VIII SA/Wa 171/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata W. K. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi T. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia Wyrokiem z dnia 23 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. W dniu [...] listopada 2015 r. wpłynął do Sądu wniosek ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia za sporządzoną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od tegoż wyroku. Wniosek zawierał oświadczenie, że koszty zastępstwa nie zostały opłacone w całości ani w części. Do wniosku załączone zostało pismo wskazujące na jakich podstawach winna być oparta skarga kasacyjna z informacją, że zostało ono przesłane do wiadomości skarżącej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi należy się wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), ale jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Zgodnie z powołanym przepisem adwokat wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie na zasadach określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów dokonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Należy w tym miejscu podkreślić, że wynagrodzenie, o którym mowa w powołanym przepisie jest związane z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek referendarza sądowego ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. O ile w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej z urzędu wynika z wniesienia takiej skargi, o tyle w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wyrazem udzielenia pomocy prawnej jest opinia sporządzona na piśmie i doręczona przez pełnomocnika stronie, przy czym opinię sporządza się dla strony i w jej interesie. Rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, należy mieć na względzie przede wszystkim to, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu. Nie sposób pominąć funkcji jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Chodzi tu o funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną (zob. S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2009 r. wyd. 2, s. 366-367). Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w literaturze postępowania cywilnego, mając odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej. Zgodnie z nim, jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika, nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Lex nr 460165 i z dnia 10 grudnia 2001 r. I PKN 248/01, Lex nr 52256), jak również w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 854/05 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1004/13 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, a także stawki minimalne opłat za czynności adwokackie, precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia wiąże przyznanie wynagrodzenia jedynie bądź z obowiązkiem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, bądź z obowiązkiem sporządzenia na piśmie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uprawnienia referendarza do ustalenia, czy pomoc prawna została udzielona, także nie wynika norma stwierdzająca, że wyłącznym dowodem udzielenia pomocy prawnej jest przedstawienie pisemnej opinii. Podkreślić należy, że mimo literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a, przepis ten w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. nie nakłada na referendarza obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania" (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przypadku gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie, bowiem wynagrodzenie ze środków budżetowych Skarbu Państwa, pozostających do dyspozycji sądu, należy się adwokatowi ustanowionemu z urzędu nie za samą odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej, lecz wyrażenie przezeń opinii sporządzonej przy zachowaniu standardów fachowości, gdzie przedstawia i wyjaśnia swoje racje oraz przyczyny, dla których nie zamierza tego uczynić, bo nie widzi szans na wdrożenie postępowania odwoławczego. W rozpoznawanej sprawie złożone pismo nie spełnia powyższych wymogów, a zatem nie może być uznane za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem nie przytacza okoliczności wskazujących na brak podstaw do jej sporządzenia, a jedynie powtórzenie treści art. 174 p.p.s.a oraz lakoniczne stwierdzenie, że "w przedmiotowej sprawie nie sposób formułować zarzutu naruszenia prawa materialnego lub zarzutu naruszenia przepisów postępowania". Nie zawiera przeprowadzenia żadnej argumentacji i oceny zgodnej ze wskazaniami wiedzy i reguł logicznego rozumowania. Dokonana przez wyznaczonego pełnomocnika czynność nie ma więc w ocenie referendarza sądowego charakteru pomocy prawnej, gdyż została podjęta bez zachowania zasad profesjonalizmu. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania, dlatego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 250 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. a contrario.