VII SO/Wa 10/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. W. w skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego piśmie z dnia 12 lipca 2017 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, wskazując na zamiar złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego. Pismo to Naczelny Sąd Administracyjny przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego J. W. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, aby znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona. J. W. wskazał, że posiada działkę o powierzchni 1280 m2 zabudowaną domem o powierzchni 240 m2 – "współwłasność z córką ½". Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z żoną z emerytur w łącznej wysokości 3350 zł netto miesięcznie. Do zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków zaliczył: wydatki na zakup ubrań i środków czystości – ok. 600 zł, wydatki na leki i żywność – ok. 1500 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – ok. 600 zł, opłaty za wywóz nieczystości – ok. 300 zł, wydatki na zakup paliwa i utrzymanie samochodu – ok. 500 zł, opłaty za wodę, telefon, ubezpieczenie, podatek – ok. 600 zł. Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wskazanie, czy oprócz żony mieszkają ze skarżącym i prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe inne osoby; jeśli tak, należy wskazać wysokość dochodów uzyskiwanych przez te osoby, - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon itp.), - wyjaśnienie, czy wydatki związane z utrzymaniem domu ponosi wyłącznie skarżący oraz jego żona, czy ponosi je również córka skarżącego (w przypadku, gdy opłaty te ponoszone są również przez córkę skarżącego, należało wskazać, w jakiej części). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 sierpnia 2017 r. J. W. w piśmie z dnia 19 sierpnia 2017 r. wskazał, że córka wraz ze swoją rodziną zamieszkuje w jednym domu ze skarżącym, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Oceniając złożony wniosek pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy uznano, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uwagi na niepełne udzielenie przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie z 11 sierpnia 2017 r. nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Jak wynika z treści wniosku, J. W. wraz z żoną uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur w wysokości 3350 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji nie jest natomiast możliwe ustalenie wysokości ponoszonych przez nich wydatków, kwestia ta ma natomiast zasadnicze znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem zestawienie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią wydatkami pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy i ustalenie, czy strona jest w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania. Wprawdzie w złożonym wniosku J. W. wymienił szereg obciążających skarżącego oraz żonę wydatków, to jednak zauważyć trzeba, że łącznie suma deklarowanych wydatków wynosi 4100 zł miesięcznie, a zatem przekracza uzyskiwane dochody, co powoduje wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia. Jednocześnie z wniosku wynika, że znaczną część deklarowanych wydatków (ok. 1500 zł miesięcznie) stanowią koszty utrzymania domu o powierzchni 240 m2, którego skarżący jest współwłaścicielem razem z córką. W celu wyjaśnienia kwestii wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków skierowano do skarżącego, w trybie art. 255 ustawy, pismo z 11 sierpnia 2017 r. Odpowiadając na ww. pismo J. W. wskazał jedynie, że córka wraz ze swoją rodziną zamieszkuje w jednym domu ze skarżącym (ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe), natomiast nie odniósł się do wezwania w pozostałym zakresie. J. W. uchylił się od wyjaśnienia, czy deklarowane we wniosku wydatki związane z utrzymaniem domu ponosi wyłącznie skarżący oraz jego żona, czy ponosi je również córka skarżącego. Nie nadesłał również żadnych dokumentów potwierdzających ich wysokość, a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Takie wybiórcze udzielenie odpowiedzi na wezwanie skierowane w trybie art. 255 ustawy nie pozwala na przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji udzielonych przez skarżącego nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie jego możliwości płatniczych, skoro nie została wyjaśniona kwestia wysokości wydatków obciążających skarżącego. Uznać zatem należy, że J. W. nie wykazał w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i dokładne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej strony ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Z tych przyczyn odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.