VII SAB/Wa 120/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W. na przewlekłość postępowania Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [... stycznia 2014 r. nr [...] postanawia: odmówić D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżący – D. W. i M. W., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. W dniu [...] stycznia 2015 r. skarżący złożyli na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z nadesłanego przez wnioskodawców formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o łącznej powierzchni 2 488 m². Oświadczyli, iż nie posiadają domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, zarządzeniem z dnia [...] lutego 2015 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową, - podania gdzie wnioskodawcy zamieszkują (dom, mieszkanie, należy podać wielkość w m²), oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.), - podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.), i aktualnych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, w którym skarżący mieszkają; - do wskazania oraz udokumentowania innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy, - do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżących świadczeń emerytalnych; - podania, czy posiadają, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące, posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należy podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - wskazania czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2013 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazania czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców [...] prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm: Usługi Transportowe J. W. oraz firmy [...] M. W., które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu, - podania czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami, skoro w niniejszej sprawie wymienieni są jako zamieszkujący pod wspólnym adresem z wnioskodawcami, a ponadto jak wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki wynika, że prowadzą swoje firmy pod adresem zamieszkania skarżących, - wskazania i udokumentowania dochodów J. W. i M. W. W dniu [...] marca 2015 r. do Sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia, z których wynika, że wnioskodawcy mieszkają w [...] w mieszkaniu o nr [....], o pow. 57 m2, które zostało sprzedane przez Spółdzielnię, a wobec nich orzeczony został nakaz eksmisji. Wskazali, ze ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Nie mają kont bankowych. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerami, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodali, że J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. M. W. również nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, przy czym zaznaczono, że być może założyła działalność gospodarczą pod adresem w [...]. Jeżeli ją zarejestrowała, to bardzo niedawno i nie osiąga jeszcze żadnych dochodów. Być może będzie to działalność internetowa, do której potrzebne są nakłady na opłaty czy ZUS. Wnioskodawcy dodali, że na żywność pozostaje im mniej niż 900 zł miesięcznie, natomiast z leków kupują tylko te ratujące życie. Załączyli dodatkowo kopie dokumentów podatkowych PIT 40A za 2013 r., z których wynika, że M. W. osiągnął w 2013 r. dochód w wysokości 21 401 zł, a D. W. w wysokości 17 673 zł. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący w ustawowym terminie wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu sprzeciwu podnieśli, że nie zgadzają się z ww. orzeczeniem referendarza sądowego. Wnieśli o przyznanie prawa pomocy, bowiem nie są w stanie opłacić sprawy bez uszczerbku w nakładach koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny. Dodali, że nie stać ich na walkę z bezprawiem i obronę swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy nie uwzględnił wniesionego przez skarżących na urzędowym formularzu wniosku z dnia 26 stycznia 2015 r. Skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zachowując przepisany termin określony w art. 259 § 1 p.p.s.a - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wskutek czego przedmiotowe postanowienie utraciło moc na podstawie art. 260 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżących opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżący wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami działki nr 96/1 i nr 96/2 o powierzchni 2.488 m² w [...]. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w mieszkaniu nie ma ogrzewania ani wody, zostało ono sprzedane przez Spółdzielnię, a wobec nich orzeczono nakaz eksmisji. Nikt z nimi nie mieszka ani nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nie mają kont bankowych. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowane pod wskazanym adresem i wynajmują własne mieszkania. Nie posiadają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Sąd jednak zauważa, że pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżący ograniczyli się jedynie do wskazania, że ponoszone przez nich miesięczne wydatki to 900 zł na jedzenie oraz nieokreślona kwota na zakup potrzebnych leków ratujących życie. Brak szczegółowych informacji w zakresie ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i rodziny (żywność, opłaty stałe, media), stanowi informację istotną, gdyż dopiero porównanie koniecznych wydatków z dochodami skarżących pozwoliłoby na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Brak szczegółowych informacji o kosztach utrzymania skarżących nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się możliwości finansowe skarżących. To jednak, co skarżący ujawnili we wniosku, podlega ocenie i prowadzi do przyjęcia, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Należy również wskazać, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Ministerstwo Gospodarki wynika, że J. W. prowadzi działalność pod firmą Usługi Transportowe J. W. (data rozpoczęcia działalności 1 sierpnia 1996 r., działającą nadal) natomiast M. W. prowadzi działalność pod firmą [...] M. W. (od 9 września 2014 r. do dziś). Firmy te mają swoje siedziby pod adresem zamieszkania skarżących – D. W. i M. W. Dane te są oficjalne (dostępne na stronie http://prod.ceidg.gov.pl) i stanowią dokument w rozumieniu prawa. W związku z powyższym oświadczenie skarżących na temat nieprowadzenia przez ww. osoby działalności należy uznać za niewiarygodne. Zatem lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy i pism skarżących dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Wskazać również należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinni liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania oraz zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnili i we własnej ocenie ich nie posiadają, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy im przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie Sąd dostrzega, że skarżący wprawdzie zainicjowali wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżących. Identycznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu należy przywołać następujące tezy: wielość spraw inicjowana przez skarżącego czy problemy zdrowotne nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r., II OZ 395/13, LEX nr 1457717); przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 3 października 2012 r., II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazali by spełniali ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).