VIII SA/Wa 264/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy A sp. z o.o., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 11 maja 2015 r). W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi działalność rolniczą, z której ponosi straty, nie posiada środków pieniężnych na bieżącą działalność, a rachunki bankowe są zajęte przez komorników. Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych - 0,00, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Do wniosku załączyła rachunek zysków i strat oraz bilans za 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego, CIT – 8 za 2013 i 2014 r. Ponadto podała, że do czasu zakończenia sporów sądowych nie prowadzi bieżącej działalności rolniczej. Nie jest właścicielem, ani dzierżawcą gruntów rolnych, nie posiada sprzętu rolniczego, a ostatnie dopłaty otrzymała w październiku 2012 r. w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę prawną z kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w wysokości 200 zł, przy czym jest to jeden z najniższych wpisów jakie przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w prawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Podkreślić należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Deklarowanie przez stronę "że nie prowadzi bieżącej działalności rolniczej i gospodarczej, do czasu zakończenia sporów prawnych i sądowych" nie jest okolicznością dotyczącą braku wniesienia dopłat, które przecież wnoszą wspólnicy a nie spółka. Podobnie nie została wykazana kondycja majątkowa wspólników uniemożliwiająca wniesienie takich dopłat. Ponadto zwrócić należy uwagę na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r. I FSK 459/14 – (dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym Sąd wskazał, że jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika ponadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Wydaje się, że rodzaj działalności prowadzonej przez skarżącą (podobnie jak jej wspólników), która w kalkulacji tej działalności w ocenie Sądu uwzględniała w większym zakresie spodziewane wpływy z dopłat (według oświadczenia wysokość dopłaty dla skarżącej w październiku 2012 r. wyniosła [...] zł, zaś przedmiotowa sprawia dotyczy wzruszenia decyzji o odmowie dopłat za 2010 r.) wymagał od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). Mając zatem na uwadze fakt, że spółka formalnie nie zaprzestała prowadzenia działalności, nie znajduje się wstanie likwidacji oraz, że dotychczas otrzymywała stosunkowo wysokie dopłaty uznano, że nie wykazała ona, aby uiszczenie kwoty 200 zł było dla niej barierą nie do pokonania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.