VII SA/Wa 717/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Protokolant spec. Mariusz Gąsiński-Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] listopada 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: skargę odrzucić Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie miało następujący przebieg. W dniu 7 maja 2008r. pełnomocnik R. T., skarżącej w sprawie wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2005r. nr [...] stwierdzającą, iż w okresie od 1 wrześniu 200 r. do 31 grudnia 2004r. R. T. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział [...] decyzją z dnia [...] października 2009r., nr [...] na podstawie art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), w zw. z art. 83 ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm.), odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Zakładu Oddział [...] z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2009r. organ wyjaśnił, że we wniosku o wznowienie postępowania, jako podstawę wznowienia wskazano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., i fakt zawieszenia działalności gospodarczej z uwagi na stan zdrowia. Zdaniem skarżącej okoliczność ta wyszła na jaw w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym [...] (sygn. akt [...]), prowadzonym w wyniku złożonego odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2006r. Postępowanie sądowe zostało zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia [...]marca 2008r., sygn. akt [...]. Skarżąca wskazała, że o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia dowiedziała się z wymienionego wyroku Sądu Okręgowego, doręczonego jej w dniu [...] kwietnia 2008r. Organ ustalił jednak, że o okoliczności stanowiącej przesłankę do wznowienia postępowania skarżąca wiedziała w momencie składania odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2006r., w którym podnoszono, że w dniu [...] sierpnia 2002r. zawieszona została działalność gospodarcza, dlatego też organ uznał, że wniosek z dnia [...] maja 2008 r. został złożony po terminie. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2009r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że z treści art. 269 k.p.a. wynika, iż decyzje określone w innych przepisach jako prawomocne uważa się za ostateczne. Jeżeli jednak z tych przepisów wynika, że dotyczą one decyzji od których nie wniesiono odwołania (jak w tej sprawie) to tryb wznowienia postępowania zostaje wyłączony. W myśl art. 269 k.p.a. do prawomocnych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stosuje się przepisów k.p.a., które dotyczą decyzji ostatecznych. Wśród przesłanek zastosowania niektórych nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnych przepisy k.p.a. wymieniają ostateczny charakter decyzji, przepis art. 145 § 1 k.p.a. nie może być zastosowany w przypadku decyzji prawomocnych. Decyzje organu rentowego dotyczące ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych z chwilą ich wydania są aktami ostatecznymi. Decyzje te stają się aktami prawomocnymi w przypadku nie wniesienia odwołania lub oddalenia odwołania przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Podsumowując Prezes ZUS przyznał, że z powodu braku możliwości zastosowania art. 145 k.p.a. należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010r., sygn. akt VII Sygn. akt VII SA/Wa 171/10 odrzucił skargę R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że sprawa, w której została wniesiona skarga, nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Jak wynika z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach k.p.c. Z kolei art. 83a ust. 1 stanowi, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Jednakże na podstawie ust. 3 tego przepisu w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład może we własnym zakresie wydać decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego lub też wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem. Skoro prawomocne orzeczenie - jak w przedmiotowej sprawie - wydawał sąd powszechny, tylko ten sąd jest właściwy do ewentualnego nadania biegu sprawie o wznowienie. Z kolei przepis art. 83a ust. 2 wspominanej ustawy dopuszcza wyjątek rozpoznania sprawy w trybie administracyjnym, ale tylko w odniesieniu do spraw, które nie zostały poddane kontroli sądu powszechnego. Przepis ten powinien być zatem interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstawania kolizji pomiędzy tymi postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R. T., postanowieniem z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt. I OSK 1099/10, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I Instancji w błędny sposób przedstawił stan faktyczny sprawy. Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń decyzją z dnia [...] listopada 2009r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia [...] października 2008r., ale z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia [...] listopada 2009r. wskazał, że brak było możliwości zastosowania art. 145 k.p.a. i z tego powodu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wznowienia postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że wśród przesłanek zastosowania niektórych nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnych przepisy k.p.a. wymieniają ostateczny charakter decyzji, przepis art. 145 § 1 k.p.a. nie może być stosowany w przypadku decyzji prawomocnych. Organ ten stwierdził ponadto, że decyzje organu rentowego dotyczące ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych z chwilą ich wydania są aktami ostatecznymi, a zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od ostatecznych decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Decyzje te stają się natomiast aktami prawomocnymi w przypadku nie wniesienia odwołania lub oddalenia odwołania przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I Instancji w uzasadnieniu postanowienia dwukrotnie podkreślił, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, gdyż została ona w trybie zwykłym rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. To ustalenie stanu sprawy było przyczyną odrzucenia skargi z powodu niedopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej, tymczasem jest to ustalenie wadliwe. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r., będąca przedmiotem wniosku skarżącej o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, była kontrolowana w zwykłym trybie przez sąd powszechny – aby wniesiono od niej odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. Z akt tych wynika zaś, że przedmiotem rozpoznania przez sąd powszechny była sprawa z odwołania skarżącej od innej decyzji mianowicie od decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. określającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Funduszu Pracy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona dokładnego sprawdzenia, czy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. w przedmiocie podlegania skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, było wniesione odwołanie do sądu powszechnego. W razie ustalenia, że odwołanie nie zostało wniesione, Wojewódzki Sąd Administracyjny adekwatnie do takiego ustalenia, ponownie rozważy, czy od zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymującej w mocy na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., a więc w dwuinstancyjnym toku postępowania administracyjnego, odmowę wznowienia postępowania z wniosku skarżącej, zakończonego ww. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., z tego powodu, że w sprawie tej nie ma zastosowania tryb wznowienia postępowania określony w przepisach art. 145 k.p.a., służy skarga do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 190, ustawy z dnia 30 sierpnia 2003r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kierując się wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego– stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu. Sąd dokonał dokładnego sprawdzenia, czy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. w przedmiocie podlegania skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, było wniesione odwołanie do sądu powszechnego. W tym celu, Sąd ponownie poddał analizie akta administracyjne sprawy , ponadto zwrócił się do organu o złożenie w tym przedmiocie oświadczenia. W oparciu o powyższe badanie i oświadczenia organu, Sąd stwierdził, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] listopada 2005 r. w przedmiocie podlegania skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie było wniesione odwołanie do sądu powszechnego. Idąc dalej, po myśli wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Sąd orzekający przyjął, że od zaskarżonej decyzji nie służy skarga do sądu administracyjnego. zatem skarga podlega odrzuceniu Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne. Przepis art. 3 ww. ustawy stanowi, że Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie min w sprawach skarg na: decyzje administracyjne. W myśl przepisu art. 52 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba, że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczenia społecznego. prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 83a ust. 2 ww. ustawy). Z treści art. 180 § 1 k.p.a., wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu postępowania administracyjnego , ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w w/w ustawie o systemie ubezpieczenia społecznego. Ustawa w art. 83 ust. 2 stanowi regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego (sądu ubezpieczeń społecznych). Tej podstawowej zasady - kwalifikującej sprawę z odwołania wniesionego od decyzji organu rentowego do sądu powszechnego jako sprawy cywilnej w ujęciu formalnym w rozumieniu art. 1 k.p.c. – w niczym nie zmienia art. 83a ust. 2 ww. ustawy . Z przepisu art. 83 ust. 1 i 4 ww. ustawy wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w ust. 4 art. 83. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy. kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 w/w ustawy. Powyższe wskazuje, że od decyzji o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Przy czym bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy dla wznowienia, uchylenia ( także w trybie art. 154 i 155 kpa), lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Tryb ten oznacza jedynie obowiązek stosowania przez organ przy wydawaniu decyzji przepisów kpa. W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ wydał rozstrzygnięcie. Wydanie decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o przepisy k.p.a. nie ma wpływu na właściwość rzeczowa sądu którą oceniać należy na podstawie przepisów prawa materialnego, wyznaczających przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Bowiem decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służą do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swojej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W ocenie Sądu brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w zależności od tego, czy zaskarżona decyzja została wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym ( v. WSA w Warszawie postanowienie z 10 listopada 2006r. w sprawie sygn. III SA/Wa 1890/06). W sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, właściwy jest Sąd powszechny także w zakresie, w którym organ rentowy korzysta ( lub odmawia) z możliwości przewidzianej w art. 83 a ust. 2 ustawy z 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygając w niniejszej sprawie, Sąd miał też na uwadze uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. jaka zapadła w sprawie o sygn. akt I UZP 3/10, a której Sąd Najwyższy postanowił nadać moc zasady prawnej. W uchwale wskazano, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu, powyższa zasada ma zastosowanie także w niniejszej sprawie, gdzie chodzi o wznowienie postępowania. Mając na uwadze powyższe rozważania , Sąd skargę odrzucił.