VII SA/Wa 846/16

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2016r. po rozpoznaniu wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 30 maja 2016r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez Z. K. formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z formularza wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Podał, że wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 2700,00 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości 1700 złotych i zasiłek rehabilitacyjny żony w wysokości 1000 złotych. Wnioskodawca posiada z małżonką dom o pow. 200 m ² oraz działkę o pow. 670 m ². Dodał, że posiada także działkę budowlaną o pow. 860 m² o wartości 80 000 złotych. Wyszczególnił, że ponosi z żoną następujące wydatki tj. podatek od nieruchomości 480,00 złotych rocznie-40,00 złotych miesięcznie, zakup opału w okresie zimowym 6000 złotych- 500 złotych miesięcznie, opłatę za energię w wysokości 160,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 120,00 złotych, opłatę za kanalizację w wysokości 100,00 złotych, wywóz śmieci 40,00 złotych, opłatę za telefon 120,00 złotych, koszt wyżywienia 1200 złotych, koszt zakupu środków higienicznych ok. 100,00 złotych, kosztów zakupu leków ok. 200,00 złotych, spłata pożyczki i rat w wysokości 460,00 złotych. Wnioskodawca podał, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i opłatami wynoszą ponad 3000 złotych i ich dochody nie są wystarczające na pokrycie kosztów. Wnioskodawca we wniosku wymienił choroby na jakie choruje małżonka. Dodał, że wymaga ona stałej diety, co powoduje wzrost kosztów wyżywienia. Podał, że małżonka ponosi miesięcznie koszty zakupu lekarstw w wysokości około 200,00 złotych oraz koszty wyżywienia ok. 700,00 złotych. Podał, że od lutego br pracuje u nowego pracodawcy, żona natomiast obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1000 złotych miesięcznie. Pismem z dnia 16 czerwca 2016r. w wykonaniu zarządzenia z tej samej daty wezwano wnioskodawcę Z. K. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - z czego pokrywa wydatki, które są wyższe niż uzyskiwane z małżonką dochody, - czy uzyskuje z małżonką jakąkolwiek pomoc od dzieci, rodziny bądź innych osób jeśli tak należało wskazać od kogo w jakiej wysokości lub formie, - w jakiej wysokości zaciągnął pożyczkę, na jaki cel i u kogo (osoba fizyczna, bank) i jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, - czy prowadzi gospodarstwo domowe tylko z małżonką, czy też jeszcze z innymi osobami (dziećmi) jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu, oraz do nadesłania: - wyciągów z konta lub kont bankowych wnioskodawcy i małżonki z trzech ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pismem z dnia 28 czerwca 2016r. ( data wpływu do Sądu 30 czerwca 2016r.) wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe. Do pisma załączył zaświadczenie z zakładu pracy o uzyskiwanych zarobkach oraz wyciąg z rachunku bankowego. Wnioskodawca poinformował, że w okresie składania skargi oraz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podjął nową pracę i jego wynagrodzenie wynosiło ok. 1700 złotych. W tym czasie żona pobierała zasiłek rehabilitacyjny. Wyjaśnił, że finansowo pomagają im synowie. Dzieci prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Jeden z synów mieszka w tym samym domu, ale na innym piętrze i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Synowie pomagają im finansowo, przede wszystkim kupują żywność i lekarstwa –miesięczna pomoc w przeliczeniu na pieniądze to ok. 600,00 złotych. Podał, że spłacają dwie pożyczki, które zostały zaciągnięte na remont i wesele syna. Ponadto mają kredyt odnawialny miesięczna rata wynosi ok. 120,00 złotych, a termin spłaty do lipca 2017r. Wnioskodawca wskazał, że żona pobierała zasiłek rehabilitacyjny do 16 czerwca br i z tą datą została zwolniona z pracy. Obecnie stara się o rentę chorobową w czerwcu była na komisji lekarskiej. Wnioskodawca podkreślił, że nową pracę podjął od 13 stycznia br. i w pierwszym okresie jego wynagrodzenie było niższe, a od marca do maja br wyniosło ok. 2555 złotych miesięcznie. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego wynagrodzenie jest wyższe niż wskazane we wniosku, jednakże od czerwca żona nie uzyskuje żadnych dochodów a decyzja o przyznaniu renty może być wydana za 2-3 miesiące. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że małżonka w listopadzie br. ma ustalony termin operacji biodra, co będzie wiązało się z większymi kosztami. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony wnioskującej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt: II FZ 137/05). Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od reguły określonej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na podstawie danych podanych we wniosku przez wnioskodawcę nie można natomiast uznać, aby taka sytuacja zachodziła w jego przypadku. Z podanych wyżej danych wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną utrzymują się z dochodów uzyskiwanych tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 2555,51 złotych netto miesięcznie. Małżonka obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, ubiega się o rentę chorobową. Wnioskodawca oświadczył, że finansowo pomagają im także synowie, przede wszystkim dokonując zakupu żywności i lekarstw – miesięczna pomoc w przeliczeniu na pieniądze to ok. 600 złotych. Jeden z synów zamieszkuje w tym samym domu ale na innym piętrze. Zatem koszty opału w okresie zimowym jak i utrzymania domu w którym zamieszkują są wspólne. Wnioskodawca posiada z małżonką dom o pow. 200 m², działkę o pow. 670 m² oraz działkę budowlaną o pow. 860 m² o wartości 80 000 złotych. Biorąc pod uwagę powyższe dane, a zwłaszcza wysokość wykazanych dochodów z których utrzymuje się wnioskodawca wraz z żoną, posiadany stan majątkowy, pomoc jaką uzyskują od dzieci uznano, że jest on w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe w niniejszej sprawie. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże pamiętać należy, iż zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Chodzi zatem o sytuację, w której poniesienie kosztów sądowych uniemożliwiłoby stronie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczności podane wyżej nie wskazują by wnioskodawca był osobą ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności takiej, iż mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mógłby ponieść kosztów w niniejszej sprawie. Posiadanie przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów we wskazanej w wyżej wysokości wyklucza możliwość uznania go za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podkreślić należy, że prawo pomocy nie może być nadużywane w sytuacji gdy, wnioskodawca posiada stały miesięczny dochód oraz uzyskuje pomoc finansową od dzieci. Biorąc pod uwagę sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy uznano, że brak jest uzasadnionych powodów dla przerzucenia na współobywateli kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oceniono, że poniesienie kosztów sądowych w całości przez wnioskodawcę nie spowoduje utraty jego płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Zauważyć również trzeba, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wysokość innych wpisów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się na dalszym etapie postępowania wynosiłaby 100 zł, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. Okoliczności te pozwalają na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym), a tylko wówczas jest możliwe przyznanie prawa pomocy. Argumentem za zwolnieniem wnioskodawcy od kosztów sądowych nie może być również fakt spłaty pożyczek i kredytu. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez skarżącego pożyczek i kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych (spłata dwóch pożyczek, której miesięczne raty wynoszą 350,00 złotych plus spłata kredytu odnawialnego w wysokości rata miesięczna ok. 120,00 złotych – w sumie 470,00 złotych miesięcznie) nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., I OZ 83/06). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.