VII SO/Wa 63/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. I. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej skargi na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2018 r., znak: [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. I. ("wnioskodawca") złożył w dniu [...] listopada 2018 r. (data nadania) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, przesyłając uzupełniony formularz PPF. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego tej instytucji. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, nie zgadzając się z twierdzeniami w nim zawartymi. Wnioskodawca podniósł, że referendarz sądowy nie wezwał go do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, na podstawie art. 255 P.p.s.a. Dodał także, że dochodem jego rodziny jest świadczenie wychowawcze (tzw. 500+), które otrzymuje z żoną na każde dziecko oraz zasiłek rodzinny ([...] zł), jednak faktu tego wnioskodawca nie wskazał w formularzu, gdyż był przekonany, że nie wliczają się one do dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną i pięciorgiem dzieci (w wieku 1-10 lat). Wnioskodawca sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, a jego żona przebywa obecnie na rocznym urlopie macierzyńskim, we wskazanych we wniosku datach. Wnioskodawca wraz z rodziną utrzymuje się z wynagrodzenia jego żony za pracę ([...] zł), nie posiada oszczędności, a wszystkie środki pochłaniane są przez bieżące wydatki. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2, we współwłasności z matką, którego wartość wynosi ok. [...] zł, a ponadto samochód osobowy o wartości [...] zł. Wydatki wnioskodawcy to: energia ([...] zł), rata kredytu ([...] zł), wywóz śmieci ([...] zł). W sprzeciwie wnioskodawca podniósł m.in., że dochodem jego rodziny jest świadczenie wychowawcze (tzw. 500+), które otrzymuje z żoną na każde dziecko, oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Wnioskodawca dodał również, że razem z żoną złożył łącznie 22 skargi do tutejszego Sądu, a konieczność uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od każdej z nich przekracza ich możliwości finansowe. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu, referendarz uznał, że wnioskodawca nie wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez niego formularzu budzą wątpliwości i są niewystarczające do oceny jego możliwości płatniczych, zwłaszcza że wynikało z nich, że siedmioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę wnioskodawcy w wysokości ([...] zł) przy jednoczesnym nieosiąganiu przez niego dochodów (najprawdopodobniej z uwagi na przebywanie na urlopie wychowawczym). Dopiero w sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że jest beneficjentem świadczenia wychowawczego, otrzymywanego na każde dziecko, oraz zasiłku rodzinnego. W ocenie Sądu, nie wpływa to jednak na prawidłowość oceny możliwości finansowych wnioskodawcy, dokonaną przez referendarza sądowego. Po pierwsze, słusznie referendarz wskazał, że to na wnioskodawcy, jako osobie zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy, spoczywało wykazanie, że w stosunku do niego zachodzą ustawowe przesłanki jego przyznania. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe bowiem jedynie w sytuacji, gdy strona wyczerpująco przedstawi informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. Po drugie, świadczenie wychowawcze i zasiłek rodzinny, jako powiększające dochód wnioskodawcy, wskazuje na to, że jego sytuacja majątkowa jest lepsza niż ta, przedstawiona we wniosku. Po trzecie za zasadne Sąd uznał stanowisko referendarza sądowego, że sprawowanie w tym samym okresie przez oboje z rodziców opieki nad dziećmi, przy tak niskich wykazanych dochodach nie uzasadnia przerzucania finansowania ciężaru opłacenia prywatnej sprawy sądowej na Skarb Państwa. Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawcy budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że nie wykazał on w sposób rzetelny i dokładny wszelkich informacji niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej. Odnosząc się natomiast do zarzutu sprzeciwu o naruszeniu art. 255 P.p.s.a. poprzez niewezwanie wnioskodawcy do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, należy podkreślić, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania referendarza/sądu rozpoznającego wniosek, czy dane tam zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Dopiero więc, gdy referendarz/sąd uznają, że dane, które zostały przedstawione przez stronę, są niewystarczające, mogą zwrócić się do niej o dodatkowe informacje (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1761/14, LEX nr 1 541 914, czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 959/14, LEX nr 1 532 895). W niniejszej sprawie, referendarz ocenił, że przedstawione w formularzu PPF dane są wystarczające do oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, stąd nie wzywał go o dodatkowe informacje, a Sąd tę ocenę podzielił. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.