VII SA/Wa 696/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011r., znak: [...] Główny Inspektor Sanitarny na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M.S. od decyzji [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] października 2010 r., znak: [...], orzekającej o braku podstaw do stwierdzenia u M.S. choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, "zaćmy popromiennej" wymienionej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869) - utrzymał w mocy decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] października 2010 r. Uzasadniając decyzję organ podał, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że M.S. od [...] września 1979r. zatrudniona była na stanowisku technika rtg w SP ZOZ w [...] z pięcioletnią przerwą na urlop macierzyński. Oznacza to, że przebywała 26 lat w kontakcie z promieniowaniem jonizującym, które jak wykazywały dozymetry indywidualne i pomiary promieniowania jonizującego wykonywane na stanowiskach pracy przy aparatach rtg nie przekraczało dopuszczalnych dawek ustalonych, jako dawki bezpieczne. W toku badania w jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia tj. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] nie stwierdzono u M.S. choroby zawodowej " zaćmy popromiennej". Z uzasadnienia w/w orzeczenia lekarskiego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009r. wynika, że na podstawie obecnie (w 2009 r.) przeprowadzonych badań lekarskich oraz badań lekarskich wcześniejszych tj. z 2006 roku nie rozpoznano u M.S. zmian chorobowych w narządzie wzroku spowodowanych działaniem promieniowania jonizującego, które przez cały okres pracy nie przekraczało, na jej stanowisku pracy, limitu dawek dopuszczalnych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Centrum Profilaktyczno-Lecznicze w [...] w uzasadnieniu swojego orzeczenia podał, że przeprowadzona ocena narażenia zawodowego, w tym uzupełniona o okres od [...] sierpnia 2006 r. do [...] września 2009r., nie potwierdziła przekroczeń dopuszczalnego limitu dawek granicznych promieniowania jonizującego na stanowisku pracy M.S. Tym samym jednostka orzecznicza potwierdziła orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] stycznia 2007r., w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u badanej ze względu na obraz kliniczny zaćmy. Choroby zawodowej "zaćmy popromiennej" nie rozpoznano również u M.S. w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia tj. w Instytucie Medycyny Pracy w [...], upoważnionym na podstawie przepisu § 5 ust. 3 rozporządzenia do ponownego badania i wydania orzeczeń lekarskich w przypadku wniesienia przez pracownika odwołania od orzeczenia lekarskiego jednostki pierwszego stopnia. Po ponownym przeprowadzeniu badania w Instytucie Medycyny Pracy w [...] w dniu [...] września 2010r. wydano orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania u M.S. zaćmy popromiennej wymienionej w pozycji 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku pomiarów czynników szkodliwych na stanowiskach pracy zainteresowanej nie stwierdzono przekroczeń limitów dawek rejestrowanych zarówno na indywidualnych kasetach dozymetrycznych, jak i przy aparatach rtg. Także na podstawie przeprowadzonego badania okulistycznego nie uznano aby zmiany w narządzie wzroku mogły być następstwem warunków pracy, ponieważ obraz kliniczny zaćmy występującej u M.S. nie odpowiada obrazowi zaćmy popromiennej. Instytut w uzasadnieniu swojego orzeczenia wyjaśnił, iż zmiany w obu oczach u badanej obejmują część jądrową soczewki, podczas gdy typowe zmiany dla zaćmy popromiennej są zlokalizowane w tylnym biegunie soczewki w okolicy podtorebkowej. Dawki promieniowania szkodliwego mogącego wpływać na przymglenie określonego miejsca soczewki i w następstwie tego powodować zaćmę zostały precyzyjnie określone, Zaćma soczewek oczu jest typowym efektem termicznym tzn. progowym i według aktualnej wiedzy ten próg jest rzędu 2-5 Gy. Jeżeli wyniki dozymetrii indywidualnej wykazują wartości poniżej 1 mGy rocznie (tysiąc razy mniej) to nie ma fizycznej możliwości aby pracownik mógł otrzymać dawkę na soczewki mogącą spowodować wystąpienie zaćmy popromiennej. W związku z takim wynikiem badania Instytut Medycyny Pracy w [...] podtrzymał swoje stanowisko orzecznicze określone w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2007 r. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę uznał, że nie zostały spełnione warunki wymienione w § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Nie została rozpoznana choroba wymieniona w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych. Ocena narażenia zawodowego wykazała, że warunki pracy - dawka promieniowania jonizującego, jaką otrzymała M.S. nie mogła doprowadzić do powstania u niej zaćmy popromiennej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M.S. Wskazała, że na stanowisku technika rtg jest zatrudniona od 1979r. do dnia dzisiejszego. Nie jest chora na inne choroby, jak np. cukrzyca, które mają negatywny wpływ na rozwój schorzeń oczu. Zaćmę w obu oczach wykryto u niej w 2006r. Niezależne badania przeprowadzone m.in. przez lekarza okulistę z uprawnieniami lekarza medycyny pracy z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Przychodni Specjalistycznej Poradni Okulistycznej w [...] wykazały (zaświadczenie z dnia [...] maja 2007r) że zaćma jest podtorebkowa – tylna. Także w dokumentacji Lekarza Medycyny Pracy ten sam lekarz stwierdził, że jest to zaćma początkująca. Po wykonaniu kolejnego badania w placówce niezależnej - w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w [...], Poradnia Okulistyczna - otrzymała zaświadczenie z dnia [...] lipca 2007r., w którym potwierdzono, że cierpi na zaćmę podtorebkową. Skarżąca wskazała również, że najbardziej istotny dla tej choroby oczu jest fakt robienia zdjęć poza pracownią RTG. Są to tzw. zdjęcia przyłóżkowe, np. na oddziałach: intensywnej terapii, chirurgii dziecięcej, ortopedii, noworodków. Podczas wykonywania tych zdjęć, na bezpośrednie działanie promieniowania jonizującego narażone są nieosłonięte części ciała pracownika rtg takie jak: głowa, ręce, nogi oraz narząd wzroku. Zdjęć tego typu wykonywała ponad 100 rocznie. Pomiary dozymetryczne, na których oparto orzeczenie, dokonywane są na podstawie pomiaru kasetki umieszczonej pod fartuchem ołowianym, gdy tymczasem oczy nie są niczym chronione, dlatego pomiar dozymetryczny i jego dawki nijak mają się do określenia faktycznej dawki napromieniowania nieosłoniętych części ciała pracownika. Nie zgadza się z uzasadnieniem Głównego Inspektora Sanitarnego, w szczególności w sprawie faktu nieprzekroczenia na kasetce dozymetrycznej bezpiecznej dawki promieniowania jonizującego. Podniosła, że w chwili, gdy doszło w jej zakładzie pracy do podejrzenia choroby zawodowej u dwóch osób jednocześnie, usunięto trzy aparaty RTG typu X z użytkowania. Jej choroba oczu nie jest spowodowana niczym innym, jak negatywnym wpływem promieniowania jonizującego, co zresztą potwierdzili niezależni lekarze okuliści. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r Kodeks pracy ( Dz. U. z 1998r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z art. 2352 powołanej ustawy, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Aby daną chorobę można było uznać za zawodową spełnienia wymagają dwa warunki: rozpoznana u wnioskodawcy choroba musi być objęta wykazem chorób zawodowych oraz konieczne jest stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy, warunkami występującymi w środowisku pracy, a tą chorobą. Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz.869, dalej powołanego, jako rozporządzenie). W sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej zasadniczym dowodem jest orzeczenie lekarskie wydane przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą. Zważywszy na to, że jest to dowód, wymagający wiedzy specjalistycznej, winien on być sporządzony i uzasadniony w sposób zrozumiały i nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Należy przy tym podkreślić, iż orzeczenie lekarskie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie jest aktem administracyjnym, o którym mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., w związku z czym nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Kontroli sądów administracyjnych podlega jedynie decyzja inspektora sanitarnego, stwierdzająca chorobę zawodową lub orzekająca o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Badając legalność takiej decyzji Sąd może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia albo z uzasadnieniem niewłaściwym lub przez nieuprawnioną jednostkę organizacyjną, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Można również dopuścić zakwestionowanie orzeczeń lekarskich przez organ (inspektora sanitarnego) lub sąd administracyjny w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarskie uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak i w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej można żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk (niepublikowany wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06). W rozpoznawanej sprawie - z treści orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] października 2006r., uzupełnionego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009r. i orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] września 2010r. - wynika, iż jednostka orzecznicza pierwszego stopnia prowadziła obserwację M.S. w kierunku zawodowej etiologii zaćmy popromiennej (poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych). Orzeczenie z dnia [...] grudnia 2009r. zostało wydane na podstawie przeprowadzonych badań ogólno lekarskich, pomocniczych oraz na podstawie konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w [...]. Przeprowadzona diagnostyka obejmowała także analizę dostarczonych kserokopii dokumentacji medycznej z przebytego leczenia M.S. w 2007r. i 2008r. Na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji klinicznej stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u M.S. zaćmy popromiennej pochodzenia zawodowego. Także z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] września 2010r. wynika, że jednostka orzecznicza drugiego stopnia orzekła jedynie, co do braku podstaw do rozpoznania u M.S. choroby zawodowej zaćmy popromiennej, pomimo tego, iż stwierdzała u M.S. zaćmę jądrową. Wydając orzeczenie pominięto jednak znajdujące się w dokumentacji pacjentki (k. 42, 43, 44, 46 akt administracyjnych) kserokopie zaświadczeń niezależnych jednostek lekarskich z 2007r. i 2008r., stwierdzających u M.S. zaćmę podtorebkową, charakterystyczną dla choroby popromiennej. Dokumentacja ta stwierdzającą u skarżącej zaćmę podtorebkową, znajdowała się w posiadaniu najpierw organu I, a następnie II instancji. Zaświadczenia te nie stanowią "danych zawartych w orzeczeniu lekarskim", w rozumieniu § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, które stanowią dla organów inspekcji sanitarnej podstawę do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowe, jednakże zdaniem Sądu powinny skłonić organy inspekcji sanitarnej do podjęcia dodatkowych czynności mających na celu wyjaśnienie powstałych wątpliwości. Organ wojewódzki winien mieć na uwadze, że stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie, dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej o dodatkową konsultację. Zważyć należy również na fakt, iż skarżąca na stanowisku technika rtg jest zatrudniona od 1979r. do dnia dzisiejszego oraz, że częścią wykonywanej przez nią pracy jest wykonywanie zdjęć rtg przy łóżku pacjenta, podczas wykonywania których, na bezpośrednie działanie promieniowania jonizującego narażone są nieosłonięte części ciała pracownika, takie jak: głowa, ręce, nogi i narząd wzroku. W tych okolicznościach ustalenia organu II instancji poczynione w oparciu o orzeczenia lekarskie, w których nie wypowiedziano się w pełni, co do zakresu postępowania prowadzonego w celu rozpoznania choroby zawodowej u M.S. należało ocenić, jako wydane z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem stanowiska Sądu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.