VII SA/Wa 665/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Q. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 stycznia 2023 r. znak: WSO-I.621.3.29.2022 w przedmiocie udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowych i adresowych oddala skargę Wojewoda Mazowiecki (dalej: Wojewoda) decyzją z 4 stycznia 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 46 ust. 2 pkt 1 i art. 47 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, poz. 350), po rozpatrzeniu odwołania Q. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej również: Spółka, skarżąca) od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 14 listopada 2022 r. orzekającej o odmowie udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowych i adresowych spadkobierców (dzieci i męża) zmarłej K. B., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda uwzględnił, że decyzją z 14 listopada 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił Spółce udostępnienia żądanych we wniosku danych osobowych i adresowych spadkobierców K. B. W ocenie organu I instancji Spółka nie wykazała interesu prawnego, o którym mowa w art. 46 § 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, na podstawie którego mogłaby uzyskać żądane dane. Po przeanalizowaniu akt postępowania na skutek wniesionego odwołania, Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Wojewoda zaznaczył, że we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie oraz w piśmie z 17 października 2022 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Prezydenta m.st. Warszawy m.in. o nadesłanie dokumentów potwierdzających istnienie interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych, pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż reprezentowana przez niego Spółka jest współwłaścicielem nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Współwłaścicielem tej nieruchomości była też m.in. K. B., która zmarła 1 sierpnia 2022 r. Spółka chce znieść współwłasność i nabyć udziały od pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości. Z uwagi na to, że K. B. zmarła, aby znieść współwłasność konieczne jest wcześniejsze ustalenie spadkobierców po zmarłej. Spółka jako zainteresowana zniesieniem współwłasności ww. nieruchomości posiada interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej K. B. Aby jednak to uczynić musi posiadać dane osobowe i adresowe ustawowych spadkobierców (dzieci i męża) K. B., które należy wskazać we wniosku o stwierdzenia nabycia spadku. Wojewoda podkreślił, że w myśl art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Pojęcie interesu prawnego należy zaś do tzw. pojęć nieostrych. Brak doprecyzowania przez ustawodawcę przejawów zaistnienia interesu prawnego powoduje konieczność wyjaśnienia tego pojęcia przez organ administracji publicznej w oparciu o poglądy wypracowane w tej kwestii przez doktrynę i orzecznictwo. Zdaniem Wojewody, Prezydent m.st. Warszawy zasadnie uznał, że Q. sp. z o.o. nie wykazała istnienia interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych i adresowych spadkobierców (dzieci i męża) po zmarłej K. B. W pierwszej kolejności Wojewoda zauważył, że zakres przedmiotowy rejestru PESEL i rejestru mieszkańców określa art. 8 ustawy o ewidencji ludności. W przepisie tym wymienione zostały dane, które są gromadzone w tych dwóch rejestrach. Ma on zatem charakter zamknięty. Oznacza to, że wnioskodawca, celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, czy rejestru mieszkańców powinien podać dane, które w tych rejestrach się znajdują zgodnie z tym przepisem. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych we wspomnianym przepisie organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie danych może wyodrębnić osobę, której wniosek dotyczy. Wojewoda zauważył przy tym, że w rejestrze PESEL i rejestrze mieszkańców nie gromadzi się danych dotyczących potencjalnych spadkobierców danej osoby. W tym kontekście na względzie mieć należy, że w polskim systemie prawnym nie został przyjęty system rezerw, zgodnie z którym określone osoby należące do najbliższych krewnych osoby zmarłej zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. Zdaniem Wojewody, interesu prawnego w uzyskaniu przez Q. sp. z o.o. nie można także upatrywać w zamiarze złożenia przez tę Spółkę wniosku do sądu powszechnego o stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej K. B. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości, na jakich oparty jest interes prawny. Ponadto wskazanie spadkobierców we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obowiązkiem wnioskodawcy, ponieważ w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku związanie sądu granicami wniosku odnosi się jedynie do osoby spadkodawcy. To sąd w postępowaniu spadkowym wzywa osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, zatem żądane przez Spółkę dane osobowe i adresowe spadkobierców (dzieci i męża) zmarłej K. B. nie są niezbędne do złożenia wniosku do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia spadku po wymienionej. Kończąc Wojewoda wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia udostępnienia danych potencjalnych spadkobierców osoby zmarłej w celu wystąpienia do sądu o stwierdzenie nabycia spadku była wielokrotnie przedmiotem rozważań i sądy wskazywały, że nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców osoby zmarłej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których wnioskodawca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie. Z tych względów Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy odmawiającą Spółce udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowych i adresowych spadkobierców (dzieci i męża) zmarłej K. B. Skargę na decyzję Wojewody wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Q. sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez uznanie, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego do uzyskania danych z rejestru PESEL dotyczących danych osobowych i adresowych spadkobierców zmarłej K. B., podczas gdy interes prawny w uzyskaniu tych danych wynika z konieczności złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta m.st. Warszawy oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Spółki wywodził, że wbrew twierdzeniom Wojewody zawartym w zaskarżonej decyzji, skarżąca wykazała interes prawny w udostępnieniu jej wnioskowanych danych z rejestru PESEL, tj. danych osobowych i adresów spadkobierców (dzieci, męża) po zmarłej K. B. Jak wynika z księgi wieczystej nr [...], skarżąca posiada udział wynoszący 1/4 w prawie własności nieruchomości, natomiast K. B. posiada udział wynoszący 2/4. Wskazany stan współwłasności uniemożliwia skarżącej wykorzystanie nieruchomości w prowadzonej działalności gospodarczej. W zaistniałej sytuacji, celem uregulowania stanu prawnego nieruchomości i nabycia przez skarżącą pozostałych udziałów w nieruchomości konieczne jest złożenie do sądu wniosku o zniesienie współwłasności. Prawo zaś do złożenia takiego wniosku wynika z art. 210 § 1 k.c. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, jako nieuzasadnionej. W piśmie z 12 kwietnia 2023 r. skarżąca Spółka wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 ww. ustawy - poprzedzającej ją decyzji wykazała, że rozstrzygnięcia te nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców, w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań, udostępnia się enumeratywnie wymienionym w tym przepisie podmiotom, które mają charakter publiczny i w ramach wykonywanych zadań mogą potrzebować danych osobowych konkretnych osób. Jednocześnie ustawodawca w art. 46 ust. 2 ww. ustawy przewidział potrzebę udostępnienia danych także innym osobom i instytucjom. Jest to swoisty kompromis pomiędzy chronioną już na poziomie konstytucyjnym (patrz: art. 51 Konstytucji RP) prywatnością danej osoby, a prawem innej osoby do pozyskania informacji o niej, w konkretnym celu, wynikającym z przepisów prawa. Stosownie więc do art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Istotnym w obrębie powyższego uprawnienia jest zatem legitymowanie się przez osobę wnioskującą interesem prawnym. W wyroku z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2115/21, CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że mieć interes prawny, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego, powszechnie obowiązującego, na którego podstawie podmiot może skutecznie żądać dokonania przez organ danej czynności albo zaniechania lub ograniczenia jakiegoś działania. Istotą interesu prawnego jest możliwość wykorzystania go dla osiągnięcia określonego skutku prawnego. Interes prawny nie może wynikać z subiektywnego przekonania danej osoby, lecz z obiektywnych cech, które zaistniały w stosunku do danego podmiotu. Istnieje bowiem niezależnie od woli danego podmiotu. Interes prawny musi być osobisty, konkretny i aktualny, oparty na normie prawa materialnego. Interes prawny nie może być przewidywalny w przyszłości, ale musi realnie istnieć (tak również NSA w wyroku z 22 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 895/21, CBOSA). W wyroku z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył zaś, że nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których strona skarżąca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie. W wyroku tym wywodzono, że zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca skarżącą z osobami, których żądanie ujawnienia danych z rejestrów ewidencji ludności obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest bowiem roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym. Uwzględniając powyższe należy przyjąć, że w celu realizacji swego prawa wnioskodawca zobowiązany jest wskazać przepis prawa materialnego, zobowiązujący organ do wydania dokumentu lub uprawniający wnioskującego do jego otrzymania, względnie strona powinna wylegitymować się np. wezwaniem sądu do wskazania adresu strony przeciwnej, niezbędnego w procesie orzekania w sprawie zawisłej przed sądem. Podzielając powyższe spostrzeżenia, Sąd w składzie orzekającym uznał, że skoro, w świetle art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, na wnioskującym o udostępnienie danych z rejestru PESEL ciążyło wykazanie interesu prawnego w żądaniu udostępnienia danych z tegoż rejestru dotyczących określonych osób, to brak odpowiedniego uwierzytelnienia swojego żądania złożonego przez skarżącą Spółkę – mimo wezwania organu I instancji – skutkować musiało odmową udostępnienia danych. Skarżąca nie sprecyzowała we wniosku o jakie osoby jej chodzi, poza ograniczeniem się do wskazania, że żądane dane dotyczyć mają spadkobierców zmarłej K. B., współwłaścicielki nieruchomości, w której udział w prawie własności wynoszący ¼ posiada Spółka. Słusznie zatem Wojewoda, a wcześniej organ I instancji, wskazywali, że skarżąca Spółka nie udowodniła posiadania interesu prawnego w pozyskaniu danych potencjalnych spadkobierców osoby zmarłej. Z art. 46 ustawy o ewidencji ludności jasno wynika, że to na wnioskującym o udostępnienie danych z rejestru PESEL spoczywa ciężar wykazania interesu prawnego w udostępnieniu danych. A ten nie został wykazany. Z uwagi na ochronę danych osobowych ubiegający się o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, będzie legitymował się interesem prawnym dopiero po wytoczeniu powództwa przed sądem powszechnym i to dodatkowo w sytuacji, gdy sąd powszechny zobowiąże powoda do podania adresu zamieszkania pozwanego, gdyż dopiero wtedy dochodzi do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się takiego interesu prawnego. Interes prawny charakteryzuje się bowiem tymi cechami tylko wtedy, gdy ma wymiar rzeczywisty, a nie hipotetyczny i jest aktualny. Musi on być realny, czyli istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 20/21, CBOSA). Jeżeli więc skarżąca będzie dysponować dokumentem wprost wskazującym na istniejące zobowiązanie sądu powszechnego do przedstawienia określonych informacji ze zbiorów ewidencyjnych PESEL, to co do zasady nie będzie przeszkód, by udostępnić żądane dane osobowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że – wbrew wywodom skargi - organy prawidłowo zinterpretowały art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, uznając że skarżąca nie ma na tę chwilę aktualnego interesu prawnego, który uzasadniałby udostępnienie jej danych osobowych i adresowych spadkobierców K. B. z rejestru PESEL. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 pow. ustawy