VIII SA/Wa 1268/14

WyrokWSA w Warszawie2015-05-20

Skład orzekający: Iwona Szymanowicz-Nowak, Leszek Kobylski, Cezary Kosterna

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna przysługuje to świadczenie, jeśli inny członek rodziny (małżonek) pobiera świadczenie pielęgnacyjne na inną osobę w rodzinie?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że przyznanie zasiłku dla opiekuna nie jest wykluczone, jeśli inny członek rodziny pobiera świadczenie pielęgnacyjne na inną osobę. Interpretacja organów administracji, zgodnie z którą pobieranie przez małżonka świadczenia pielęgnacyjnego na córkę wyklucza przyznanie zasiłku dla opiekuna na matkę, została uznana za nieprawidłową. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne (zasiłek dla opiekuna) jest związane z realną potrzebą opieki w relacji opiekun-podopieczny, a nie podlega zasadzie "kto pierwszy, ten lepszy".
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania T. W. zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką. Organ I instancji odmówił przyznania zasiłku, wskazując, że żona skarżącego pobiera świadczenie pielęgnacyjne na ich niepełnosprawną córkę, co stanowi przesłankę negatywną zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i konstytucyjnych zasad równości.
Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją znak [...] z dnia 26 czerwca 2014 r. Wójt Gminy C (dalej: "Wójt", "organ I instancji"), działając m.in. na podstawie art. 1 art. 2, art. 4, art. 5, art. 6 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567, zwana dalej: "ustawą u.w.z.o.") w związku z art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 4, art. 20 ust. 3 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm., zwana dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), orzekł o odmowie przyznania T W (dalej: "skarżący", "strona") zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M W (dalej: "matka", "uprawniona"). Organ I instancji wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką na okres od 26 kwietnia 2011 r. bezterminowo. Decyzja ta wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557, zwana dalej: "ustawą zmieniającą"). W oparciu o ww. akt prawny skarżący w dniu 26 maja 2014 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 13 kwietnia 2011 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R, znak 8211/26843/11 W ocenie Wójta, skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia, określonych w art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek dla opiekuna nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 u.ś.r., albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. W rodzinie strony jego żona M W jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę W W, która jest zaliczona do osób niepełnosprawnych od 1 marca 2005 r. do nadal. W odwołaniu wniesionym na powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wydanej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów: art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 6, art. 7, art. 10 i art. 11 k.p.a. z uwagi na błędne i nieodpowiadające prawu uzasadnienie decyzji. Decyzją znak [...] z dnia [...] października 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu sprawy, Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy u.w.z.o., zasiłek dla opiekuna przysługuje: za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; od dnia wejścia w życie ustawy (tj. 15 maja 2014 r.), jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zatem przesłanką, od której zależy przyznanie (w poszczególnych okresach) zasiłku dla opiekuna jest spełnienie warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2012 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, M W na dzień 31 grudnia 2012 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej z powodu rezygnacji z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką Wiktorią (decyzja z dnia [...]). Kolegium oceniło zatem, iż w świetle przytoczonej wyżej regulacji art. 17 ust.5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2012 r., skarżący nie spełniał warunków do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, bowiem jego żona miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził prawidłowość decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Skargę do sądu administracyjnego na powołane rozstrzygnięcie złożył skarżący, uzupełnioną następnie przez profesjonalnego pełnomocnika, który wydanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania prawa materialnego, majace istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 16 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r.) w związku z art. 32 ust. 1 i art. 18 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania stronie zasiłku dla opiekuna z uwagi na to, że osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie, a tym samym naruszenie zasady równości wobec prawa, polegające na zróżnicowaniu sytuacji podmiotów podobnych — z jednej strony ubiegających się o zasiłek dla opiekuna, którzy pozostają w związku małżeńskim — z drugiej strony ubiegających się o zasiłek dla opiekuna, którzy nie pozostają w związku małżeńskim. Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik podał, że ustawa u.w.z.o. określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1). Prawo do nabycia zasiłku, w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy, uzależnione jest od spełnienia warunków do otrzymania świadczenia, określonych w u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.). Warunki do otrzymania świadczenia normują przepisy art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. Zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r., pojęcie rodziny oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Taki stan prawny powoduje, że możliwości nabywania prawa do zasiłku na podstawie przepisów ustawy pozbawiona jest osoba będąca małżonkiem osoby, której przyznano świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji jednak, gdyby osoby te nie pozostawałyby w związku małżeńskim, a jedynie w związku nieformalnym (konkubinacie), w świetle ww. przepisów nie byłoby przeszkody w nabyciu przez takie osoby prawa do zasiłku na podstawie przepisów ustawy. Powyższe wskazuje, że osoby pozostające poza związkiem małżeńskim są lepiej traktowane niż osoby pozostające w związku małżeńskim, co może naruszać konstytucyjną zasadę równości oraz wartości wyrażone w art. 18 Konstytucji. Wskazał, iż kwestionowana regulacja jest niesprawiedliwa, nie spełnia przede wszystkim wymagań proporcjonalności, skoro efektem obowiązywania kwestionowanych przepisów jest wyłączenie pewnej grupy podmiotów z nabywania prawa do zasiłku. Trudno przy tym dostrzec wartość konstytucyjną, której miałoby służyć zróżnicowanie wprowadzone przez kwestionowane przepisy, a nawet przeciwnie są one niezgodne z wartościami wyrażonymi w art. 8 Konstytucji RP. W konsekwencji, wobec uznania, że od rozstrzygnięcia zgodności art. 17 ust. 5 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 16 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r.) z art. 32 ust. 1 i art. 18 Konstytucji RP zależy rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed Sądem (art. 193 Konstytucji RP), za uzasadnione uznał wystąpienie przez Sąd z pytaniem prawnym w przedmiocie konstytucyjności ww. przepisu. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Akt ten określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy). W myśl art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się bezpośrednio z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (opubl.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1557; OTK-A z 2013 r. nr 9, poz. 134), w którym orzeczono, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, na podstawie których wygasły ex lege dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji RP. Istnienie takiego związku potwierdza lektura uzasadnienia do projektu ww. ustawy, w którym expressis verbis wskazano, że "projekt ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ma na celu realizację ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego" (por. druk nr 2252 Sejmu RP VII kadencji, dostępny na stronie internetowej: www.sejm.gov.pl). Zgodnie z uzasadnieniem tego wyroku, przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją RP, tj. przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymaga bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który winien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy u.w.z.o., zasiłek dla opiekuna przysługuje: (1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; (2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., zwana dalej: "kodeks rodzinny i opiekuńczy.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. określa katalog przypadków, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wedle pkt 4 przesłankę negatywną przyznania świadczenia stanowi okoliczność, że osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. W niniejszej sprawie stronie odmówiono przyznania wnioskowanego zasiłku dla opiekuna uznając, że zaistniała przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. Organy stanęły na stanowisku, że skoro żona skarżącego na podstawie decyzji z dnia 20 października 2010 r. miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką na okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 kwietnia 2013 r., to w świetle art. 2 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Kluczową zatem dla oceny prawidłowości podjętych przez organy decyzji jest ocena, czy okoliczność przyznania żonie skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką stanowi przesłankę negatywną do przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu, stanowisko organów jest nieprawidłowe. Jak przedstawiono wyżej, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. Faktem jest, że założeniem ustawodawcy było wprowadzenie zasady, iż w rodzinie może być pobierane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą jej wymagającą. Jednakże, w ocenie Sądu, powołany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone już zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki. Innymi słowy, jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na daną osobą wymagającą opieki, to inny członek rodziny nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą. Uprawnionemu do opieki może ponadto przysługiwać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od liczby osób, nad którymi sprawuje on opiekę (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2201/14 i wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 242/14, oba opubl. CBOSA oraz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 października 2014 r., II SA/Bk 762/14, publ. LEX nr 1565811). Żadna z przedstawionych sytuacji nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że żona skarżącego w dacie 31 grudnia 2012 r. miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Natomiast skarżący w dniu 15 maja 2014 r. wystąpił o przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a więc nad inną osobą niż jego córka. Z akt sprawy nie wynika również, aby z tytułu opieki nad uprawnioną ktokolwiek z członków rodziny miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. nie została spełniona, zaś interpretacja tego przepisu dokonana przez organy administracji publicznej jest nieprawidłowa. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zasiłku dla opiekuna) związane jest bowiem z realną potrzebą opieki w relacji opiekun – podopieczny, gdy ten pierwszy opiekuje się rodzicem, dzieckiem, krewnym lub małżonkiem i nie może zarobkować. Przyznawaniem świadczeń nie rządzi natomiast zasada: kto pierwszy ten lepszy. To zatem, że w rodzinie skarżącego jego małżonka jako pierwsza otrzymała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W świetle powyższego stwierdzić więc należało, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie. Jednocześnie Sąd wskazuje, że na skutek skargi konstytucyjnej z dnia 20 września 2010 r., Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie o sygnaturze SK 7/11 (OTK-A 2014/10/112, Dz.U. 2014/1652) orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r.) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP. Ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma wprost zastosowania do przedmiotowej sprawy, bowiem z dniem 14 października 2011 r. brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. zostało zmienione przez art. 1 pkt 6 lit. b) tiret czwarty ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) w ten sposób, że słowa: "na to lub inne dziecko w rodzinie" zastąpiono słowami: "na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną". Jednak, zdaniem Sądu, można go stosować per analogiam do przedmiotowej sprawy, mając na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne (zasiłek dla opiekuna) ma zabezpieczyć egzystencję osób niepełnosprawnych przez wspieranie tych, którzy opiekują się nimi. Nie ulega wątpliwości, że zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom, jak i innym osobom w rodzinie lub poza rodziną, wobec których na ubiegającym się o świadczenie ciąży obowiązek alimentacyjny, zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, opieki osób najbliższych i zaspokojenie ich potrzeb emocjonalnych, z jednoczesnym stworzeniem warunków materialnych umożliwiających zaspokojenie ich podstawowych potrzeb, to jednocześnie najlepszy sposób realizacji przez władze publiczne obowiązku udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu ich egzystencji i komunikacji społecznej, wynikającego z art. 69 Konstytucji RP. Gdyby rodzina oddała niepełnosprawną osobę, w tym wypadku matkę skarżącego, do publicznego zakładu opiekuńczego, to państwo wydawałoby na jej utrzymanie kilkakrotnie większe kwoty od tych, które mogą trafić w formie wsparcia materialnego dla skarżącego, ubiegającego się o przedmiotowe świadczenie (a poza tym miejsce pracy zwolnione przez opiekuna osoby niepełnosprawnej mogłaby zająć osoba bezrobotna). Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej powinny uwzględnić przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa i na nowo dokonać oceny przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło