VIII SA/Wa 1267/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia faktu odebrania rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia oddala skargę Przedmiotem skargi z dnia [...] listopada 2014 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez B. L. (dalej także jako: "skarżący" lub "Wnioskodawca") jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej także jako: "organ" lub "Prezes IPN") z dnia [...] października 2014 r. nr [...], na podstawie której ww. organ utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] września 2014 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że B. L. s. R. ur. [...] stycznia 1937 r. w W., został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Powyższa decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania w toku którego ustalono następujący stan faktyczny: Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. uzupełnionym pismem z dn. [...] lipca 2014 r. Pan B. L. zwrócił się do Prezesa IPN o potwierdzenie okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t Dz. U. z 2014 r. poz. 1206, dalej określana jako: "ustawa o kombatantach"). Organ w toku przeprowadzonego w związku z tym wnioskiem postępowania zebrał materiał dowodowy na który składają się dokumenty i pisma przedłożone przez B. L., dokumenty uzyskane z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, a także pisemne oświadczenie Pani J. M., który to materiał w ocenie organu w sposób wyczerpujący ustalał stan faktyczny sprawy. Na podstawie powyższych ustaleń organ stwierdził, że Pan B. L. urodził się [...] stycznia 1937 r. w W. w małżeństwie mieszanym (ojciec Polak, matka Żydówka) i od urodzenia mieszkał w dzielnicy żydowskiej w W. Po wybuchu II wojny światowej i po rozpoczęciu okupacji terytorium Polski, w dacie wprowadzenia przez okupantów niemieckich nakazu oznakowania Żydów, matka ww. dla zapewnienia mu bezpieczeństwa przekazała go do pod opiekę dziadków ze strony ojca tj. E. i E. L. zam. w W. ul. K. [...]. Sama przeniosła się do R. do znajomych państwa B. Pod koniec 1940 r., gdy urządziła się w R. zabrała syna do siebie. Z powodu obaw przed groźbą wydania ich obecności ze strony jednego z sąsiadów, ww. ponownie został przewieziony do dziadków w W. Po wybuchu powstania warszawskiego w 1944 r. w przebiegu działań zbrojnych stracił kontakt z dziadkami, a następnie wraz z kuzynami został najpierw przeniesiony do obozu przejściowego w P. (tzw.[...]), a następnie wywieziony do obozu pracy przymusowej w K. k. Wrocławia. Stamtąd w grudniu 1944 r. przeniesiono ich do obozu w Cz., gdzie zostali wyzwoleni. Po zakończeniu wojny odnalazła go matka. W dalszym życiu osiadł w R., gdzie założył rodzinę i pracował w Zakładach Metalowych do uzyskania uprawnień emerytalnych, nadal zamieszkuje w R. Powołaną decyzją z dnia [...] października 2014 r. Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku Pana B. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ utrzymał własną decyzję nr [...] z dn. [...] września 2014 r. o odmowie potwierdzenia, że ww. został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy prawa oraz przesłanki warunkujące uzyskanie wnioskowanego potwierdzenia. Powołując się na zebrany materiał dowodowych wskazano, iż przytaczany przez Wnioskodawcę fakt odłączenia go od rodziców (matki) w celu poddania eksterminacji bądź przymusowego wynarodowienia, nie został potwierdzony. Ustalono bowiem, iż Wnioskodawca został dobrowolnie przez matkę przekazany pod opiekę innych osób w celu ocalenia go przed represjami okupantów niemieckich. Ponadto ustalono, iż warunki bytowania skarżącego w tym czasie, niewątpliwie bolesne i dotkliwe dla dziecka w swych skutkach, nie miały jednak charakteru eksterminacyjnego. Zdaniem organu nie doszło także wobec Wnioskodawcy do jego wynarodowienia. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, pismem z dnia [...] listopada 2014 r. Pan B. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach i na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi ww. podniósł, że sytuacja w jakiej się znajdował w okresie okupacji (ciągłe zagrożenie życia, ciężkie warunki ukrywania się) jest bardzo podobna do sytuacji dzieci o której mowa w art. 4 ust. 2 ww. ustawy. Powołał się na tezy zawarte w wyroku NSA z dn. 18.04.1996 r. sygn. V SA 1690/95. Skarżący argumentację popierającą skargę zawarł w pismach procesowych z dn. [...] marca 2015 r. oraz z dn. [...] maja 2015 r. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie decyzji. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika ze zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego. Organ prawidłowo przyjął, w ocenie Sądu, że skarżący, który wniósł o potwierdzenie, iż jako dziecko został odebrany rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia bądź eksterminacji nie spełnia przesłanek z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r. Przepisy tej ustawy stosuje się do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niezasadny zarzut skargi naruszenia przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na przyjęcie zaistnienia znamion art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy nakazuje jej przepisy odnoszące się do kombatantów, osób prowadzących działalność równorzędną z działalnością kombatancką, osób przebywających w niewoli, obozach internowanych, hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady oraz innych miejscach odosobnienia szczegółowo opisanych stosować także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Potwierdzenie wymienionych okoliczności przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 8 ust. 2 pkt. 2 lit. b ustawy zależy od ustalenia: – czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom, – czy po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynaradawiania. Decyzja pozytywna dla strony możliwa jest jedynie po ustaleniu przez organ, że wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione razem. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II OSK 1311/08) odebranie dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy oznacza w praktyce możliwość wyłącznego i arbitralnego decydowania przez obce władze (niemieckie, ukraińskie) o jego dalszych losach. Przy takiej wykładni pojęcia odebrania dziecka nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie skarżący został odebrany rodzicom. Należy zgodzić się z oceną organu, że dokonanego z inicjatywy matki oddania dziecka pod pieczę zaufanych osób w celu ratowania jego życia, nie można uznać za odebranie dziecka w celu poddania go eksterminacji, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Nie można także uznać w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że spełniona została druga przesłanka uprawniająca organ do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia - tzn. podejmowania wobec skarżącego działań zmierzających do jego wynarodowienia. Kierując się wypracowanym w orzecznictwie rozumieniem tego pojęcia, że poprzez wynarodowienie należy rozumieć niszczenie i pozbawianie dzieci poczucia przynależności do narodu ojczystego np. poprzez zacieranie pochodzenia, zmianę danych personalnych itp., tak aby dziecko nie miało żadnego kontaktu z rodziną (vide wyrok WSA w Warszawie z dn. 13 stycznia 2010 r. sygn. V SA/Wa 1422/09), należy uznać zasadność stwierdzeń organu, że całokształt dokonanych ustaleń potwierdza, że zachowania osób udzielających skarżącemu pomocy w okresie wojny, zmierzały właśnie do uchronienia go przed przymusowym wynarodowieniem. Podkreślić należy, iż przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach stanowiący o odebraniu dziecka w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia kładzie nacisk na świadomą czynność wymierzoną przeciwko dziecku skazanemu na eksterminację lub wynarodowienie. Najważniejszy jest cel tej czynności - zamierzona eksterminacja lub wynarodowienie dziecka. Ratio legis tego przepisu sprowadza się więc do rzeczywistej intencji i czynności podejmowanych przez osoby lub organizacje, które dziecko odebrały rodzicom. W tym kontekście należy zgodzić się z poglądami organu, że uznając tragizm wojennych losów skarżącego i jego rodziny, należy stwierdzić, że ocena całokształtu okoliczności sprawy nie pozwala na potwierdzenie, iż został on odebrany rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia lub eksterminacji. Za trafne należy także uznać, w ocenie prawnej sprawy, powołanie się przez organ na orzeczenie NSA z dn.19 czerwca 2008 r. sygn. I OSK 970/07, w którym ww. sąd stwierdził, że umieszczenie małoletniego dziecka przez matkę u krewnych dla ratowania jego życia, nie jest tożsame z odebraniem dziecka rodzicom i zdecydowaniem arbitralnie o jego losach przez niemieckiego okupanta. Należy także podzielić pogląd organu, że stanowisko zawarte w wyroku NSA z dn. 18 kwietnia 1996 r. sygn. V SA 1690/95, na które powoływał się skarżący jest odosobnione i sprzeczne z aktualną linią orzecznictwa. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie sądowym, przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowe i przedmiotowe, gdyż pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to tym samym konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tym przepisem szerszego kręgu osób (vide wyrok NSA z dn. 8 kwietnia 2010 r. sygn. II OSK 633/09). Reasumując, należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej "k.p.a.") - wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Tym samym w ocenie Sądu, podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie powoływanych dowodów, nie zasługiwały na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.