VII SA/Wa 613/17

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2017r. po rozpoznaniu wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2016r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za nieprzestrzeganie przepisów w zakresie znakowania środków spożywczych postanawia: odmówić A. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Do Sądu wraz ze skargą Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2016r., znak: [...] wpłynął uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy A. L. w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką. Rodzina utrzymuje się z dochodów w wysokości ok. 3.197 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1800 złotych, renta socjalna małżonka 644,43 złotych, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 złotych, dochody z tytułu umowy zlecenia - 20,00 złotych za zlecenie ochrony dostawy do sklepu (ok. 30 zleceń z miesiącu). Wnioskodawczyni wyszczególniła, że ponosi następujące wydatki tj. opłatę za wodę w wysokości 50,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości ok. 100,00 złotych, opłatę za prąd w wysokości ok. 100,00 złotych, opłatę za internet w wysokości ok. 25,00 złotych, TV-70,00 złotych, opłatę za telefony ok. 200,00 złotych, drzewo na opał średnio ok. 100,00 złotych/m-c, ubezpieczenie średnio ok. 100,00 złotych/m-c, paliwo ok. 200, złotych, kredyty w wysokości ok. 1000 złotych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, że jej sytuacja materialna jak i bytowa uniemożliwia jej poniesienie opłaty od skargi. Podała, że prowadzona działalność nie przynosi dochodu. Jedynym wynagrodzeniem jest dochód z pracy i renta socjalna z zasiłkiem pielęgnacyjnym. Z powodu dziecięcego porażenia mózgowego mają na utrzymaniu córkę, która podjęła naukę w szkole znacznie oddalonej od miejsca zamieszkania. Wskazała, że zamieszkują w jednym domu z matką męża. Pismem z dnia 11 maja 2017r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 5 maja 2017r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - wysokości dochodów/ przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy bądź też poniesionych strat, - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie z rodziną na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki, edukację córki itp.), - czy posiada z mężem oszczędności pieniężne, jeśli tak należało podać ich wysokość, - czy posiada z mężem pojazdy mechaniczne jeśli tak, należało je wymienić, podać markę, rok produkcji oraz koszty związane z ich utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - jakie, na jaki cel i w jakiej wysokości wnioskodawczyni zaciągnęła kredyty oraz jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, - wysokości dochodów uzyskiwanych przez matkę męża, z którą zamieszkuje wnioskodawczyni z rodziną, jeśli je uzyskuje, - czy koszty związane z utrzymaniem domu ponosi wnioskodawczyni z mężem samodzielnie, czy też w kosztach utrzymania domu partycypuje również matka, jeśli tak należy wskazać w jakich i w jakiej wysokości, oraz do nadesłania: - wyciągów z konta lub kont bankowych wnioskodawczyni i małżonka z trzech ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają, bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiadają, - kserokopii zeznania podatkowego za rok 2016r. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pismem z dnia 22 maja 2017r. (data wpływu do Sądu 24 maja 2017r.) wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi na powyższe. Wskazała, że przychód z działalności gospodarczej wyniósł z miesiącu lutym 2017r. 8482,22 złotych, w marcu 8.967,61 złotych, a w kwietniu 7.789,51 złotych, co daje łącznie kwotę w wysokości 25.239,34 złotych. Dochód z działalności gospodarczej wyniósł natomiast w lutym 2017r. - 191,8 złotych, w marcu 2.320,53 złotych, a w kwietniu 347,14 złotych, co daje łącznie kwotę 2.859,53 złotych. Wnioskodawczyni podała, że orientacyjnie z rodziną ponosi następujące koszty tj.: ok. 800,00 złotych na żywność, ok. 100,00 złotych - odzież, ok. 170,00 złotych opłata za szkołę córkę przez okres 10 miesięcy, ok. 400,00 złotych na żywienie i potrzeby córki w internacie (córka uczęszcza do szkoły w [...]), ok.150,00 złotych na bilety córki ponieważ nie ma możliwości pozostawania w internacie , ok. 200-300 złotych na leki w ciągu roku, ok. 50,00 złotych miesięcznie na basen męża w ramach rehabilitacji, która musi być prowadzona z powodu czterokoniczynowego porażenia mózgowego. Do ponoszonych wydatków wnioskodawczyni zaliczyła także ok. 1800 złotych miesięczne raty kredytów, ok. 250,00 złotych opłaty za telefony, 60,00 złotych opłatę za telewizję, ok. 90,00 złotych, opłatę za prąd, opłatę za wodę ok. 50 złotych, ok. 150,00 złotych co drugi miesiąc za gaz poza sezonem grzewczym (ostatni rachunek 50% z 313,05), ok. 300,00 złotych co drugi miesiąc z sezonie grzewczym. Podała, że w zeszłym roku rachunki były prognozowane i po rocznym rozliczeniu było 1400 złotych dopłaty, z czego ona z małżonkiem pokryła 50 % czyli 700,00 złotych. Kolejne wyszczególnione wydatki to: opłata za internet 24,5 złotych miesięcznie (50% z 49 złotych), ok. 2500 złotych rocznie na drzewo na opał ( 50 % z ok. 5000 złotych rocznie), 142,00 złotych rocznie podatek od nieruchomości (50% z 285,12 złotych), 200,00 złotych rocznie ubezpieczenie domu ( 50 % z 406,00 złotych). Wnioskodawczyni wskazała również, że posiadają z mężem dwa pojazdy mechaniczne [...] 1,9 TD z 2000r., na którego ponoszą koszty paliwa ok. 200-300 złotych miesięcznie, ubezpieczenie 600 złotych rocznie, naprawy 2000 złotych rocznie. Posiadają także samochód marki [...] 1,6 KAT z 1992r. na którego ponoszą koszty paliwa w wysokości ok. 400 złotych (koszty działalności gospodarczej), ubezpieczenie 530,00 złotych rocznie, naprawy ok. 1500 złotych rocznie. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiadają z mężem żadnych oszczędności pieniężnych. Podniosła, że od października córka planuje rozpocząć studia dzienne w [...], co będzie wiązało się z jeszcze większymi wydatkami na edukację. Dalej, ww. piśmie wnioskodawczyni wyjaśniła, że kredyty zostały zaciągnięte na potrzeby wykończenia piętra w domku jednorodzinnym, który dostali w użyczenie od matki męża. Później kredyty zamienili na kredyty o korzystniejszych warunkach. W między czasie zaciągnęli kredyt na zakup samochodu męża, ponieważ ze względu na niepełnosprawność mąż nie jest w stanie się bez auta poruszać po mieście. Podała, że kredyt odnawialny w banku [...] był spłacony, ale wyciągali dostępne środki na otwarcie sklepu ze zdrową żywnością, który obecnie prowadzą. Zaznaczyła, że to były jedyne dostępne pieniądze jakie posiadała z mężem na rozruch działalności, które zostały wykorzystane na przystosowanie lokalu w poprzednim miejscu prowadzenia sklepu ([...] w [...]) i zatowarowanie. Oświadczyła, że na chwilę obecną posiadają: kartę kredytową w banku [...] z limitem 2000 zł. Na chwilę obecną jest jeszcze do spłaty pozostało 1450 zł. Rata wynosi ok. 50 zł miesięcznie (rata jest zmienna). Kredyt w banku [...] z limitem 13.900 zł. Do spłaty zostało 12400. Kredyt jest odnawialny i przy braku funduszy na życie, dostępne środki są wypłacane. Rata kredytu wynosi ok. 300 zł miesięcznie (rata jest zmienna). Kredyt w banku [...], wzięty na męża, którego do spłaty zostało 5637,04 bez odsetek, a z odsetkami 6614,16. Harmonogram spłat jest ustalony do 15.07.2020 r. Rata wynosi 174,32 zł miesięcznie, Kredyt w banku [...], wzięty na męża, którego do spłaty zostało 19534,05 bez odsetek, a z odsetkami 23843,58. Harmonogram spłat jest ustalony do 10.05.2021r. Rata wynosi 497,57 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podała również, że posiada dwie ugody spłaty kredytów. Jedną z bankiem [...] na kartę kredytową, która miała limit 14. 000. Podniosła przy tym, iż tracąc część etatu przy zwolnieniach w pracy, brakło jej z mężem płynności finansowej i nie byli jej w stanie spłacić. Ugoda jest zawarta od 19.09.2016 na okres 36 miesięcy w kwocie 400 zł miesięcznie. Druga ugoda jest z zewnętrzną firmą windykacyjną, z którą ma podpisaną umowę [...]. Na dzień dzisiejszy kwota do spłaty to 1.676,85, której termin był do 07.04.2017. Telefonicznie termin został wydłużony do czerwca 2017r. Kwota była wyższa i spłaciłam już część w III ratach po 350 zł. Wskazała, że obecnie na dzień składania niniejszego pisma nie posiada takiej kwoty, więc kwota ok. 1500 zł, która jest dostępna na kredycie odnawialnym w [...] zostanie podjęta na ten cel. Wnioskodawczyni podała także, że mąż posiada kartę kredytową w banku [...] mającą limit 6000 zł. Do spłaty pozostało 5785,17 zł. Rata wynosi ok. 180 zł miesięcznie (rata zmienna). Karta była w większej części spłacona i dostępne środki zostały użyte na dotowarowanie sklepu. Zaznaczyła, że obecnie jej wynagrodzenie jest w części zajęte przez komornika na poczet zaległości w ZUS-ie. Skarżąca wskazała także, iż matka męża uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2121,74 złotych miesięcznie. Prowadzi osobne gospodarstwo domowe pod jednym adresem ze skarżącą i jej mężem. Wyjaśniła, że wspólnie rozliczają tylko gaz, prąd, wodę, internet, drzewo na opał, ubezpieczenie domu i podatek. Wspólne opłacanie powyższych rachunków wynika z tego, iż są one wystawiane jako jeden rachunek na cały dom. Wyjaśniła, że wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu są na matkę męża, ponieważ dom w całości należy do niej. Skarżąca wraz z mężem mają w użyczeniu jedno z dwóch pięter o powierzchni ok. 100m². Odnośnie opłat jest między nim ustna umowa. Wnioskodawczyni z mężem pokrywa w 50 % rachunki za gaz, prąd, wodę, internet. Dokładają się w 50 % do zakupu drzewa na opał na zimę, do ubezpieczenia domu oraz do podatku. Dodała, że dom jest jeszcze nowy więc nie ma w nim większych napraw, natomiast wykończenie piętra wykończenie piętra na którym mieszka matka męża, piwnicy, poddasza i wokół domu na zewnątrz pokrywa matka męża. Do ww. pisma skarżąca załączyła wyszczególnione w nim dokumenty m.in. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 17 maja 2017r., podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2017r. do kwietnia 2017r., wyciągi z firmowego rachunku bankowego wnioskodawczyni za okres od 1 stycznia 2017r. – 30 kwietnia 2017r., wyciągi z rachunku bankowego małżonka za okres od dnia 29 września 2016r. do 28 marca 2017r., kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu wraz z mężem w roku podatkowym 2016r. –PIT-36. W tym stanie faktycznym zważono co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy została przewidziana w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Informacje przedstawione przez wnioskodawczynię nie wskazują, aby sytuacja taka zachodziła w jej przypadku. Jak wynika z przedstawionych danych przez wnioskodawczynię gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem i córką. Wnioskodawczyni wraz z rodziną zamieszkuje w domu u matki męża, z którą wspólnie ponoszą opłaty z nim związane. Utrzymują się z dochodów wskazanych we wniosku w wysokości ok. 3197 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1800 złotych, renta socjalna małżonka 644,43 złotych, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 złotych, dochody z tytułu umowy zlecenia - 20,00 złotych za zlecenie ochrony dostawy do sklepu (ok. 30 zleceń z miesiącu). Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni poza zatrudnieniem na umowę o pracę prowadzi również działalność gospodarczą. W piśmie z dnia 22 maja 2017r. wskazała, że przychód z działalności gospodarczej wyniósł z miesiącu lutym 2017r. 8482,22 złotych, w marcu 8.967,61 złotych, a w kwietniu 7789,51 złotych, łącznie w wysokości 25.239,34 złotych. Dochód z działalności gospodarczej wyniósł natomiast w lutym 2017r. 191,8 złotych, w marcu 2.320,53 złotych, a w kwietniu w wysokości 347,14 złotych, co daje łącznie dochód w kwocie 2859,53 złotych. Z załączonej do pisma z dnia 22 maja 2017r. wydruku podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2017r. do końca kwietnia 2017r. wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni uzyskała przychód w wysokości 32 595,94 złotych, poniosła koszty w wysokości 27 577,31 złotych, uzyskując z niej dochód w wysokości 5 018 , 63 złotych. Z ogólnodostępnych informacji Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, że prowadzi ją od 2005r. w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy i internet. Z podanych danych we wniosku oraz pisma wyjaśniającego i załączonych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni prowadzi koszty prowadzenia działalności, utrzymania samochodów oraz rodziny i spłaty rat kredytów. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i by utraciła płynność finansową. Skarżąca, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą. Skoro kontynuuje działalność gospodarczą należy, przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że jeżeli przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08). Wykazywanie niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Wskazać należy, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest jednak kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Wobec powyższego stwierdzono, że wnioskodawczyni dzięki dochodom uzyskiwanym z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzeniu działalności gospodarczej i uzyskiwanym z niej przychodom posiada realną możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Analiza ponoszonych wydatków nie wskazuje, aby wnioskodawczyni nie była w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Wskazać należy, że miesięcznie wydatki jakie ponosi na utrzymanie domu, bieżące potrzeby życia codziennego, edukację córki, koszty utrzymania dwóch samochodów (paliwo) wynoszą ok. 2919,5 złotych. Wyjaśnić przy tym należy, że policzono przy tym opłatę za wodę w wysokości 50,00 złotych tak jak wnioskodawczyni podała w formularzu PPF, nie zaś w piśmie z dnia 22 maja 2017r. w wysokości 500 złotych, gdyż w piśmie tym wyjaśniła, iż jest to opłata 50 % z 91,41 złotych uznano zatem, iż kwotę w ww. piśmie wskazano omyłkowo. Miesięczne wydatki ze spłatą kredytów zależne są od wysokości spłacanych rat kredytu, gdyż wnioskodawczyni w formularzu wniosku wskazuje, że wynoszą one ok. 1000 złotych, natomiast w piśmie z dnia 22 maja 2017r. ok. 1800 złotych. W przypadku uwzględnienia pierwszej kwoty miesięczne wydatki wnioskodawczyni wynoszą ok. 3900 złotych, natomiast w przypadku drugiej kwoty w wysokości ok. 4719 złotych. Zaznaczyć należy, iż do ww. wydatków nie zostały wliczone jeszcze wydatki roczne, które jak podała wynoszą ok. 4272 złotych plus koszty związane z naprawami samochodów w wysokości ok. 3500 złotych. Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również analiza wyciągów z firmowego rachunku bankowego wnioskodawczyni za okres od 1 stycznia 2017r. do 30 kwietnia 2017r. oraz wyciągu z rachunku bankowego małżonka za okres od 29 września 2016r. do 28 marca 2017r. Z ww. wyciągów załączonych do wniosku wynika, że przeprowadzane były na nich operacje uznaniowe i obciążeniowe. Operacje dokonywane na ww. rachunkach bankowych, wskazują na obrót środkami pieniężnymi. Warto wskazać, iż na ww. konto małżonka były dokonywane liczne wpłaty własne jak i z konta firmowego wnioskodawczyni uznania na konto małżonka. Okoliczności te pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie zgromadzić środki na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być fakt spłaty kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem wnioskodawczyni ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez stronę. Nie sposób również przyjąć, uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzono, że wnioskodawczyni uzyskując stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz prowadząc działalność gospodarczą ma realną możliwość zgromadzenia środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych. Sytuacji materialnej skarżącej nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób ubogich, bez środków do życia, nieosiągających jakiegokolwiek dochodu lub uzyskujących dochód niewystarczający na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Na marginesie zauważyć trzeba, iż w toku postępowania administracyjnego przed organem odwoławczym-Głównym Inspektorem Sanitarnym skarżąca reprezentowana była przez radcę prawnego z wyboru. Świadczy to o tym, że jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna aby nie była w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.