VIII SA/Wa 252/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu odbioru decyzji postanawia : odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy A.L. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że poza współwłasnością mieszkania o powierzchni [...] metrów kwadratowych, nie posiada żadnego majątku, zaś jego działalność gospodarcza w ciągu ostatnich miesięcy przynosi straty. Nadto podniósł, że od 1995 roku posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie: zeznań podatkowych skarżącego i dorosłych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2007 rok, zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, wyciągów z rachunków bankowych osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy, oświadczenia o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach o wartości powyżej 5 tysięcy złotych. Ponadto zobowiązano skarżącego do wskazania wszystkich źródeł utrzymania oraz wysokości kosztów bieżącego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie (pismo z [...] lutego 2009 r.) A.L. oświadczył, że: rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą jest zajęty przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R.; nie posiada innych źródeł utrzymania, ani ruchomości lub nieruchomości o wartości powyżej pięciu tysięcy złotych, zaś koszty bieżącego utrzymania wynoszą około [...] zł. Żona wnioskodawcy, z którą mieszka we wspólnym mieszkaniu, pracuje i osiąga dochód, który nie jest skarżącemu znany z uwagi na zawartą intercyzę. Nadto wnioskodawca nadesłał jedynie kopię swojego zeznania podatkowego za 2007 r., gdyż od 2007 roku nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Postanowieniem z [...] lutego 2009 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] marca 2009 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędną i przekraczającą granicę swobodnego uznania ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, iż odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwi mu obronę jego praw poprzez merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Podniósł, że w podobnej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na jego korzyść. Oświadczył, że nie może nadesłać kopii zeznania podatkowego żony z uwagi na ochronę danych osobowych oraz zawartą intercyzę, ponadto żona oświadczyła mu, że nie będzie dokładać do jego działalności gospodarczej kosztem utrzymania siebie i syna. Wyjaśnił, ze uzyskany dochód przeznaczył na uregulowanie należności zawieszonej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]". Ponadto do sprzeciwu skarżący dołączył: kopię umowy wyłączenia wspólności ustawowej oraz potwierdzenie salda rachunku bankowego. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego i ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Wniosek A.L. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na dzień wydania niniejszego postanowienia do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi kasacyjnej ([...] złotych). Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim, nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.) Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie wykazał bowiem, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony). Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (on i jego żona). Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.