektryczną wynosi 23 000 zł., działalność została zawieszona w 1999 r. Wnioskodawca prowadził skup i sprzedaż pojazdów rozbitych i uszkodzonych, posiada pojazdy, które nie nadają się do eksploatacji oraz starsze pow. 15 lat. Nie korzysta ze świadczeń społecznych, od 5 lat składał PIT zerowy. Do pisma dołączono: kopię dokumentów ZUS, dowód wpłaty na rachunek, kopię ostatecznych wezwań do zapłaty, kopię sentencji postanowienia sądu rejonowego. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez G. M. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżący deklaruje, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, jednakże nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Ponadto w skład jego majątku wchodzi zarówno mieszkanie, jak i nieruchomość rolna o powierzchni 3,5 ha. Wskazać należy, że orzekający nie kwestionuje okoliczności, iż skarżący posiada zadłużenie. Jednakże nie jest wiadome z jakich środków wnioskodawca się utrzymuje. Wskazanie, że korzysta z posiłków u przyjaciół jest niewystarczające. Nie sposób jest bowiem przyjąć, by skarżący mógł egzystować nie posiadając jakiegokolwiek źródła utrzymania. Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia źródła swojego utrzymania, powodują, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji życiowej oraz finansowej i wpływają negatywnie na ocenę jego wniosku. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż wnioskodawca nie podał jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem. Wskazał jedynie, ze ma dylemat czy wykupić żywność, czy leki. Zatem wnioskodawca posiada jakieś środki finansowe, które przeznacza na żywność lub leki. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro skarżący nie wskazuje ani wysokości dochodów ani wydatków, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Zauważenia również wymaga, iż status prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest, według dostępnych danych ewidencyjnych, aktywny. Wnioskodawca wskazał że posiada w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą pojazdy mechaniczne (pow. 15 lat i uszkodzone), jednakże nie zostało wskazane jakie są to pojazdy ile ich jest, nie zostały podane roczniki. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji i dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby wnioskodawca był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Ponadto skarżący oświadczył, że zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, czego nie potwierdzają jednak dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. A zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia NSA z 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05 i z 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15). Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Niezależnie do powyższych uwag, zauważyć należy, że w wyznaczonym przez Sąd terminie, G. M. nie wykonał wezwania i nie przesłał do Sądu dokumentu PIT (poprzestając na stwierdzeniu, ze od pięciu lat składa PIT zerowy), nie wykazał, że działalność gospodarcza została zawieszona w 1999 r., nie przedstawił też wyciągów z rachunku bankowego przedstawiając dowód wpłaty 1 zł. Brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego stanu rodzinnego, a w konsekwencji rzeczywistych możliwości płatniczych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.