VIII SA/Wa 1056/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 lutego 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi H. G. działaniem R. G., będącego opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku opiekun prawny podał, że jego brat przebywa z zamkniętym zakładzie opiekuńczo – leczniczym, posiada rentę w wysokości [...] zł, z której na pobyt w zakładzie potrącana jest kwota [...] zł, zaś kwota [...] zł podlega komorniczemu zajęciu. Wyjaśnił, że brat posiada na rachunku bankowym sumę [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu w zakresie uzupełnienia wniosku poprzez wyjaśnienie m.in. jak zostały wydatkowane środki pochodzące ze spadku po zmarłej siostrze oraz złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie dwanaście miesięcy, opiekun prawny skarżącego wyjaśnił, że środki uzyskane ze spadku zostały zdeponowane na koncie skarżącego zgodnie z decyzją Sądu Rejonowego w R.. Złożył także wyciągi z rachunku bankowego z dostępnym saldem na dzień [...] grudnia 2015 r. wynoszącym [...] zł oraz oświadczył, że jedynie w ograniczonym zakresie dysponuje majątkiem brata. Postanowieniem z 15 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśnił, że H. G. nabył po zmarłej siostrze w listopadzie 2012 r. majątek w wysokości [...] zł. Na dzień [...] grudnia 2015 r. saldo na jego rachunku bankowym wynosi [...] zł. Uznał zatem, że skarżący posiada środki w kwocie wielokrotnie przekraczającej ustalony w sprawie wpis od skargi ([...] zł) i już z tego względu wniosek nie mógł być uwzględniony. Działający w imieniu skarżącego opiekun prawny, jak wynika z załączonych wyciągów bankowych, dokonuje wypłat gotówkowych z rachunku bankowego (np. w dniach [...] listopada, [...] grudnia 2015 r. i [...] stycznia 2016 r. wypłacił kwoty po [...] zł). Zdaniem referendarza sądowego mimo zatem ograniczonych możliwości dysponowania majątkiem brata może on z tego majątku ponieść koszty związane z wniesieniem przedmiotowej skargi. H. G. przy zgromadzonych środkach w żadnym razie nie jest osobą ubogą, natomiast oczekiwanie, że w tych okolicznościach Skarb Państwa powinien przejąć ciężar kosztów związanych z toczącym się postępowaniem jest zupełnie nieuzasadnione. W sprzeciwie z [...] lutego 2016 r., który wpłynął do tutejszego Sądu [...] marca 2016 r. skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i przyznanie prawa pomocy "w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty od skargi" podniósł, że ww. rozstrzygnięcie jest dla skarżącego krzywdzące i pozbawia go prawa do Sądu. W jego ocenie przedstawione okoliczności przemawiają bowiem za uwzględnieniem wniosku. Dodał, że otrzymany w spadku majątek znajduje się pod nadzorem sądu rodzinnego. Zatem nieuprawniony jest wniosek, że dysponując kwotą ze spadku skarżący winien uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Postanowienie Sądu wydane w ww. trybie jest ostateczne, gdyż w świetle art. 194 powołanej ustawy nie przysługuje na nie zażalenie. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną określone prawem przesłanki. Powyższe oznacza, że co do zasady strona postępowania powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Pogląd taki wspiera także orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się jednolicie, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 2/13 i II FZ 1017/12 oraz z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12). Dotyczy to więc przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak było możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego już z samego tylko względu, że skarżący otrzymał spadek znacznej wartości ([...] zł), natomiast na jego rachunku bankowym widnieje kwota [...]zł. W ocenie Sądu, prawidłowa była zatem ocena, że już sam fakt posiadania przez skarżącego takiej kwoty nakazuje uznać, że jednorazowe wygospodarowanie kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, nie spowoduje żadnego uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie skarżącego. Sąd nie neguje przy tym podnoszonego faktu, że odziedziczony majątek znajduje się pod nadzorem właściwego sądu, jednakże jak słusznie ocenił referendarz sądowy dokonywane jednorazowo wypłaty z rachunku bankowego (2x [...] zł), tj. w kwocie przekraczającej wysokość wpisu sądowego, twierdzenia o tym, że dysponowanie tym majątkiem jest na tyle ograniczone, że skarżący nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego są wątpliwe. Sąd zgadza się ze skarżącym, że choć jego sytuacja zdrowotna jest trudna, to jednak z uwagi na posiadane środki finansowe przyznanie prawa pomocy nie jest obiektywnie zasadne. Skarżący nie należy bowiem do kręgu osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Jego sytuacji materialnej nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Dlatego zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem winna partycypować w kosztach postępowania. Obowiązek ich ponoszenia nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13; z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 219/12, z 28 października 2011 r., sygn.. akt II OZ 1040/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Odnosząc się zatem do przedstawionej argumentacji skarżącego Sąd wyjaśnia, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego wydane zostało prawidłowo. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.