VIII SA/Wa 1057/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanowił: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 lutego 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi R. G. (dalej: "skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania stanowi zaś renta w wysokości [...] zł oraz "dopłaty unijne" z dzierżawionego przez skarżącego gospodarstwa rolnego brata (którego jest opiekunem prawnym), o powierzchni [...] ha - rocznie [...] zł. Podał, że jest osobą samotną, leczy się na chorobę [...] i miesięcznie wydaje na leki ok. [...] zł. Wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, które toczy się przeciwko niemu pozbawiło go środków do życia i zmusiło do korzystania z pomocy rodziny i sąsiadów. Jako stałe wydatki wymienił opłaty za energię, ogrzewanie, telefon, wodę oraz dojazdy do kliniki w K. – łącznie ok. [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu w zakresie uzupełnienia wniosku poprzez wyjaśnienie m.in. jak zostały wydatkowane środki pochodzące ze spadku po zmarłej siostrze oraz złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie dwanaście miesięcy, skarżący wyjaśnił, że kwotę ok. [...] zł przeznaczył zgodnie z wolą zmarłej siostry na budowę domu dla brata, kolejne [...] zł rozdysponował między troje swoich dzieci, [...] zł wydał na własne leczenie, poza tym zwrócił bratu kwotę [...] zł, a [...] zł zainwestował w rekultywację stawów. Do pisma załączył wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie dwanaście miesięcy, z których wynika m.in. szereg wypłat gotówkowych oraz dokonanie w dniu [...] października 2015 r. przelewu w wysokości [...] zł i wypłata gotówkowa z dnia [...] listopada 2015 r. w kwocie [...] zł Postanowieniem z 15 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jako przyczynę nieuwzględnienia wniosku skarżącego referendarz sądowy uznał fakt, że w 2012 r. skarżący otrzymał spadek (majątek w wysokości [...] zł), który rozdysponował nie zabezpieczając żadnych środków finansowych na przyszłość. W sprzeciwie z [...] lutego 2016 r., który wpłynął do tutejszego Sądu [...] marca 2016 r. skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i przyznanie prawa pomocy "w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty od skargi" podniósł, że ww. rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące i pozbawia go prawa do Sądu. W jego ocenie przedstawione okoliczności przemawiają bowiem za uwzględnieniem wniosku, z powodu trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Dodał, że otrzymany spadek rozdysponował zgodnie z wolą zmarłej siostry. Nie można zatem czynić mu w tym względzie zarzutu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Postanowienie Sądu wydane w ww. trybie jest ostateczne, gdyż w świetle art. 194 powołanej ustawy nie przysługuje na nie zażalenie. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną określone prawem przesłanki. Powyższe oznacza, że co do zasady strona postępowania powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Pogląd taki wspiera także orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się jednolicie, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 2/13 i II FZ 1017/12 oraz z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12). Dotyczy to więc przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak było możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego już z samego tylko względu, że skarżący otrzymał spadek znacznej wartości ([...] zł), który rozdysponował nie zabezpieczając żadnych środków na przyszłość. Niewątpliwie zgodzić się należy ze skarżącym, że choć jego sytuacja zdrowotna jest trudna, to jednak z uwagi na otrzymane przysporzenie majątkowe przyznanie prawa pomocy nie jest obiektywnie zasadne. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy skarżący nie wykazał, że nie ma obiektywnej możliwości wygospodarowania środków finansowych celem uiszczenia wymaganego wpisu sądowego, może choćby zwrócić się o pomoc do swoich dzieci, którym przekazał część środków pieniężnych. Podnoszone przez skarżącego okoliczności co do "wypełnienia woli zmarłej siostry" nie są bowiem wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów zainicjowanego jego skargą sporu sądowego. Tym bardziej, że zadeklarowane przez skarżącego przeznaczenie otrzymanych w drodze spadku środków pieniężnych znacznej wartości, nie może korzystać z pierwszeństwa w stosunku do kosztów sądowych, jakie musi on ponieść w niniejszej sprawie. Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem winna partycypować w kosztach postępowania. Obowiązek ich ponoszenia nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13; z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 219/12, z 28 października 2011 r., sygn.. akt II OZ 1040/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Odnosząc się zatem do przedstawionej argumentacji skarżącego Sąd wyjaśnia, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego wydane zostało prawidłowo. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.