VII SA/Wa 979/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych postanawia: 1. oddalić wniosek J. Ż. o zmianę postanowienia z dnia 4 maja 2015 r., odmawiającego przyznania J. Ż. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania J. Ż. prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący J. Ż. w dniu 24 czerwca 2014 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku wynikało, że skarżący jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu o pow. 60 m2, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 4500 złotych brutto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn jest studentem i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2014 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie: - jakie miesięcznie ponosi koszty związane z utrzymaniem domu (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości itp.), - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej, jaką przeznacza z małżonką miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki itp.), - czy małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia, jeśli tak, w jakiej wysokości, - czy wnioskodawca i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak, w jakiej wysokości, - czy syn pozostaje z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, - czy wnioskodawca pomaga finansowo synowi, jeśli tak, w jakiej wysokości. W piśmie z dnia 9 sierpnia 2014 r. J. Ż. podał, że ponosi następujące wydatki: opłatę za gaz w wysokości 100 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 300 zł, opłatę za telefon - 50 zł, opłatę abonamentową TV - 50 zł, podatek od nieruchomości - 20 zł, bieżące naprawy wspólnej nieruchomości 200 zł, zabezpieczenie żywności na zimę 100 zł (w sezonie letnim), utrzymanie samochodu 200 zł, pomoc w opłacie czesnego za pobieranie nauki przez syna 480 zł, leki i wizyty u lekarzy 200 zł, żywność 700 zł, rezerwa na opał 300 zł (w sezonie zimowym 400 zł), doraźne kieszonkowe dla syna w wysokości 100 zł, nieprzewidziane wydatki 200 zł. Kolejnym zarządzeniem z dnia 3 września 2014 r. wezwano wnioskodawcę ponownie do wskazania, czy jego małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia np. rentę, jeśli tak, w jakiej wysokości, a także czy wnioskodawca i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak, w jakiej wysokości. Wnioskodawca nadesłał do Sądu pismo z dnia 27 września 2014 r., w którym nie udzielił jednak odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. starszy referendarz sądowy odmówił J. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia J. Ż. wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. sprzeciw ten został odrzucony, jako wniesiony po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. oddalił zażalenie J. Ż. na postanowienie z dnia 25 listopada 2014 r. W dniu 21 kwietnia 2015 r. J. Ż. złożył na urzędowym formularzu ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i niepracującym studiującym synem, uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 4500 zł brutto, jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu, co stanowi 60 m². W dodatkowym piśmie z dnia 21 kwietnia 2015 r. wymienił następujące wydatki: opłatę za energię elektryczną w wysokości 150 zł, wydatki na opał - 400 zł, opłaty za nieruchomość - 200 zł, opłaty za wizyty lekarskie z żoną - 200 zł, na lekarstwa dla żony 150 zł, wydatki na dojazd do pracy w wysokości 100, opłatę za czesne syna - 600 zł, wydatki na kieszonkowe i przybory do nauki - 100 zł, wydatki na dojazdy syna na uczelnię w wysokości 50 zł, na bieżącą naprawę i eksploatację samochodu 100 zł, na naprawy bieżące nieruchomości 100 zł oraz środki na bieżące potrzeby i życie w wysokości 600 zł. Skarżący wskazał, iż na "czarną godzinę" pozostaje mu ok. 220 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. Sąd odmówił przyznania J. Ż. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd uznał, że udzielone przez skarżącego informacje nie dają wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy, bowiem skarżący nie udzielił wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego, m.in. nie wyjaśnił, czy małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia, nie oświadczył także, czy posiada oszczędności pieniężne. Ponadto Sąd wskazał, że na podstawie dostępnych informacji, porównując złożone przez skarżącego wnioski oraz przedstawione zestawienia miesięcznych wydatków należało uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uległa pogorszeniu, nie było zatem zasadne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 4 maja 2015 r. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu kolejnych wniosków skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych z 29 kwietnia i z 30 maja 2015 r., odmówił zmiany postanowienia z dnia 4 maja 2015 r. Skarżący J. Ż. w dniu 29 września 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 6 listopada 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. J. Ż. udzielił odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 24 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zauważyć przede wszystkim trzeba, że wniosek skarżącego z dnia 29 września 2015 r. w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem J. Ż. w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, Sąd odmówił J. Ż. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji kolejny wniosek skarżącego w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z 4 maja 2015 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), który to przepis stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Wniosek taki może być uwzględniony tylko, jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a więc wówczas, gdy nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zauważyć też trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania J. Ż. prawa pomocy, ponieważ nie wykazał on w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. W treści wniosku złożonego w dniu 29 września 2015 r. J. Ż. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Oświadczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona jest osobą niepełnosprawną, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn natomiast jest studentem studiów niestacjonarnych magisterskich na Politechnice [...] w P. i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. J. Ż. oświadczył, że jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu, co stanowi ok. 60 m2, utrzymuje się z rodziną z wynagrodzenia za pracę w wysokości 4500 złotych brutto miesięcznie. Skarżący zwrócił też uwagę na poniesione koszty pobytu na leczeniu sanatoryjnym wraz z żoną w [...] w dniach 26 sierpnia – 16 września 2015 r. w wysokości około 1400 zł. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia 6 listopada 2015 r. zobowiązano J. Ż. do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę (np. nadesłanie zaświadczenia pracodawcy), - wskazanie, czy żona skarżącego uzyskuje dochody z jakiegokolwiek tytułu - np. z tytułu renty, jeśli tak, należało wskazać ich wysokość, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłaty za prąd, gaz, telefon, wydatki na opał itp.), - udokumentowanie wysokości czesnego za studia syna, - wskazanie, czy syn skarżącego podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.; jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje, - wskazanie, czy syn skarżącego otrzymuje stypendium, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość. Skarżący w odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z dnia 24 listopada 2015 r. wskazał, że wynagrodzenie brutto wynosi około 4500 zł, żona jest osobą chorą z niepełnosprawnością stopnia lekkiego, nie posiada dochodów. Wymienił następujące wydatki: czesne za studia syna – 1350 zł, zakup węgla – 770 zł, leki dla żony – około 200 zł, leki dla syna i skarżącego – około 200 zł, gaz – 40 zł, energia elektryczna – około 200 zł, dojazd do pracy – około 200 zł. Oświadczył, że syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie otrzymuje stypendium. J. Ż. wskazał ponadto, że nie dokonał "wszystkich bieżących opłat między innymi za: ratę podatku od nieruchomości, opłaty za telefon, abonament telewizyjny, naprawy bieżącej samochodu czy zakupu żywności na potrzeby bieżące". Przypomnieć wobec tego należy, że pismem z dnia 6 listopada 2015 r. wezwano skarżącego do udokumentowania wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy), a także do udokumentowania wysokości czesnego za studia syna oraz wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu. J. Ż. nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, ani na potwierdzenie uzyskiwanych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, ani też na potwierdzenie wysokości czesnego za studia syna czy wydatków związanych z utrzymaniem domu. Nie odniósł się również w żaden sposób do zawartego w piśmie z 6 listopada 2015 r. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Ponadto skarżący w odpowiedzi na pismo z 6 listopada 2015 r. wskazał, że syn nie otrzymuje stypendium, natomiast nie wyjaśnił, czy syn podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp., a jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje. W takiej sytuacji, z uwagi na niepełne wykonanie przez skarżącego wezwania z dnia 6 listopada 2015 r. skierowanego do niego w trybie art. 255 ustawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brak jest więc podstaw zarówno do zmiany postanowienia z dnia 4 maja 2015 r. (odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych), jak i do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W oparciu o udzielone przez J. Ż. informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, nie jest też możliwe ustalenie, czy nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego w stosunku do sytuacji opisanej we wniosku, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. Przypomnieć należy, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Sąd ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Z powyższych względów, na podstawie art. 165 i art. 246 § 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia