VIII SA/Wa 279/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu R. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 11 maja 2017 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 19 maja 2016 r. przyznano R.J. (dalej: "skarżący") prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi. W dniu 23 marca 2017 r. wraz ze skargą kasacyjną wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej). W uzasadnieniu wniosku ponownie oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej gdyż działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przyniosła w 2017 r, dochodu. Ponadto wspólnie z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową utrzymuje się z jej emerytury wysokości [...]zł co w całości wyczerpuje bieżące wydatki, a dodatkowo posiad stałe koszty w postaci składek ZUS ok. [...]zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżący złożył zeznania podatkowe za 2015 r. z wykazanym przychodem w wysokości [...]zł przy kosztach uzyskania przychodów [...]zł i za 2016 r. z wykazanym przychodem w wysokości [...]zł przy kosztach uzyskania przychodów [...]zł, kserokopię decyzji o wysokości emerytury żony, wyciągi z rachunku bankowego osobistego i związanego z działalnością gospodarczą, kserokopie rachunków za energię i wodę. Postanowieniem z 11 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której za ostatnie dwa lata 2015 r. i 2016 r. wykazywał przychody na stosunkowo wysokim poziomie. Ponadto mimo wezwania do złożenia wyciągów z rachunku bankowego żony, takowego nie przedłożył. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 uppsa przez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 uppsa, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa). Zgodnie z treścią art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o., małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA). Oznacza to, że dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Skoro skarżący nie przedstawił informacji o majątku swojej żony, to znaczy, że nie ujawnił rzeczywistej sytuacji majątkowej swojej rodziny, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Jest to wystarczająca przesłanka do tego, aby odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07; CBOSA). Trafnie zatem zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącego w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 uppsa powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. W rezultacie Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z treścią powołanego na wstępie art. 246 § 1 uppsa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Zawarty zaś w jego treści zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Starszy referendarz sądowy prawidłowo przyjął zatem, że wobec nienadesłania materiałów źródłowych, sytuacja majątkowa skarżącego nie jest możliwa do zbadania. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również starszy referendarz sądowy, że skarżący za 2015 r. wykazał przychody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...]zł i za 2016 r. wykazał przychody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości w wysokości [...]zł. Powyższe, w opinii Sądu, świadczy o tym, iż skarżący miał możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie tego wpisu od skargi kasacyjnej. Wskazać należy na istnienie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym prowadzenie działalności gospodarczej, nie tylko "ryzykownej", zobowiązuje przedsiębiorcę uzyskującego przychód, choćby w rozmiarze wskazanym w zaskarżonej decyzji, do zabezpieczenia środków na poczet kosztów działalności gospodarczej, a zatem na poczet także kosztów takich, jak w niniejszym postępowaniu (postanowienie z 12 września 2014 r., I FZ 339/14). Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w sprzeciwie, błędnej oceny dołączonych do wniosku dokumentów, podnieść należy, że nie została ona poparta żadnymi argumentami i tym samym uniemożliwia ona ustosunkowanie się do niej. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego z 11 maja 2017 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.