VII SA/Wa 974/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie , w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Tadeusz Nowak po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015r. po rozpoznaniu wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania organu I instancji oraz odmowy uchylenia decyzji postanawia: odmówić D. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie w formularzu PPF nie zakreślił w pkt 4 o co wnosi jednak w uzasadnieniu wniosku jak i w piśmie przewodnim przy składaniu ww. wniosku zaznaczył, że wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń z dnia 24 lipca 2015 r. wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podstawowe źródło jego dochodu stanowi działalność rolnicza. Wnioskodawca określił wysokość uzyskiwanego dochodu z tego tytułu na 800 zł miesięcznie. Poza tym, wnioskujący uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457 zł netto miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o pow.111,3 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6,4788 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Poza tym w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego wchodzą budynki gospodarcze. D. P. jest właścicielem ciągnika rolniczego Pronar 82TSA (rok produkcji 2003) oraz samochodu osobowego Toyota Avensis Verso z 2005 roku. Skarżący podniósł, że jest zadłużony w banku z tytułu kredytu na dzień 19 czerwca 2015r. - 17 850,13 zł., Skarżący wskazał, że ponosi następujące miesięczne wydatki: opłatę za gaz w wysokości 14,62 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 171,47 zł, opłatę za usługi telekomunikacyjne – 33,65 zł, internet – 39,97 zł, woda i ścieki – 73,33 zł podatki 88 zł, ubezpieczenie 133 zł, ubezpieczenie komunikacyjne 92 zł, żywność, leki 250-350 złotych. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że był on zasilany wpłatą kwoty 1 000 zł z tytułu czynszu najmu, za dwa miesiące - czerwiec i lipiec 2015 r. oraz kwotą 260 zł. określoną jako "wpłata gotówkowa". Skarżący dokonywał z rachunku wypłat gotówkowych, a także płatności m.in. za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, składek do KRUS. Saldo rachunku wyniosło na dzień 19 lipca br. 926,93 zł. Ze sprawy toczącej się w niniejszym Sądzie o sygn. [...] wynika, że w styczniu bieżącego roku na rachunku depozytowym zaksięgowano wpłatę w wysokości 8 079,42 zł tytułem płatności od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący wyjaśnił, że kredyt zaciągnął na spłatę zaległych opłat i pokrycia strat z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca posiada również kredyt z rachunku karty kredytowej, wysokość limitu w tym rachunku wynosi 4800 złotych. Nadesłane wyciągi wskazują, że skarżący dokonuje przy jej pomocy płatności. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że koszty utrzymania domu opłaty wynoszą około 600 złotych na miesiąc, spłata kredytu ok. 282,00 złotych miesięcznie. W piśmie z dnia 24 lipca 2015r. wskazał, że firmy IC Master nie prowadzi od kwietnia 2014r., działalność jest zawieszona i z tego tytułu nie ma żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2015r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił D. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 września 2015r. do Sądu wpłynął sprzeciw wnioskodawcy na ww. postanowienie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie zgadza się z ww. postanowieniem i argumentacją przyjętą w jego uzasadnieniu. Zdaniem wnioskodawcy chybiony jest zarzut, iż celowo nie wykorzystuje swojego majątku i pozbawia się środków koniecznych do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb. Podniósł, że otrzymywane płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie stanowią dochodu, tylko przychód z którego pokrywa koszty tego przychodu. Wnioskodawca podał, że korzystanie z rachunku karty kredytowej nie pozwala mu na kredytowanie bieżących wydatków ponieważ z bieżących dochodów jest spłacana niewielka część zadłużenia z karty kredytowej (ok. 500 złotych) a następnie z tej wpłaty są opłacane konieczne wydatki. Zatem jest to drugi kredyt z kosztami odsetek ok. 40,00 złotych, a nie źródło pokrywania wydatków. Zdaniem wnioskodawcy dużym nadużyciem jest stwierdzenie, iż może wygospodarować 200 złotych na wpis sądowy od skargi i pokryć w przyszłości ewentualne pozostałe koszty postępowania sądowego wszczętego przedmiotową skargą. Skarżący wskazał, że wydatki stałe znacząco ograniczają możliwości pokrywania jego utrzymania. Podkreślił, że ma trudną sytuację materialną w której przy oszczędności w wydatkach i przy dużej staranności nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu się. W niniejszej sprawie zważono co następuje: Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z powyższego wynika, że strona ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych ale po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Rozpatrując niniejszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznano, że nie występują przesłanki, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Z nadesłanych danych wynika, że wnioskodawca jest właścicielem domu o pow.111,3 m2, gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o pow. ok. 6,5 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,28 ha. Skarżący posiadając zatem nieruchomość rolną może rozporządzać nią w sposób przynoszący dochód. Wnioskodawca jest także właścicielem ciągnika rolniczego oraz samochodu osobowego marki podanej wyżej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności rolniczej w wysokości 800,00 złotych miesięcznie oraz dodatkowo dochodu z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457 złotych netto miesięcznie. Z powyższego wynika, że wnioskodawca co miesiąc uzyskuje dochody w wysokości 1257,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięcznie koszty utrzymania domu w wysokości około 600, 00 złotych plus spłatę kredytu w wysokości 282,00 złotych. Na bieżące utrzymanie ( zakup żywności, leków) przeznacza ok. 250-300 złotych miesięcznie. Wnioskodawca pobiera płatności bezpośrednie wypłacane w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. W styczniu bieżącego roku otrzymał z tego tytułu kwotę w wysokości 8.079,42 złotych, które nie zostały wskazane w formularzu ani w piśmie z dnia 24 lipca 2015r. Posiada do spłaty kredyt gotówkowy w wysokości na dzień 19 czerwca 2015r. -17850 złotych oraz kredyt z rachunku karty kredytowej, wysokość limitu w tym rachunku wynosi 4.800 złotych. Biorąc pod uwagę opisane wyżej źródła dochodu skarżącego, a także majątek nieruchomy jak i ruchomy uznano, iż nie ma podstaw aby uznać go za osobę żyjąca w niedostatku, ubogą, zdolną do zaspokojenia wyłącznie kosztów koniecznego utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytu gotówkowego oraz kredytu z rachunku karty kredytowej i ich spłaty rat miesięcznych. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt. I OZ 83/06). Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, które wnioskodawca ponosi. Należy wskazać, że obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów sądowych, a owe koszty stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i są dochodem Skarbu Państwa. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie znajduje się w takiej szczególnej sytuacji i jest on w stanie opłacić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Struktura wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę widoczna na wyciągach z rachunków bankowych, które skarżący załączył do akt, wskazuje, że jest on osobą zdolną do wygospodarowania dodatkowych środków w tym 200 złotych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Zaznaczyć należy, iż zasadność wniosku wnioskodawcy rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania wysokość obciążeń finansowych, które ma ponieść wnioskodawca jest wpis od skargi w wysokości 200 złotych. Stwierdzono, iż wpis w tej kwocie nie jest na tyle wysoki i że wnioskodawca jest go w stanie uiścić bez spowodowania uszczerbku we własnym utrzymaniu. Jednocześnie oceniono, że nawet w przypadku pojawienia się ewentualnych pozostałych kosztów należnych od wnioskodawcy w niniejszej sprawie będzie w stanie je ponieść samodzielnie w całości. Wyjaśnić należy, iż pozostałe koszty sądowe będą zależne od przebiegu sprawy jednak nie będą wyższe niż kwota wpisu. Podkreślenia wymaga również to, że jeżeli koszty te pojawią się, będą rozłożone w czasie, stąd wnioskodawca będzie miał możliwość odpowiednio wcześniej się do nich przygotować. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej która, kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych wyjaśnieniach wynika, że stan majątkowy wnioskodawcy nie pozwala zaliczyć go rzeczywiście do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Warto podkreślić, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w: ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005, s.628). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.