VIII SA/Wa 178/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie sędzia WSA Artur Kot, sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, /sprawozdawca/, Protokolant Referent-stażysta Dorota Jaworska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. [...] z [...] października 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat E. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania J. T. (dalej: "skarżący") przebywającego w Areszcie Śledczym w R., od decyzji Wójta Gminy w M. z [...] października 2011 r., nr [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych W. T. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi od pierwszego dnia po dniu wypłaty świadczeń, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z [...] października 2011 r., Wójt Gminy w M. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych W. T. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie i kwocie j.w. W motywach decyzji organ pierwszej instancji podał, że skarżący pismem z [...] sierpnia 2011 r., następnie pismem z [...] września 2011 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Wskazał, że w związku z pobytem w zakładzie karnym nie jest w stanie spłacać zadłużenia alimentacyjnego, z uwagi na brak propozycji zatrudnienia. Odmawiając umorzenia przedmiotowych należności organ, powołując się na art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.; dalej: "ustawa") wskazał, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreślił, że umorzenie tych należności jest wyjątkiem od obowiązku ich zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego. Wyjaśnił, iż w chwili obecnej skarżący nie uzyskuje dochodów. Wskazał, że w przyszłości sytuacja wnioskodawcy ulegnie zmianie, bowiem po opuszczeniu aresztu podejmie zatrudnienie, co umożliwi mu spłatę zadłużenia. Wskazał również, iż z uwagi na młody wiek wnioskodawcy nie można przyjmować, że w przyszłości nie będzie on miał możliwości spłaty zadłużenia. W tym stanie rzeczy wniosek o umorzenie uznał za przedwczesny. Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący. Podniósł, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wraz z odsetkami, że nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym, który nie dysponuje wolnymi etatami. Wskazał, że przedmiotowa decyzja może spowodować poważne skutki dla jego dalszego życia i doprowadzić do degradacji finansowo – społecznej nadto, że jest pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnią W. T., co winno zwolnić go z obowiązku alimentacyjnego. Wniósł o wstrzymanie powyższego roszczenia z tytułu obowiązku alimentacyjnego do czasu opuszczenia zakładu karnego albo całkowitego umorzenia. Decyzją z [...] grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że z materiałów sprawy wynika, że M. P. – przedstawicielce ustawowej osoby uprawnionej – W. T. kwota przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego została przyznana na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w M. z [...] października 2007 r., sygn. akt [...], który do świadczenia alimentacyjnego zobowiązał skarżącego. Organ podał, że z godnie z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Z kolei według art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z przepisu tego wynika, że w sprawach tych organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego. W gestii organu leży odmowa lub przychylenie się do wniosku strony. Nie oznacza to, że decyzje w tym przedmiocie mogą być podejmowane w sposób dowolny. Organ administracji ograniczony jest postanowieniami przytoczonego wyżej przepisu wskazującego, że w tym zakresie powinno brać się pod uwagę sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Dopiero po ustaleniu tej sytuacji, organ może rozstrzygać o umorzeniu ciążących na dłużniku alimentacyjnym należności, biorąc pod uwagę okoliczności odnoszące się do tej sytuacji przemawiające za udzieleniem wnioskowanej ulgi, jak i przeciw jej udzieleniu. Ponadto, zdaniem składu orzekającego Kolegium, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bądź inna ulga w spłacie tych należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek świadczeń alimentacyjnych. Organ podniósł, że skarżący jest osobą młodą – w wieku [...] lat, nie ma problemów zdrowotnych, a po opuszczeniu zakładu karnego będzie mógł podjąć zatrudnienie. Podczas odbywania kary nie pracował zarobkowo i nie zwracał się z prośbą o odpłatne zatrudnienie. W sytuacji terminowego zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności skarżący będzie miał realne możliwości (po podjęciu zatrudnienia) na spłatę zaległości alimentacyjnych. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] stycznia 2012 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę powtórzył argumentację prezentowaną w odwołaniu dodając, że kwota wypłaconych należności z tytułu roszczenia alimentacyjnego jest niespotykanie wysoka, pozostaje w rażącej sprzeczności ze sprawiedliwością społeczną i do momentu opuszczenia zakładu karnego będzie niemożliwa do spłacenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 270; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem dała podstawę do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn innych niż zostały w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.; dalej: "ustawa") fundusz alimentacyjny stanowi system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa. Ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 15 ust. 1 ustawy). Jednakże dłużnik alimentacyjny, czyli osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). W związku z tym organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Jednocześnie w myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy zauważyć, iż decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie obowiązku zwrotu tych należności. Decyzja o umorzeniu należności ma bowiem charakter uznaniowy, a organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Jedną z takich okoliczności jest niewątpliwie kwota, jaką dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić. Zatem, nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez uprzedniego wydania decyzji ostatecznej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Nie jest rozstrzygnięta kwestia wysokości kwoty, jaką zobowiązany jest zwrócić dłużnik alimentacyjny, a tym samym orzekanie o wniosku skarżącego w przedmiocie umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest przedwczesne (por. wyrok z dnia 9 listopada 2011 r. Naczelnego Sądu Administracyjny, sygn. akt I OSK 1070/11 oraz z 27 czerwca 2012 r, sygn. akt I OSK 60/12). Z treści art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, organ I instancji zobowiązany jest do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Przepis ten ma charakter bezwzględny, co oznacza, że po zaistnieniu wskazanych w nim okoliczności, organ administracyjny musi wydać decyzję w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby/osób uprawnionych do alimentów. W takich sprawach bezsporne musi być jedynie to, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1070/11). Tymczasem z akt administracyjnych nie wynika, że taka decyzja została wydana. Brak ten stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: "k.p.a."). W toku postępowania organy administracji publicznej stoją bowiem na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jednocześnie, organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W prowadzonym ponownie postępowaniu, organ zobowiązany będzie przede wszystkim ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy na jej podstawie zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma następnie obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń, łącznie z ustawowymi odsetkami. Kwota podlegająca zwrotowi powinna odpowiadać łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, natomiast szczegółowy sposób wyliczenia odsetek od tak ustalonej należności głównej, określony został w ust. 1 lit. a) ustawy. Stosownie do art. 27 ust. 9 ustawy, należność ta może być pomniejszona jedynie o kwoty przekazane organowi w okresie świadczeniowym przez komornika. Natomiast złożony wniosek skarżącego o umorzenie postępowania w sprawie zwrotu świadczeń wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania, ale dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi. Nie jest bowiem, jak już wcześnie zauważono, możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji ostatecznej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 205 p.p.s.a. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).