VII SA/Wa 888/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, , Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (spr.), Sędzia WSA Leszek Kamiński, Protokolant Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. Ś. z "[...] i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni Sp. p." [...] w [...] [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), oraz kwotę 55 zł (pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem 22% podatku od towarów i usług łącznie kwotę 305 zł (trzysta pięć złotych). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., znak: [...], na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. Nr 122, poz. 851 z późn. zm.) nie stwierdził u I. N. choroby zawodowej: przewlekłego zatrucia tlenkiem węgla wymienionej w poz. 1.3 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania I. N. od powyższej decyzji, na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że swoje rozstrzygnięcie oparł na podstawie ostatecznego orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w [...] nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia [...] listopada 2008 r. oraz orzeczenia lekarskiego Poradni Chorób Zawodowych [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] nr [...] o braku podstaw do rozpoznana choroby zawodowej z dnia [...] czerwca 2008 r. Z zebranej dokumentacji wynika, że I. N. w okresie od 1972 r. do 1983 r. był zatrudniony w PKP Lokomotywowni w [...] na stanowiskach: rzemieślnik, palacz parowozu, p.o. maszynisty trakcji parowej, młodszy maszynista trakcji parowej, młodszy maszynista trakcji spalinowej, palacz parowozu. Praca na wyżej wymienionych stanowiskach polegała na nawęglaniu paleniska podczas postoju parowozu w lokomotywowni, dozorowaniu lokomotywy na postoju, przeglądach technicznych parowozu przed wyjazdem, pobieraniu smarów, olejów, sody kaustycznej, smarowaniu lokomotywy. Na stanowisku maszynisty do obowiązków I. N. należało przyjęcie pojazdu i przygotowanie do jazdy, prowadzenie pociągu na szlaku (obługa pulpitów z urządzeniami sterowniczymi oraz pomiarowo - kontrolnych w formie wskaźników zegarowych różnego typu, termometrów, wyłączników i włączników oraz urządzeń sygnalizacji świetlnej), zdanie pojazdu i służby. Część czynności na wskazanych stanowiskach wykonywana była w pomieszczeniach maszynowni lub na terenie lokomotywowni. Podczas wykonywania czynności zawodowych I. N. miał kontakt z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia w środowisku pracy, tj. tlenkiem węgla, nieznacznymi ilościami dwutlenku siarki, zapyleniem pyłem węglowym, smarami, olejami, sodą kaustyczną, hałasem, wibracja ogólną. Pracował w zmiennych warunkach klimatycznych, przy obciążeniu statycznym i wysiłku fizycznym o wydatku energetycznym na stanowisku maszynisty 900-1200 kcal/zmianę. Narażenie na poszczególne czynniki szkodliwe i uciążliwe było niejednorodne co do natężenia i wymiaru czasu na zmianę. Przeprowadzone badania medyczne oraz ocena narażenia zawodowego nie dają podstaw do rozpoznania u I. N. choroby zawodowej - przewlekłego zatrucia tlenkiem węgla. Na powyższą decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego I. N. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił, że pracując w latach 1983 - 1982 w Lokomotywowni PKP w [...] miał stały kontakt z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia w środowisku pracy, które miały negatywny wpływ na jego organizm. Obszernie opisał przebieg licznych chorób i wykonanych badań, które w jego ocenie, nie zostały uwzględnione przy wydawaniu decyzji. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Stwierdzić trzeba, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji ogłoszony był już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygnatura P 23/07, opublikowano: OTK-A 2008/5/82, Dz. U. RP 2008/116/740). W rozpoznawanej sprawie problem konstytucyjności rozporządzenia ma wymiar szczególny z uwagi na fakt, że Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. stwierdził, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm., zwaną dalej K.p.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a jednocześnie orzekł, że powyższe przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Tak, więc w czasie orzekania przez organy obu instancji normy prawne kwestionowane przez skarżącego t.j. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. formalnie obowiązywały. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, jakie znaczenie prawne ma stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że przepis ustawy będący podstawą wydania rozporządzenia stanowiącego z kolei podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, jak i samo rozporządzenie są niezgodne z Konstytucją, a to, że przepisy te tracą moc obowiązującą nie z dniem ogłoszenia wyroku, ale z dniem późniejszym określonym w wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Trzeba stwierdzić, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli legalności aktu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07). Należy też zwrócić uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone w wyroku z dnia 26 maja 2009 r., II OSK 290/09 oraz na stanowisko Sądu Najwyższego przyjęte w wyroku z dnia 23 marca 2007 r. (publ. OSNP 2008, z. 5- 6, poz. 61), które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny. Na problemy, jakie wiążą się z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu zwracał uwagę także Trybunał Konstytucyjny podnosząc między innymi, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia "wyzwanie i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. należy uwzględnić fakt, że przepisy na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję utraciły domniemanie konstytucyjności, co stworzyło nową sytuację prawną. Odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Nie jest, bowiem tak, że do tego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od tego dnia staje się niezgodny. Przepis uznany za niekonstytucyjny ma ten charakter od dnia jego wydania. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym. Nie mogły one, mimo odroczenia obowiązywania ich mocy, stanowić podstawy prawej wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Z tych względów należało je uchylić. Orzeczenie sądowe nie może opierać się na prawie, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją RP. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny ją rozstrzygnąć na podstawie przepisów, które weszły w życie po wydaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., a obowiązujących w dniu wydania nowej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 53, poz.433 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 1 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).