VIII SA/Wa 255/22
WyrokWSA w Warszawie2022-06-08
Skład orzekający: Leszek Kobylski, Justyna Mazur, Iwona Szymanowicz-Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie spokrewnionej w dalszej kolejności (brat) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeśli żyje rodzic tego niepełnosprawnego, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji nie mogą poprzestać jedynie na formalnym stwierdzeniu braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u rodzica osoby wymagającej opieki. Jeśli z materiału dowodowego wynika, że rodzic, mimo braku takiego orzeczenia, obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki z uwagi na wiek i stan zdrowia, a faktyczną opiekę sprawuje inna osoba (brat), która jest zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, to taka osoba może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Formalistyczna wykładnia przepisów prowadząca do pozbawienia świadczenia jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę jest sprzeczna z celami ustawy i zasadami konstytucyjnymi.Stan faktyczny
Skarżący P. C. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad bratem W. C., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że żyje matka niepełnosprawnego, która jest zobowiązana do opieki w pierwszej kolejności, a sama nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący podniósł, że jego matka, z uwagi na wiek i stan zdrowia, nie jest w stanie sprawować opieki, a on sam ją sprawuje od lat, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy. Zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]stycznia 2022r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]z dnia [...]listopada 2021 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącego P. C. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. znak: [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej: Wójt, organ I instancji) z [...] listopada 2021 r. Nr [...] o odmowie przyznania P. C. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z [...] lipca 2021 r. (data wpływu pisma do organu) skarżący zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem W. C., urodzonym [...] kwietnia 1972 r., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] lipca 2012 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. We wskazaniach podano, że niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu również wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2012 r.
Jednocześnie wraz z ww. wnioskiem strona - w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - wniosła o uchylenie decyzji Wójta z [...] listopada 2018 r. nr [...] przyznającej zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad bratem na okres od [...] listopada 2018 r. do - bezterminowo.
Decyzją z [...] listopada 2021 r. Nr [...] Wójt, działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej: u.ś.r.), odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem W. C. z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Organ I instancji wskazał na treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 5 u.ś.r. oraz art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej: k.r.o.). Przyznał, że żyje matka niepełnosprawnego, która ze względu na wiek i istniejące choroby ([...],[...]) nie jest w stanie dźwigać, ani zajmować się synem, ale nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Organ I instancji nie zakwestionował faktu sprawowania opieki wnioskodawcy nad bratem, ale w sytuacji, gdy są osoby zobowiązane do zapewnienia takiej samej opieki w dalszej kolejności i taką opiekę są
w stanie zapewnić, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
Na skutek odwołania strony Kolegium decyzją z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., tzn., że niepełnosprawny W. C. ma matkę M. C., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jego brat – wnioskodawca jest osobą z nim spokrewnioną w dalszej kolejności niż jego matka. Zaktualizowanie obowiązku alimentacyjnego skarżącego możliwe byłoby jedynie w sytuacji posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO pouczyło, że jeśli skarżący przedstawi takie orzeczenie, to będzie mógł ponownie składać wniosek
o przedmiotowej treści.
Na potwierdzenie swojego stanowiska Kolegium przywołało wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. w sprawie I OSK 3804/18, w którym Sąd stwierdził, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym
w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.
Poza tym w licznych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych wskazywano, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego dalsza osoba – w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyska dopiero
w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie, albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Przy czym sądy wskazują wprost, że nie chodzi
o jakiekolwiek przeszkody związane ze sprawowaniem opieki istniejące po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, ale o przeszkody związane ze stanem zdrowia takiej osoby, wskazujące na jego w tym względzie znaczny stopień niepełnosprawności, a nie o stany chorobowe, które sprawowanie takiej opieki jedynie utrudniają, czy w pewnym tylko zakresie ograniczają.
SKO uznało więc, że organ I instancji prawidłowo ustalił brak przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Kolegium w tym zakresie przyjęło literalną wykładnię tych przepisów, która wyłącza z kręgu osób uprawnionych krewnych w linii bocznej w sytuacji braku kumulatywnego spełnienia przesłanek z ust. 1a art. 17 u.ś.r. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kategorii określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 (a do tej kategorii zalicza się skarżący) uzależnione jest od ustalenia, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, są małoletni, zostali pobawieni władzy rodzicielskiej lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1), nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2), nie ma osób, o których mowa w ust 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3).
Kolegium wskazało przy tym, że organy administracji nie posiadają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.
Z materiału dowodowego wynika wprawdzie, że matka niepełnosprawnego jest osobą mającą problemy zdrowotne, to jednak nie legitymuje się aktualnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu uprawnia krewnych spokrewnionych w dalszym stopniu
w stosunku do osoby wymagającej opieki do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego, tj.
- art. 128 k.r.o., art. 132 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. przez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że bratu, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad bratem, legitymującym się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,
- art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnego W. C. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ ich mama żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do syna,
2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.: art. 6 – 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego
i bezzasadne ustalenie, że matka niepełnosprawnego jest w stanie opiekować się synem, podczas gdy ona sama wymaga wsparcia w czynnościach dnia codziennego.
Formułując powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji
i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2021 r. na czas nieokreślony. Jednocześnie wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś
z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy
o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne
z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną
w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o w spieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga odniesienia się do przepisów ustawy
z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) dotyczących obowiązku alimentacyjnego. I tak, zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolejność obowiązku alimentacyjnego reguluje art. 129 k.r.o., który wskazuje, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi,
a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym
i majątkowym.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał, że w niniejszej sprawie szczególnie istotny jest przepis art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, jeżeli rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprowadzenie takiego rozwiązania jest uzależnione tym, że pierwszeństwo w obowiązku alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej mają osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu przed osobami spokrewnionymi
w dalszym stopniu.
Jak wynika z akt sprawy do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego W. C., zgodnie z art. 129 k.r.o. i art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., w pierwszej kolejności uprawniona jest jego matka. Dokonując jednak wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej
w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16, publ. cbosa).
Nie można przy tym pomijać treści art. 134 k.r.o., który przewiduje okoliczność przejęcia obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności przez osobę zobowiązaną w dalszej kolejności, jeśli osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
W okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji zlecił sporządzenie wywiadu środowiskowego (k. 23-23v akt administracyjnych), jak również przesłuchał skarżącego w charakterze strony (protokół przesłuchania oraz jego oświadczenie k. 12, k. 21 akt administracyjnych). Z tych dowodów wynika bezsporny zakres koniecznej opieki nad niepełnosprawnym bratem wnioskodawcy, który choruje na [...], leczy się przewlekle z powodu [...], ma problemy z [...] i [...]. Opieka wnioskodawcy nad chorym bratem polega na codziennym kontrolowaniu jego stanu zdrowia, przygotowywaniu posiłków, dawkowaniu i zakupie leków, dbaniu o higienę i czystość. W. C. ma często ataki [...], podczas których traci przytomność i przewraca się, ma bóle [...] i nigdy nie wiadomo, kiedy będzie mógł pojechać na warsztaty terapii zajęciowej. Warsztaty W. C. odbywają się od poniedziałku do piątku, ale jeździe na nie o różnych porach: jednego dnia o 8.30, innego o 7.00. Wraca też w różnych godzinach, między 14.00 a 16.00, uzgadniane jest to telefonicznie. Jednocześnie organ I instancji ustalił, że W. C. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku, gdyż ma [...] [...],[...] i [...]. Skarżący musi stale towarzyszyć niepełnosprawnemu bratu i być dla niego dostępny. Wnioskodawca pomaga mu przy czynnościach życiowych, dba o podstawowe potrzeby, przygotowuje posiłki, dawkuje i wykupuje leki, dba o jego higienę osobistą, czystość odzieży, zawozi do szpitala, obserwuje stan zdrowia. Z tego powodu skarżący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.
Z kolei matka skarżącego ma [...] lat, od [...] lat leczy się, ma problemy ze [...] (jest po dwóch operacjach na [...], czeka na trzecią, słabo [...]), ma problemy [...],[...], nie może dźwigać ani schylać się. Z powodu swoich schorzeń nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem, która wymaga od opiekuna siły, aby przytrzymać go w czasie ataku [...] czy dźwignąć przy myciu.
Organ odwoławczy nie podważył ustaleń Wójta odnośnie do faktu sprawowania przez skarżącego koniecznej opieki nad chorym bratem, ani okoliczności, że z tego powodu nie może on podjąć pracy. Jedyną przeszkodą w przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia jest fakt, że jego matka (ojciec nie żyje), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powinna jako zobowiązana w pierwszej kolejności zapewnić choremu synowi niezbędną opiekę.
Zdaniem Sądu organy orzekające przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy nie mogą poprzestać jedynie na ustaleniu, że matka strony nie legitymuje się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kontrolowanych przez Sąd decyzji oraz
z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że zobowiązana w pierwszej kolejności do opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny matka nie jest w stanie osobiście świadczyć tej opieki w niezbędnym zakresie z uwagi na wiek, swoje przewlekłe choroby i charakter opieki, a wnioskodawca (młodszy brat) taką opiekę świadczy już przynajmniej od 8 lat (mieszka z nim w jednym domu).
Decyzją z [...] czerwca 2014 r. Nr [...] Wójt przyznał skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad bratem W. C., która została ostatnio zmieniona decyzją z [...] listopada 2018 r. Nr [...] w części dotyczącej kwoty ([...] zł miesięcznie). Organ I instancji równolegle z decyzją o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] odmówił uchylenia ww. decyzji z [...] listopada 2018 r.
Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że rozstrzygnięcie
o świadczeniu pielęgnacyjnym nie powinno opierać się jedynie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż ograniczenia wynikającego z tej regulacji nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun (przy braku orzeczenia
o znacznym stopniu niepełnosprawności) z obiektywnych względów (np. z racji wieku czy stanu zdrowia) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba (w tym przypadku brat), która jest zobowiązana do alimentacji wobec niepełnosprawnego brata, ale w drugiej kolejności (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18, wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1974/20, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Go 761/21, wszystkie publ. CBOSA).
Formalistyczna wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.
w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Nie można z góry przyjąć, że tylko niepełnosprawny w stopniu znacznym rodzic nie jest zdolny do sprawowania opieki nad dorosłym dzieckiem tego wymagającym. Brak możliwości sprawowania tej opieki, otwierający drogę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji
w dalszej kolejności, należy wykazać w postępowaniu dowodowym, bez uciekania się jedynie do ustawowego kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Gliwicach z 3 września 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 603/21, publ. CBOSA). Takiego postępowania organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły z uwagi na wyłącznie językową wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.
Zdaniem Sądu organ I instancji ponownie winien rozważyć wniosek skarżącego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a u.ś.r. przez pryzmat zasad
i wartości konstytucyjnych, takich jak: dobro rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) oraz pomoc państwa osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).
Poza tym należy wskazać, że skarżący ma prawo do wyboru świadczenia bardziej korzystnego, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w sytuacji kiedy czyni starania
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera zasiłek dla opiekuna. Zdaniem Sądu niewątpliwie celem regulacji art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełnienia warunkujących go przesłanek. Oznacza to wybór przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnione jest od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas otrzymywanego.
W przedmiotowej sprawie we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale jedynie w przypadku pozytywnego rozpoznania jego wniosku z [...] lipca 2021 r.
W ocenie Sądu z takiego warunkowego sformułowania żądania wynika zamiar zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i uniknięcia sytuacji,
w której z jednej strony nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego,
a z drugiej do uchylenia zasiłku dla opiekuna. Oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku inicjującym postępowanie wskazuje na jego pełną świadomość co do konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego (niemożność kumulacji świadczeń).
W świetle powyższego Sąd uznał, że kontrolowane decyzje zostały wydane
z naruszeniem przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a pkt 1 u.ś.r. przez ich błędną wykładnię, spowodowaną błędną oceną zebranego materiału dowodowego materiału (art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.), co miało wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy dodatkowo naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dlatego uchylono zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. (punkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 265). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...] zł (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
Przy ponownej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ
I instancji rozstrzygnie przedmiotową sprawę, mając na uwadze wytyczne zawarte
w uzasadnieniu wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło