VIII SA/Wa 10/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...] Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010 postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r., po rozpoznaniu wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych - referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie to opierało się na stwierdzeniu, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku wskazują, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie przez niego kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Ocenę taką podjęto po analizie oświadczeń złożonych we wniosku przez stronę, w świetle których wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z miesięcznych dochodów w wysokości [...] zł brutto. Na dochód ten składa się kwota [...] zł (brutto) z tytułu zatrudnienia na 1/4 etatu (pracownik biurowy) oraz kwota [...] zł (brutto) z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu. Dodatkowo skarżący zadeklarował uzyskiwanie dochodu z działalności rolniczej w wysokości [...] zł rocznie. Do majątku skarżący zaliczył zajętą przez komornika działkę o łącznej powierzchni [...] ha. Wnioskodawca oświadczył zarazem, że jego stałe wydatki, obejmujące czynsz za wynajmowane mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, odpady komunalne, zakup środków czystości oraz żywności wynoszą ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że osiągane dochody nie są wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków oraz na spłatę zaciąganych zobowiązań. Oświadczył, że stan zajęć komorniczych na rachunkach bankowych, ruchomościach oraz nieruchomościach od kilku lat nie zmalał oraz że jego majątek jest zajęty w całości. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowienie z dnia 29 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy. Sąd stwierdził, że oświadczenia złożone przez skarżącego w sposób wybiórczy, niekompletny odnoszą się do sytuacji majątkowej strony. Sąd zauważył, że kwota stałych wydatków miesięcznych skarżącego (tj. [...] zł) znacząco przewyższa kwotę uzyskiwanego dochodu ([...] zł miesięcznie brutto plus [...] zł rocznie z tytułu działalności rolniczej), co rodzi pytanie o źródła czerpania przez skarżącego środków na pokrycie tychże wydatków. Zdaniem Sądu wskazuje to, iż wysokość dochodu rozporządzalnego przez skarżącego jest w istocie wyższa, niż ujawniona w złożonym wniosku o prawo pomocy. Wątpliwości Sądu wzbudziło ponadto oświadczenie skarżącego, że uzyskuje on dochód z tytułu działalności rolniczej w wysokości [...] zł rocznie, bowiem w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 979/15, VIII SA/Wa 4/16 i VIII SA/Wa 5/16 P. M. wskazał, że jest to [...] zł miesięcznie. Okolicznością, która świadczyć może o tym, że skarżący poza wykazanymi, osiąga jeszcze inne dochody jest to, że z zeznania podatkowego (PIT-36) za 2014 r. (złożonego przy sprawach sprawy sygn. akt VIII SA/Wa 4/16 i VIII SA/Wa 5/16) wynika, że skarżący uzyskał również przychód z najmu lub dzierżawy w kwocie [...] zł i niewykluczone, że dochody z tego tytułu uzyskuje nadal. Ponadto, w sprawie VIII SA/Wa 979/15 skarżący oświadczył, że na jego konto w dniu 21 sierpnia 2015 r. wpłynęła kwota [...] zł. Skarżący, występujący jako wspólnik spółek cywilnych, oświadczył, że zostały mu wypłacone środki finansowe z tytułu płatności rolnych (sprawy o sygn. akt VIII SAB/Wa: 101/15; 102/15; 115 – 117/15; 107 – 109/15). Reasumując. Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2016 r., że skarżący nie wykazał, iż poniesienie przez niego kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. W związku doręczonym skarżącemu w dniu 29 czerwca 2016 r. wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, w dniu 7 lipca 2016 r. skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy w zakresie częściowym, uzupełnionym w dniu 3 sierpnia 2016 r., żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) skarżący ponownie oświadczył, że comiesięcznie z dwóch źródeł dochodu jego budżet domowy zasilają środki w wysokości [...] zł brutto. Skarżący wskazał, że na dochód ten składa się kwota [...] zł (brutto) z tytułu zatrudnienia na 1/4 etatu (pracownik biurowy) oraz kwota [...] zł (brutto) z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu. Wskazał ponadto na uzyskiwanie dochodu z działalności rolniczej w wysokości [...] zł rocznie. Do majątku skarżący zaliczył zajętą przez komornika działkę o łącznej powierzchni [...] ha. Wnioskodawca podał również, że jego stałe wydatki, obejmujące czynsz za wynajmowane mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, odpady komunalne, zakup środków czystości oraz żywności wynoszą ok. [...] zł. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że osiągane dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków oraz na spłatę wymaganych zobowiązań. Oświadczył, że stan zajęć komorniczych na rachunkach bankowych, ruchomościach oraz nieruchomościach od kilku lat nie zmalał oraz że jego majątek jest zajęty w całości. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2016 r., odmawiającym stronie przyznania prawa pomocy w ww. zakresie. Należy zauważyć, że ustanowiony w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, a podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności Sądu co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2016 r., I GZ 263/16). Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. We wniosku tym, inicjującym kolejne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, strona powołuje bowiem te same okoliczności, co we wniosku poprzednio rozpoznanym tj.: nieprowadzenie działalności produkcyjnej, nieosiąganie przychodu, nieposiadanie majątku, gotówki ani oszczędności oraz aktywów do zbycia. Ustalenie to prowadzi do stwierdzenia, że wniosek ten, kolejno złożony, oparty jest na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonym postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skoro zaś analiza wniosku o prawo pomocy, który zainicjował drugie postępowanie wpadkowe w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych ujawniła, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania tego wniosku, to należało stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku i zasadność umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę przyjętą w art. 249a p.p.s.a. Zgodnie ostatnio powołanym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślić należy, że z nurtem orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na możliwość zastosowania art. 249a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16) korespondują również poglądy wyrażone w tym zakresie w piśmiennictwie (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015 r., s. 989). W tych warunkach, w oparciu o art. 249a p.p.s.a. w zw. z 165 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.