VII SA/Wa 648/17

Dnia 31 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. odmawiającego A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. odmawiające A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy o sygn. akt VII SA/Wa 648/17 wpłynął na formularzu PPF wniosek A. K.o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Treść powyższego wniosku wskazuje, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu emerytur w wysokości 3.628,15 złotych miesięcznie. Dodatkowo, wnioskodawca podał, że prowadzi działalność gospodarczą. Zasygnalizował jednak, że przynosi ona straty i z tego powodu w najbliższym czasie zostanie zawieszona. Ponadto, wnioskodawca posiada dom w [...], współwłasność nieruchomości w [...], natomiast żona wnioskodawcy posiada mieszkanie, w którym zamieszkuje syn z rodziną. W uzasadnieniu powyższego wniosku A. K. podał, że ponosi koszty leczenia oczu. Oświadczył dodatkowo, że nie posiadają z żoną oszczędności. Wskazał dalej we wniosku, że spłacają pożyczki zaciągnięte na spłaty współwłaścicieli po sądowym dziale spadku i zniesieniu współwłasności. Wnioskodawca wyszczególnił, że ponosi następujące wydatki tj. podatek od nieruchomości ok. 63 złotych, opłatę za gaz ok. 650 zł, opłatę za wodę ok. 200 złotych, opłatę za prąd w wysokości ok. 175 złotych, telewizja ok. 129 zł, telefon ok. 133 złotych, wywóz nieczystości 45 złotych, zakup środków higieny ok. 360 złotych, koszty leczenia ok. 300 złotych, przejazdy ok. 160 złotych, utrzymanie dużego psa ok. 400 zł, wyżywienie ok. 900 złotych. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 648/17 odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na powyższe rozstrzygnięcie został skutecznie złożony przez wnioskodawcę sprzeciw w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W sprzeciwie wnioskodawca wniósł o zmianę postanowienia z dnia 12 czerwca 2017 r. w całości przez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. Błędną ocenę możliwości finansowych skarżącego, z uwagi na fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej przynoszącej straty, prowadzące do wadliwego uznania, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy, o które wnioskował. 2. Wadliwe skupienie się na ocenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz bezpodstawne przypisanie skarżącemu możliwości zarobkowania w ramach działalności gospodarczej, bez uwzględniania okoliczności wyłączających możliwość uzyskiwania dochodu z przyczyn obiektywnych oraz z pominięciem realnych i rzeczywiście ponoszonych wysokich kosztów utrzymania skarżącego i rodziny, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. 3. Naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. przez ich błędne zastosowanie i oddalenie wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym pomimo występowania po jego stronie wszelkich przesłanek uzasadniających korzystne dla niego rozpoznanie wniosku. W uzasadnieniu sprzeciwu A. K. podniósł, że dokonano wyłącznie analizy dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego żonę. Ponadto, przyjęto bezzasadnie możliwość zarobkowania wnioskodawcy w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Pominięto zatem całkowicie kwestie wysokości koniecznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę na ich utrzymanie. Dlatego w ocenie wnioskodawcy doprowadziło to do błędnego przekonania, że jest on w stanie uiścić należną opłatę od skargi bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla niego i jego rodziny. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że z uwagi na kwestie zdrowotne, dotyczące w szczególności choroby oczu, wykluczyć należy możliwość pracy wnioskodawcy jako spawacza. Natomiast utrata certyfikatów wykluczać będzie możliwość wytwarzania przez niego towarów. Kończąc wnioskodawca wskazał, że została podjęta przez wspólników decyzja o tym, aby z dniem 31 lipca 2017 r. zawiesić działalność firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, zatem postanowienie z dnia 12 czerwca 2017 r. należało utrzymać w mocy. Podkreślić należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Natomiast, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zwrócić uwagę, że instytucja prawa pomocy to inaczej tzw. prawo ubogich. Ratio legis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Wspiera tę myśl dalsze spostrzeżenie, według którego instytucja ta została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Podkreślić należy zatem, że wprawdzie instytucja prawa pomocy jest opłacane ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie, to jednak z uwagi na to, że stanowi ona procesową gwarancję ochrony praw strony, nie może być iluzoryczna. Stanowisko takie zaakcentował Sąd Apelacyjny w [...] w postanowieniu z dnia [...] maja 1996r., sygn. [...], powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz.284 ze zm.). W niniejszej sprawie, ustosunkowując się do zarzutów wnioskodawcy - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2017 r. – należy podkreślić, że z jego wniosku nie wynika, aby sytuacja finansowa A.K. była aż tak trudna, żeby można było przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie opłacić kosztów postępowania sądowego i ustanowić adwokata. Biorąc pod uwagę sytuację finansową wnioskodawcy Sąd uznał, iż brak jest niezbędnych przesłanek do przychylenia się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika, aby strona była w tak trudnej sytuacji finansowej. Nie bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia jest również fakt, iż wnioskodawca z małżonką uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony należy brać pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawców a z drugiej wysokość kosztów postępowania, jakie wnioskodawcy zobowiązani są ponieść. Co do zasady, strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeśli posiada stały miesięczny dochód (postanowienie NSA z 3.11.2011 r., II OZ 1054/11). Ponadto, nie ma znaczenia dla przyznania prawa pomocy okoliczność, że wnioskodawca ponosi stratę z prowadzonej działalności, jak i to, że zamierza zawiesić powadzoną działalność gospodarczą. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego te zobowiązania nie mogą być przyczyną dla pokrycia z budżetu państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której koszty bieżącego funkcjonowania firmy zostałyby przerzucone na pozostałych współobywateli (por. postanowienie NSA z 28 stycznia 2011 r., I FZ 8/11). Koszty spłacanych systematycznie zobowiązań cywilnoprawnych nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ponadto, pomimo podnoszonych dwukrotnie przez wnioskodawcę deklaracji o zamiarze zawieszenia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej brak jest rzetelnych informacji o jej zawieszeniu. Dlatego określenie samego zamiaru dokonania czynności prawnej zawieszenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę nie stanowi okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Zatem wnioskodawca nie może oczekiwać, że oświadczenie o zamiarze zawieszenia działalności gospodarczej będzie kwalifikowane jak skuteczne dokonanie tego rodzaju czynności prawnej wywołujące określone skutki. Powyższe okoliczności nie wskazują by wnioskodawca był osobą ubogą, znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie całkowitym. W konsekwencji, w ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W okolicznościach niniejszej sprawy (przy uwzględnieniu, że skarżący wspólnie z żoną utrzymują się z dochodów z tytułu emerytur w wysokości 3.628,15 złotych miesięcznie) nie można uznać, że sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania i ustanowienie adwokata jest dla skarżącego zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.