VIII SA/Wa 203/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie restrukturyzacji należności celnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IC") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik UC") z [...] stycznia 2003 r. Przedmiotem decyzji było umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego. Jako podstawę prawną decyzji organy wskazały między innymi przepisy art. 208 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "O.p") oraz art. 6 ust. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.; dalej: "ustawa o restrukturyzacji"). 1.2. Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor IS wyjaśnił, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego o restrukturyzację należności celnych wynikających z 3 decyzji wydanych dla niego w latach 1993 – 1994. Należności celne powstały w związku z tym, że skarżący nie dostarczył importowanych towarów w określonym terminie do miejsca odpraw i zgłoszenia do odprawy celnej ostatecznej w Urzędzie Celnym w W.. Zdaniem organu I instancji, przedmiotowe należności celne nie podlegają restrukturyzacji, gdyż skarżący dokonując obrotu towarowego z zagranicą nie wykonał obowiązku określonego w ustawie z 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 75, poz. 45 ze zm.; dalej: "P.c."). Nie dostarczył bowiem towarów do odprawy celnej. Czyli doszło do obejścia przepisów P.c. To zaś oznacza, że w świetle art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Wystąpiła zatem przesłanka do jego umorzenia. W odwołaniu od decyzji organu I instancji z [...] stycznia 2003 r. skarżący podniósł, że należności celne powstały z uwagi na utratę przez jego przedsiębiorstwo płynności finansowej, a nie na skutek dokonania czynności mających na celu obejście przepisów o należnościach celnych i podatkowych. Dodał, że zgłosił towary do odprawy celnej. Uregulował nadto częściowo należności celne. Zdaniem skarżącego, Naczelnik UC nie uzasadnił należycie, na czym polega "obejście przepisów o należnościach celnych". Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektor IC podtrzymał stanowisko organu I instancji. Uzupełniając argumentację prawną stwierdził, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków wynikających z art. 42 P.c. zasadnie zostało uznane za "czynności prawne mające na celu obejście przepisów o należnościach celnych". Dodał, że wpływu na wynik sprawy nie miało częściowe uregulowanie należności celnych. Skarżący, jako profesjonalny przedsiębiorca, powinien bowiem znać przepisy regulujące obrót towarowy z zagranicą. 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] lutego 2010 r. wniósł zatem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Podniósł, że z powodu choroby nie zdołał zapoznać się z aktami sprawy. Zauważył, że Dyrektor IC przez 7 lat nie odpowiedział na jego odwołanie. Pomimo tego uniemożliwił mu zapoznanie się z materiałami stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia. 2.2. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż skarżący brał czynny udział w postępowaniu przed organem I instancji. Nie wskazał nadto, jaki wpływ na wynik sprawy wywiera naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 O.p. Powołał się przy tym na poglądy wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04 (ONSAiWSA 2005/4/66). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 u.p.p.s.a. 3.2. W sprawie niniejszej warto również wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą sądu pierwszej instancji jest kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 u.p.p.s.a. 3.3. Podstawę prawną umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego stanowił przepis art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji (w związku z art. 208 § 1 O.p.). Z jego treści wynika, że nie podlegają restrukturyzacji (...) zaległości celne (...) określone w decyzji właściwego organu (...), jeżeli zaległości te określone zostały w związku z dokonywaniem czynności prawnych mających na celu obejście przepisów celnych (między innymi) lub przepisów dotyczących wymiaru i poboru tych należności. Zgodnie z art. 9 pkt 1 w związku z art. 6 pkt 1 lit. b) powołanej wyżej ustawy, do restrukturyzacji należności celnych stosuje się odpowiednio przepisy O.p. 4.1. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem przepisu materialnoprawnego, tj. art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji, poprzez wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia (błąd subsumcji). W świetle poglądów utrwalonych już w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść normy art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji, w kontekście celu ustawy należy bowiem rozumieć w ten sposób, że z jej dyspozycji wynika zakaz restrukturyzacji zaległości podatkowych (celnych), które powstały w związku z dokonywaniem czynności prawnych mających na celu obejście przepisów podatkowych (celnych) lub przepisów dotyczących wymiaru i poboru tych należności, co obejmuje wszelkie przypadki wskazujące, że zamiarem podatnika było takie ukształtowanie jego stosunków z kontrahentami, by – przy zachowaniu formalnej zgodności z prawem podejmowanych czynności – zmierzały one do osiągnięcia celu sprzecznego z prawem podatkowym (zob. wyroki NSA: z 22 maja 2007 r., I FSK 546/06, Lex nr 339593; z 20 marca 2009 r., I GSK 983/08, Lex nr 575451). W świetle ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego, skarżący tylko częściowo wywiązał się z obowiązku celnego, o którym mowa w art. 2 pkt 12 oraz art. 4 ust. 1 w związku z art. 42 P.c. Doprowadził do powstania zaległości celnych wynikających ze stosownych decyzji wymiarowych wydanych dla skarżącego w latach 1993 – 1994. Jednak ustalony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw do wniosku, że przedmiotowe zaległości powstały w wyniku niedozwolonego kształtowania stosunków podatnika z kontrahentami. W realiach niniejszej sprawy nie sposób również mówić o próbie zachowania przez skarżącego formalnej zgodności z prawem podejmowanych przez niego czynności. Skarżący ewidentnie naruszył ówcześnie obowiązujące przepisy celne. Jednak uchybienie to nie daje jakichkolwiek podstaw do wniosku, że działał on w okolicznościach, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji. To zaś oznacza, że brak było podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, skoro w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego zastosowania nie znajduje przepis art. 6 ust. 4 ustawy o restrukturyzacji. Błąd subsumcji jako uchybienie materialnoprawne mające wpływ na wynik sprawy, stanowi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a., podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. 4.2. W związku z powyższym, drugorzędne znaczenie mają uchybienia procesowe organów celnych, w szczególności Dyrektora IC, który z niewyjaśnionych przyczyn pozostawał przez prawie 7 lat w nieuzasadnionej zwłoce, rozpoznając odwołanie skarżącego. Z uwagi na znaczny upływ czasu, wpływ na wynik sprawy mogło także mieć naruszenie przez organ odwoławczy przepisów art. 123 i art. 200 O.p. Jednak Sąd nie znalazł wystarczających podstaw do wniosku, że wskazane uchybienia procesowe mogły mieć istotny, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., wpływ na wynik sprawy. 5. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania. Z uwagi na konstytutywny charakter decyzji wydawanych na podstawie przepisów o restrukturyzacji, obowiązkiem organu będzie przeprowadzenie postępowania w celu należytego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów. W pierwszej kolejności ustalić należy status skarżącego i możliwości objęcia przedmiotowych należności postępowaniem restrukturyzacyjnym, a także cel jego działań w latach 1993 – 1994, które doprowadziły do wydania wówczas stosownych decyzji. Obowiązkiem organu będzie nadto odnieść się należycie do wyjaśnień skarżącego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Nie złożył on nadto wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd nie orzekał zatem o zwrocie kosztów postępowania.