VII SA/Wa 902/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. K., Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia [...] w B., Fundacji [...] w B., Stowarzyszenia [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. K. ("wnioskodawca") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W złożonym wniosku wnioskodawca podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, ponadto nie wskazał posiadania dochodów ani majątku. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia [...] września 2017 r. wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, dodatkowych wyjaśnień w sprawie. Wnioskodawca, w odpowiedzi na to wezwanie wskazał, że jest osobą bezrobotną, na szkoleniu jako osoba długotrwale bezrobotna, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie ponosi kosztów żywności i utrzymania. Zasłaniając się ochroną danych osobowych wnioskodawca odmówił nadesłania "dokumentów" wskazał, że nie posiada majątku, i że korzysta z opieki społecznej. Postanowieniem z dnia 20 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na fakt, że wnioskodawcza nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia nie były wystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych wnioskodawcy. Natomiast na wezwanie referendarza do uzupełnienia ww. wniosku, wnioskodawca nie przedstawił żądanych informacji. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 października 2017 r., nie podając nowych danych dotyczących jej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. Natomiast na podstawie art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego – brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwłaszcza, że art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (pkt 1), jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, LEX nr 1 678 305, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego, jakich argumentów strona użyje, uzasadniając swój wniosek, zależy czy uzyska przedmiotowe wsparcie. Co więcej, argumentacja ta powinna być ukierunkowana na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Wniosek oraz dokumenty i oświadczenia do niego dołączone są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 P.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Jak więc wskazano wyżej, warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wynika to wprost z przywołanego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. To stronę bezpośrednio obciąża obowiązek szczegółowego podania swojej sytuacji majątkowej, a nie np. uprawdopodobnienia jej. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc postanowienie referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe. Przedstawione przez wnioskodawcę w formularzu dane były niewystarczające dla oceny jego sytuacji materialnej, w związku z czym referendarz słusznie wezwał wnioskodawcę do udzielenia szczegółowych informacji, z których wynikałoby, że zastosowanie w stosunku do niego instytucji prawa pomocy byłoby uzasadnione. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca na powyższe wezwanie nie odpowiedział w sposób pozwalający na uzyskanie rzetelnych informacji o stanie jego majątku, a przez to uniemożliwił szerszą ocenę jego sytuacji w tym zakresie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe – referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.